Filozofia religii Omówienia i recenzje

Piotr Biłgorajski: Bóg albo absurd, czyli nauka w perspektywie teistycznej [recenzja]

Czy nauka pogrzebała Boga? Zderzenie światopoglądów to druga publikacja Johna C. Lennoxa, która dzięki wydawnictwu „W drodze” ukazuje się w polskim przekładzie. Na sensacyjne pytanie zadane w tytule swojej książki Lennox – prawem nagłówków Betteridge’a – udziela negatywnej odpowiedzi: nauka nie prowadzi do ateizmu.

Zapisz się do naszego newslettera

Tekst ukazał się w „Filo­zo­fuj” 2018 nr 4 (22), s. 51. W pełnej wer­sji graficznej jest dostęp­ny w pliku PDF.


Na pon­ad 400 stronach filo­zof z Oxfor­du stara się wykazać, że wbrew powszech­nym mnie­man­iom nau­ka nie tylko nie jest w kon­flik­cie z religią, ale że obie te sfery wza­jem­nie się uzu­peł­ni­a­ją. Właś­ci­wy spór toczy się bowiem na grun­cie świato­poglądów: nat­u­ral­isty­cznego i teisty­cznego, zaś głównym celem książ­ki Lennoxa jest wykazanie, że tylko na grun­cie tego ostat­niego nau­ka stanowi racjon­al­ną dzi­ałal­ność.

Swo­ją argu­men­tację autor rozpoczy­na od pyta­nia o granice i zakres nau­ki. Według Lennoxa nie może­my zakładać, że nau­ki ścisłe posi­ada­ją monopol na odkry­wanie prawdy o świecie, ponieważ ist­nieją sen­sowne pyta­nia (np. o powód ist­nienia Wszechświa­ta lub o sens życia), na które na grun­cie tych nauk, ze wzglę­du na ich redukcjon­isty­czny charak­ter, nie potrafimy znaleźć zad­owala­jącej odpowiedzi. Jego zdaniem więk­szość scjen­tysty­cznie nastaw­ionych ateistów, takich jak np. Richard Dawkins, zbyt pochop­nie wniosku­je, że sko­ro znamy mech­a­nizm dzi­ała­nia wybranych aspek­tów przy­rody, to nie ist­nieje spraw­ca, który ów mech­a­nizm zapro­jek­tował. Lennox przekonu­je, że poglądy ateisty­czne nie są bezpośred­nią kon­sek­wencją odkryć dokony­wanych w fizyce lub biologii, lecz wynika­ją z mate­ri­al­isty­cznych, czyli specy­ficznie filo­zoficznych inter­pre­tacji tych nauk. Według Lennoxa fizykalisty­cz­na kon­cepc­ja Wieloświa­ta i ewolucjon­isty­czne przeko­nanie o nies­terowanej ewolucji wikła­ją się w prob­le­my, których pozbaw­ione jest wyjaśnie­nie teisty­czne. Lennox uważa, że sko­ro Wszechświat pod­da­je się poz­nawa­niu, to jest wyt­worem jakiejś inteligencji, czyli wszech­moc­nego i dobrego Boga. Przyję­cie takiej per­spek­ty­wy o wiele lep­iej miało­by tłu­maczyć fakt pow­sta­nia życia oraz skom­p­likowanych struk­tur gene­ty­cznych, których ist­nie­nie w świ­etle nat­u­ral­iz­mu jest skra­jnie mało praw­dopodob­ne. W ostat­nim rozdziale Lennox, powołu­jąc się na poglądy C.S. Lewisa, stara się wykazać, że obec­ność zdarzeń cud­ownych, czyli bos­kich inter­wencji w świat przy­rody, nie zmusza chrześ­ci­jan, jak sądz­ił David Hume, do odrzuce­nia ustaleń nau­ki. Zdaniem Lennoxa jest wręcz odwrot­nie: wiara w cuda jest możli­wa dzię­ki przeko­na­niu o ist­nie­niu jed­norod­nej przy­rody, w ramach której Bóg może dokony­wać nad­przy­rod­zonych ingerencji.

Lennox wielokrot­nie przy­pom­i­na, że prob­lem, który go najbardziej intere­su­je, wyraża się w pyta­niu: który świato­pogląd lep­iej pasu­je do nauk przy­rod­niczych – nat­u­ral­isty­czny czy teisty­czny? Filo­zof na kar­tach swo­jej książ­ki szkicu­je sze­roką per­spek­ty­wę dla swo­jej odpowiedzi: prowadzi rozważa­nia z zakre­su his­torii i metodologii nau­ki, omaw­ia filo­zoficzne założe­nia teorii naukowych oraz anal­izu­je szczegółowe zagad­nienia pojaw­ia­jące się na styku nau­ki i filo­zofii, takie jak zasa­da antrop­icz­na czy niere­dukowal­na złożoność. Lennox wyraźnie staw­ia tezę i jas­no prowadzi argu­men­tację, zostaw­ia­jąc scep­ty­cznego czytel­ni­ka z ostate­cznym dyle­matem: albo zawdz­ięcza­my swo­je pochodze­nie bezrozum­nej materii, albo ist­nieje Stwór­ca. Dla Lennoxa odpowiedź jest oczy­wista, ale czy musimy się z nim zgodz­ić, że ter­tium non datur?


John C. Lennox, Czy nau­ka pogrze­bała Boga? Zderze­nie świato­poglądów, tłum. G. Gomo­la i A. Gomo­la, Poz­nań: W drodze, 2018, 448 s.


Piotr Bił­go­ra­js­ki – Dok­torant w Insty­tu­cie Filo­zofii Katolick­iego Uni­w­er­syte­tu Lubel­skiego. W pra­cy zaj­mu­je się ekspery­men­ta­mi myślowy­mi. Posi­a­da wygod­ny fotel.

Tekst jest dostęp­ny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunk­ach 3.0 Pol­s­ka.

< Powrót do spisu treś­ci numeru.

Najnowszy numer można nabyć od 27 marca w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2019 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy