Marta Ratkiewicz-Siłuch: Historia filozofii trochę inaczej [recenzja]

Tekst ukazał się w „Filozofuj!” 2025 nr 5 (65), s. 48. W pełnej wersji graficznej jest dostępny w pliku PDF.

Co powiedział Platon? Co twierdził Arystoteles? O czym pisał Kant? Jeśli poznawanie poglądów filozofów kojarzy się Wam z nudnym wykładem wypełnionym datami i mało mówiącymi hasłami, a zdecydowanie nie z interesującą książką dla dzieci i młodzieży, to lektura Dlaczego? będzie doskonałą okazją, by te oceny zweryfikować. Autorzy zabierają młodego czytelnika w fascynującą podróż po ideach, podczas której przewodnikami są znani filozofowie. Dzięki prezentacji stu (aż!) postaci książka ma faktycznie szansę stać się „zaproszeniem do spojrzenia na problemy z różnych perspektyw” (s. 25) i pomóc młodzieży w trudnym procesie dojrzewania intelektualnego.

Tym razem książka z półki z etykietką „Filozofowanie z dziećmi” przeznaczona jest dla dzieci już samodzielnie czytających. Publikacja ma trzech autorów: Umberto Galimbertiego, profesora filozofii, który jest jednocześnie psychologiem, oraz dwie praktyczki, edukatorki filozofii – Irene Merlini i Marię Luisę Petruccelli. Na początku lektury znajdziemy Wstęp do polskiego wydania Oli Pałki i wprowadzenie autora, w którym Galimberti w prostych słowach tłumaczy rodzicom/opiekunom, dlaczego ważna jest edukacja filozoficzna dzieci. Jako psycholog zwraca uwagę na jej wymiar wychowawczo-terapeutyczny, a w odniesieniu do edukacji szkolnej – syntetyzujący wiedzę; podkreśla też, że może służyć jako pomoc w kształtowaniu postawy otwartości, dobrze pojętego krytycyzmu oraz dostrzeganiu złożoności ludzkich spraw.

Główna część książki prezentuje sylwetki najważniejszych myślicieli wszech czasów, w tym wielu przedstawicieli filozofii współczesnej. Opisom towarzyszą piękne ilustracje. Postaci mają zainspirować młodego czytelnika do różnych wymiarów filozofowania – np. Simone Weil ma zachęcić do uważności, Zenon z Elei – do wytrwałości w wyszukiwaniu błędów, Paul Feyerabend – do wychodzenia poza schematy, Gilles Deleuze – do odwagi poszukiwań itd. Prezentacje często wzbogacone są barwnymi anegdotami z życia omawianych postaci. Na końcu opisu każdego filozofa znajdziemy bardzo ciekawe ćwiczenia aktywizujące: „Wyzwanie od…”, „Eksperyment od…”, „Zróbcie jak…”, „Rada od…”, „Pytanie od…”, „Pomyślcie jak…”, „Zadanie od…”.

W „Wyzwaniu od Spivak” Galimberti proponuje dzieciom: „Dowiedzcie się, jak powiedzieć w języku znajomego z zagranicy: »Cześć, jak się masz?«. Pozdrówcie tę osobę w ten sposób i zobaczcie jej reakcję”. Sam autor doskonale sprostał swojemu wyzwaniu – zdecydowanie wie, jak mówić w języku zrozumiałym dla dzieci. Są tu zatem wampiry i bezludne wyspy, detektywi z kryminałów i jednorożce, uczniowie czarnoksiężnika i czapki niewidki. Znajdziemy też dużo nawiązań do współczesnych realiów: reklamy, nowych technologii. Jaka będzie reakcja czytelnika na tę opowieść? Jestem przekonana, że bardzo pozytywna.

U. Galimberti, I. Merlini, M. L. Petruccelli, Dlaczego? 100 opowieści o filozofach dla młodych czytelników, tłum. E. Mirek, Wydawnictwo Andrea, Warszawa 2025, 232 s.

Marta Ratkiewicz-Siłuch – dr, pracownik Katedry Etyki na Wydziale Filozofii KUL. Interesuje się zagadnieniami z zakresu etyki, metaetyki, psychologii moralnej i filozofii działania oraz filozofią moralną Immanuela Kanta. Prywatnie żona Damiana i mama Stasia. Pasjonatka sztuk wszelakich i zapalona cyklistka.