Michał Zembrzuski: Niepokoje ludzkie [recenzja]

Tekst ukazał się w „Filozofuj!” 2025 nr 4 (64), s. 52. W pełnej wersji graficznej jest dostępny w pliku PDF.

Antropologia filozoficzna jest nie tylko uprawianą systematycznie dziedziną filo­zofii, ale również nurtem, który nieustannie, na różne sposoby, się ujawnia. Zainteresowanie odpowiedziami na pytania o człowieka zadecydowało o pewnym stylu uprawiania filozofii, jakby wszelkie problemy filozoficzne dały się sprowadzić do tego, kim jest człowiek, jakie miejsce zajmuje w świecie, jaką przyjmuje pozycję względem Boga (zob. Max Scheler). Powszechne zainteresowanie antropologią filozoficzną nie słabnie także w Polsce, wciąż pojawiają się nowe książki poświęcone naturze ludzkiej.

Wśród najnowszych takich książek znaleźć można pracę Macieja Woźniczki, zatytułowaną Niepokój człowieka. Odpowiedź antropologii filozoficznej. Jest ona całościowym spojrzeniem filozofa zarówno na różne religie, w których pojawiły się ważne pytania i odpowiedzi dotyczące człowieka, jak też na refleksję filozoficzną, w której odnaleźć można, w każdym momencie jej dziejów, podejmowaną tematykę kondycji człowieka. W ten sposób od razu widać, że intencją autora jest metaprzedmiotowe spojrzenie na wypowiedzi o człowieku, pojawiające się w religiach i filozofii. Nie chce on mówić o człowieku i jego naturze, ale o tym, co przedstawiciele i twórcy religii, i filozofowie w różnych epokach mówili na jego temat.

Książka Macieja Woźniczki składa się z dwóch części. Pierwsza z nich poświęcona jest właśnie antropologii zorientowanej religijnie, a druga antropologii zorientowanej filo­zoficznie. W pierwszej autor podjął tematykę określenia religijnej natury człowieka i omówił oddzielnie religie Wschodu oraz Zachodu (judaizm, chrześcijaństwo i islam). Ta część ma religioznawczy i przeglądowy charakter, uwzględnia wiele elementów kulturowych i światopoglądowych, które decydują o takim, a nie innym rozumieniu człowieka. W drugiej części książki, w której zaprezentowane są ujęcia filozoficzne, antropologia została pogrupowana wedle ujęć i podstawowych założeń, najczęściej metafilozoficznych. Są to ujęcia naturalistyczne, emocjonalistyczne (akcent położony na uczucia, afekty i wolę), racjonalistyczne, spirytualistyczne (doskonalenie ducha ludzkiego) i wreszcie socjologistyczne (akcent położony na społeczny wymiar człowieka).

Treść książki została zaplanowana tak, aby w każdym rozdziale po wprowadzeniu i zarysowaniu poszczególnych pytań i niepokojów, które rodzą się w człowieku, następowała prezentacja poglądów autorów starożytnych, średniowiecznych, nowożytnych i współczesnych (od późnej nowożytności po przedstawicieli postmodernizmu). Ta chronologiczno-typologiczna metoda interpretacyjna została zaczerpnięta z Historii filozofii Władysława Tatarkiewicza, którego sztandarowe dzieło jest bezustannie eksploatowane przez Macieja Woźniczkę. Można nawet powiedzieć, że w książce Niepokój człowieka Woźniczka jest wiernym uczniem i kontynuatorem historiografii Tatarkiewicza.

Książka Macieja Woźniczki może służyć jako pomoc w nauczaniu filozofii na kierunkach niefilozoficznych, zwłaszcza tych, w których pojawia się antropologia filozoficzna (szczególnie w psychologii i socjologii). Jednak nie daje nowych rozstrzygnięć i odpowiedzi, jest raczej uszeregowaniem i uporządkowaniem historycznych ujęć (także współczesnych). Niepokój wywoływany postawionymi w tej książce pytaniami o człowieka nadal pozostaje. Wydaje się nawet, że jest po jej lekturze jeszcze większy… i tym lepiej.

Maciej Woźniczka, Niepokój człowieka. Odpowiedź antropologii filozoficznej, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2024, 254 s.

Tekst jest dostępny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0.

W pełnej wersji graficznej jest dostępny w pliku PDF.

< Powrót do spisu treści numeru.

  Interesują Cię recenzje innych książek filozoficznych? Zajrzyj do naszego działu Omówienia i recenzje.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.