Filozofia nauki Omówienia i recenzje Publicystyka

Piotr Biłgorajski: Między przesądem a scjentyzmem

Zapisz się do naszego newslettera

Tekst ukazał się w „Filo­zo­fuj!” 2020 nr 2 (32), s. 46. W pełnej wer­sji graficznej jest dostęp­ny w pliku PDF.


Buj­da na reso­rach to pier­wsza książ­ka Mas­si­mo Pigli­uc­ciego, filo­zo­fa z Uni­w­er­syte­tu Miejskiego w Nowym Jorku, która ukazu­je się w pol­skim tłu­macze­niu. Pod­ty­tuł Jak odróżnić naukę od bred­ni naw­iązu­je do dysku­towanego w filo­zofii nau­ki prob­le­mu demarkacji, który doty­czy pyta­nia o to, co odd­ziela rzetelne bada­nia od prak­tyk i twierdzeń pseudonaukowych. Pigli­uc­ci w swej opasłej (pon­ad 400 stron!) książce przekonu­je, że prob­lem ten nie jest kwest­ią czys­to aka­demicką. Pseudonau­ka może być bowiem niezwyk­le niebez­piecz­na.

Antyszczepi­onkow­cy, płaskoziem­cy, astrolodzy – dlaczego ludzie wierzą w takie… bzdury? Pigli­uc­ci stara się pokazać, że prob­le­mem nie jest brak zau­fa­nia do nau­ki, ale raczej fałszy­we przeko­nanie o tym, czym jest nau­ka. Wszak więk­szość pseudonaukowych twierdzeń for­mułowana jest w ter­mi­nologii, która na pier­wszy rzut oka przy­pom­i­na naukowy żar­gon, zaś szarla­tani od cud­ownych kuracji upier­a­ją się, że korzys­ta­ją z najnowszych naukowych odkryć. Właś­ci­we uję­cie nau­ki, jak przekonu­je Pigli­uc­ci, powin­no jed­nak uwzględ­ni­ać fakt, że jej twierdzenia for­mułowane są w dają­cych się empirycznie potwierdz­ić teo­ri­ach, które nie są ostate­czne. W związku z tym autor przekonu­je, że cho­ci­aż nie ma jed­nej nau­ki, to wszys­tkie prawdzi­we jej dziedziny mają ze sobą coś wspól­nego. Mimo iż teorie for­mułowane w ramach fizy­ki różnią się stop­niem ścisłoś­ci od teorii obec­nych w socjologii czy psy­chologii, to wszys­tkie te dziedziny – o ile przestrze­ga­ją właś­ci­wej im metodologii – wyjaś­ni­a­ją świat z określonego punk­tu widzenia w sposób, który jest inter­subiek­ty­wnie sprawdzal­ny. Dlat­ego z jed­nej strony prze­sad­na wiara w moc nauk ścisłych, które, jak sądzą scjen­tyś­ci, są jedynym uprawnionym typem wyjaś­ni­a­nia, jest – według Pigli­uc­ciego – postawą nien­aukową. Z drugiej strony rezyg­nowanie z rygoru metodolog­icznego na rzecz męt­nego języ­ka i niemożli­wych do sfal­sy­fikowa­nia założeń to dom­e­na pseudonau­ki. Ambicją auto­ra jest wskazanie ścież­ki pomiędzy tymi skra­jnoś­ci­a­mi.

Pigli­uc­ci, który z wyk­sz­tałce­nia jest filo­zofem i biolo­giem, nie tylko wie, jak się naukę upraw­ia, ale potrafi także na prak­ty­ki i twierdzenia naukowe spo­jrzeć z filo­zoficznego dys­tan­su. Książ­ka boga­ta jest więc nie tylko w przykłady z his­torii nau­ki – zaw­iera również pogłębione anal­izy stosowanych w nauce metod oraz relacji między nauką a społeczeńst­wem (np. prob­lem tego, kogo uzna­je­my za eksper­ta). Pigli­uc­ci pro­ponu­je zestaw narzędzi do iden­ty­fikacji pseudo­naukowych „bzdur” obec­nych w przestrzeni pub­licznej, wychodząc z założe­nia, że świadome społeczeńst­wo przekła­da się na lep­szą naukę.


Mas­si­mo Pigli­uc­ci, Buj­da na reso­rach. Jak odróżnić naukę od bred­ni, przeł. P. Kawalec, Wydawnict­wo PWN, Warsza­wa 2019, 404 s.


Piotr Bił­go­ra­js­ki – doktor filo­zofii. Pra­cown­ik Insty­tu­tu Filo­zofii Katolick­iego Uni­w­er­syte­tu Lubel­skiego. Zaj­mu­je się ekspery­men­ta­mi myślowy­mi. Posi­a­da wygod­ny fotel.

Tekst jest dostęp­ny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunk­ach 3.0 Pol­s­ka.

< Powrót do spisu treś­ci numeru.

Najnowszy numer można nabyć od 3 stycznia w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Sklep

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy