Filozofia w szkole Scenariusze lekcji

Marta Kotarba: W poszukiwaniu początków świata – scenariusz cyklu zajęć dla klas IVVIII

Zapisz się do naszego newslettera

Ilość jed­no­stek w cyklu: 2
Czas trwa­nia: 2x45 min.

Cele ogólne

  • Roz­wi­ja­nie umie­jęt­no­ści dostrze­ga­nia róż­nych punk­tów widze­nia.
  • Kształ­to­wa­nie umie­jęt­no­ści pra­cy z tek­stem, docie­ka­nia, wyja­śnia­nia.
  • Kształ­to­wa­nie umie­jęt­no­ści poro­zu­mie­wa­nia się z inny­mi.
  • Roz­bu­dza­nie zain­te­re­so­wa­nia pro­ble­mem począt­ków świa­ta.

Cele operacyjne

Uczeń:
  • wyja­śnia, czym jest arché,
  • wymie­nia pierw­szych filo­zo­fów przy­ro­dy,
  • wymie­nia pra­za­sa­dy świa­ta wska­zy­wa­ne przez joń­skich filo­zo­fów przy­ro­dy,
  • uza­sad­nia, dla­cze­go pyta­nie o pra­po­czą­tek świa­ta jest tak inspi­ru­ją­ce,
  • ana­li­zu­je frag­men­ty tek­stów filo­zo­ficz­nych.

Treści kształcenia

  • począ­tek świa­ta
  • filo­zo­fia przy­ro­dy
  • joń­scy filo­zo­fo­wie przy­ro­dy

Metody nauczania

  • dys­ku­sja
  • burza mózgów
  • mapa myśli
  • pra­ca z tek­stem

Środki dydaktyczne

  • tekst notat­ki dla ucznia
  • mate­ria­ły pla­stycz­ne – kart­ki, kred­ki, fla­ma­stry
  • kar­ta cyta­tów dla ucznia
  • kar­ta pojęć / osób dla ucznia

Formy pracy

  • pra­ca z całym zespo­łem kla­so­wym,
  • pra­ca w gru­pach,
  • pra­ca indy­wi­du­al­na

Przebieg zajęć

Lekcja 1

Część wstępna

Powi­ta­nie uczniów przez oso­bę prowadzącą lek­cję, pre­zen­ta­cja tema­tu oraz przy­po­mnie­nie zasad pra­cy (sygna­li­zu­je­my chęć zabra­nia gło­su, słu­cha­my sie­bie nawza­jem, nie prze­ry­wa­my sobie wypo­wie­dzi, dys­ku­tu­je­my o poglą­dach, pomy­słach, a nie o oso­bach itd.).

Wio­dą­cy pro­blem: Skąd wziął się świat? Co było na począt­ku?

NaCo­Be­ZU – Na Co Będzie­my Zwra­cać Uwa­gę? – infor­ma­cja o celach lek­cji dla ucznia

Dziś zaj­mie­my się poszu­ki­wa­niem odpo­wie­dzi o pra­po­czą­tek świa­ta. Spraw­dzi­my, co na ten temat mie­li do powie­dze­nia pierw­si filo­zo­fo­wie.

Część główna

1. Roz­grzew­ka. Nauczy­ciel pod­kre­śla, że ludzi od zawsze cie­ka­wi­ło, skąd wziął się świat i oni sami i dla­te­go poszu­ki­wa­no róż­nych wyja­śnień. Pyta Uczniów, czy wie­dzą, jak począ­tek świa­ta wyja­śnia­li sta­ro­żyt­ni Gre­cy. Czy zna­ją jakieś grec­kie mity, któ­re doty­czą stwo­rze­nia świa­ta? Czy wie­dzą, jak Gre­cy wyja­śnia­li poszcze­gól­ne zja­wi­ska przy­ro­dy. Aby pomóc dzie­ciom uchwy­cić mito­lo­gicz­ne tłu­ma­cze­nie począt­ków świa­ta oraz zja­wisk w nim wystę­pu­ją­cych (bogo­wie, któ­rzy kreu­ją świat i mają na nie­go wpływ, np. „gdy Zeus jest zły, to ciska pio­ru­na­mi i jest burza”), moż­na też spy­tać o inne mito­lo­gie (nor­dyc­ką, sło­wiań­ską). Pozwo­li to łatwo poka­zać póź­niej przej­ście od mitu do logo­su i poszu­ki­wa­nia wyja­śnień opar­tych na pra­wach przy­ro­dy. W trak­cie roz­mo­wy o grec­kiej mito­lo­gii moż­na rów­nież poka­zać na mapie Jonię i wyja­śnić, że to sta­ro­żyt­na kra­ina zasie­dlo­na przez Gre­ków, któ­rzy w róż­ny spo­sób pró­bo­wa­li tłu­ma­czyć począt­ki świa­ta.

2. Reflek­sja. Nauczy­ciel pod­su­mo­wu­je roz­mo­wę, zwra­ca­jąc uwa­gę, że począt­ko­wo ludz­ką cie­ka­wość zaspo­ka­ja­ły odpo­wie­dzi pły­ną­ce z mito­lo­gii, z cza­sem jed­nak prze­sta­ła ona wystar­czać. Wte­dy zaczę­to zada­wać pyta­nia o to, co naj­bar­dziej pier­wot­ne – arché (άρχή), i szu­kać poza­re­li­gij­nych odpo­wie­dzi. Nauczy­ciel zapi­su­je na tabli­cy wyra­że­nie: Mythos à Logos i pro­si Uczniów o zano­to­wa­nie tego pro­ste­go gra­fu, któ­ry ilu­stru­je waż­ne przej­ście w myśle­niu o począt­kach świa­ta – od wyja­śnień reli­gij­nych do pró­by sta­wia­nia hipo­tez nauko­wych, bazu­ją­cych na obser­wa­cji przy­ro­dy.

3. Pra­ca z tek­stem. Nauczy­ciel roz­da­je Uczniom tekst do ana­li­zy (Kar­ta pra­cy Ucznia 1). Ucznio­wie wkle­ja­ją go do zeszy­tu. Po odczy­ta­niu tek­stu, nauczy­ciel pyta, jak ucznio­wie rozu­mie­ją to, czym jest arché i kim byli „poszu­ki­wa­cze arché”. Pyta­my Uczniów, jak myślą – dla­cze­go filo­zo­fo­wie róż­nie wyja­śnia­li pierw­szą zasa­dę świa­ta, skąd się bra­ły te róż­ni­ce.

4. Mapa myśli. Dzie­li­my uczniów na 3–4‑osobowe gru­py i roz­da­je­my im mate­ria­ły pla­stycz­ne – arku­sze papie­ru, kred­ki, fla­ma­stry itp. Pro­si­my, aby na środ­ku kart­ki zapi­sa­li sło­wo: ARCHÉ i zapro­jek­to­wa­li mapę myśli, zgod­nie z infor­ma­cja­mi z tek­stu. Ucznio­wie mogą wyko­ny­wać rysun­ki, wpi­sy­wać hasła itp.

Część końcowa

Pod­su­mo­wa­nie zajęć. Po zakoń­cze­niu prac mapy myśli wie­sza­my w widocz­nym miej­scu w sali i oma­wia­my je.

Możliwa kontynuacja w postaci pracy projektowej

Pro­jekt foto­gra­ficz­ny – W poszu­ki­wa­niu arché.

Ucznio­wie wyko­nu­ją zdję­cia według wła­sne­go pomy­słu. Tema­tem pro­jek­tu foto­gra­ficz­ne­go jest: poszu­ki­wa­nie arché. Następ­nie odby­wa się wysta­wa zebra­ne­go mate­ria­łu, połą­czo­na z dys­ku­sją – cze­go jest naj­wię­cej na zdję­ciach, któ­ra pra­za­sa­da świa­ta domi­nu­je i dla­cze­go?

 

Lekcja 2

Część wstępna

Powi­ta­nie uczniów przez oso­bę prowadzącą lek­cję, pre­zen­ta­cja tema­tu oraz przy­po­mnie­nie zasad pra­cy (sygna­li­zu­je­my chęć zabra­nia gło­su, słu­cha­my sie­bie nawza­jem, nie prze­ry­wa­my sobie wypo­wie­dzi, dys­ku­tu­je­my o poglą­dach, pomy­słach, a nie o oso­bach itd.)

Wio­dą­cy pro­blem: Dla­cze­go tak trud­no usta­lić, co było na począt­ku?

NaCo­Be­ZU – Na Co Będzie­my Zwra­cać Uwa­gę? – infor­ma­cja o celach lek­cji dla ucznia

Dziś kon­ty­nu­uje­my temat poszu­ki­wa­nia pra-począt­ków świa­ta. Pozna­my poglą­dy joń­skich filo­zo­fów przy­ro­dy.

Część główna

1. Pra­ca z tek­stem. Ucznio­wie pra­cu­ją w parach. Nauczy­ciel roz­da­je każ­dej parze kar­tę pra­cy z cyta­ta­mi (Kar­ta pra­cy Ucznia 2) oraz kar­tę pra­cy z hasła­mi (Kar­ta pra­cy Ucznia 3). Ucznio­wie w parach odczy­tu­ją cyta­ty i pró­bu­ją przy­po­rząd­ko­wać myśl do oso­by / poję­cia. Zachę­ca­my Uczniów do sko­rzy­sta­nia z nota­tek z zeszłych zajęć oraz z map myśli, któ­re samo­dziel­nie stwo­rzy­li.

2. Dys­ku­sja. Ucznio­wie kolej­no odczy­tu­ją na głos wybra­ny cytat oraz auto­ra. Nauczy­ciel mode­ru­je dys­ku­sję o każ­dym cyta­cie, zbie­ra uczniow­skie wra­że­nia i myśli oraz dba o pra­wi­dło­wość roz­wią­za­nia zada­nia.

Część końcowa

Pod­su­mo­wa­nie zajęć. Ucznio­wie wybie­ra­ją ten cytat, któ­ry naj­bar­dziej się im podo­ba a oso­by chęt­ne uza­sad­nia­ją, dla­cze­go wła­śnie ta myśl inspi­ru­je je naj­bar­dziej.

W ramach pod­su­mo­wa­nia zajęć, moż­na rów­nież zagrać w kaho­ota. Zapra­szam do sko­rzy­sta­nia z quizu opra­co­wa­ne­go prze­ze mnie, albo stwo­rze­nia wła­sne­go.

Link do kaho­ota:
https://create.kahoot.it/share/jonska-filozofia-przyrody-ssp26/e4bfe99b-28b4-470f-aef8-c750358c0dd6

Możliwa kontynuacja w postaci pracy projektowej

Wybo­ry Naj­lep­sze­go Filo­zo­fa

Chęt­ni Ucznio­wie wcie­la­ją się w rolę wybra­ne­go filo­zo­fa – Hera­kli­ta, Tale­sa, Anak­sy­man­dra, Anak­sy­me­ne­sa. Każ­dy z Uczniów przy­go­to­wu­je kam­pa­nię wybor­czą, mają­cą prze­ko­nać innych do tego, że jego poglą­dy na pra­za­sa­dę świa­ta są naj­lep­sze. Następ­nie każ­dy z Filo­zo­fów przed­sta­wia swo­je argu­men­ty, pró­bu­jąc prze­ko­nać innych do swo­ich racji.

Po zakoń­cze­niu pre­zen­ta­cji Ucznio­wie gło­su­ją (moż­na opra­co­wać kar­ty do gło­so­wa­nia, powo­łać Komi­sję). Wygry­wa Filo­zof z naj­więk­szą licz­bą gło­sów. Ja reali­zu­jąc ten pro­jekt wrę­czam Uczniom kape­lu­sze z imio­na­mi poszcze­gól­nych Filo­zo­fów.

Co było pierw­sze – jaj­ko czy kura? – deba­ta

Chęt­ni Ucznio­wie przy­go­to­wu­ją krót­kie (do 5 minut) pre­zen­ta­cje pod wspól­nym hasłem: „Co było pierw­sze – jaj­ko czy kura?”. Następ­nie orga­ni­zo­wa­na jest kla­so­wa deba­ta, pod­czas któ­rej eks­per­ci pre­zen­tu­ją zebra­ne dane, a następ­nie odby­wa się dys­ku­sja.


PDF sce­na­riu­sza do pobra­nia


PDF kar­ty pra­cy ucznia do pobra­nia


Mar­ta Kotar­ba – z wykształ­ce­nia peda­gog i filo­zof; psy­cho­te­ra­peut­ka i nauczy­ciel­ka aka­de­mic­ka w stop­niu dok­to­ra. Sta­le poszu­ku­je nowych inspi­ra­cji. Pasjo­nat­ka filo­zo­fo­wa­nia z dzieć­mi, inno­wa­cji peda­go­gicz­nych oraz meto­dy pro­jek­tu w edu­ka­cji (PBLpro­ject-based lear­ning). Naucza ety­ki w Spo­łecz­nej Szko­le Pod­sta­wo­wej nr 26 STO im. prof. Jigo­rō Kanō, a tak­że wykła­da we Wszech­ni­cy Pol­skiej Szko­le Wyż­szej w War­sza­wie. Jed­no­cze­śnie pro­wa­dzi pry­wat­ny gabi­net psy­cho­te­ra­pii na war­szaw­skim Moko­to­wie. Dużo czy­ta, nie­co pisze, dzia­ła spo­łecz­nie. Inte­re­su­ją ją ludzie, ich wybo­ry i dro­gi, któ­ry­mi podą­ża­ją. Nigdy nie odmó­wi fili­żan­ki dobrej kawy!

Najnowszy numer można nabyć od 30 października w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

3 komentarze

Kliknij, aby skomentować

    • To oczy­wi­ście idzie­my w to i dys­ku­tu­je­my. To świet­ne filo­zo­ficz­ne pyta­nie! A potem poka­zu­je­my te inne myśli, poglą­dy i poszu­ki­wa­nia począt­ku… i dys­ku­tu­je­my dalej 🙂

      • Tak, dzie­ci mogą wie­dzieć wię­cej, ponie­waż /mała iluminacja?!/ nie są zde­pra­wo­wa­ne przez pseu­do: wiedzę/naukę/edukację/szkołę doro­słych…

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy