Filozofia nauki Omówienia i recenzje Publicystyka

Piotr Biłgorajski: Między przesądem a scjentyzmem

Zapisz się do naszego newslettera

Tekst uka­zał się w „Filo­zo­fuj!” 2020 nr 2 (32), s. 46. W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.


Buj­da na reso­rach to pierw­sza książ­ka Mas­si­mo Pigliuc­cie­go, filo­zo­fa z Uni­wer­sy­te­tu Miej­skie­go w Nowym Jor­ku, któ­ra uka­zu­je się w pol­skim tłu­ma­cze­niu. Pod­ty­tuł Jak odróż­nić naukę od bred­ni nawią­zu­je do dys­ku­to­wa­ne­go w filo­zo­fii nauki pro­ble­mu demar­ka­cji, któ­ry doty­czy pyta­nia o to, co oddzie­la rze­tel­ne bada­nia od prak­tyk i twier­dzeń pseu­do­nau­ko­wych. Pigliuc­ci w swej opa­słej (ponad 400 stron!) książ­ce prze­ko­nu­je, że pro­blem ten nie jest kwe­stią czy­sto aka­de­mic­ką. Pseu­do­nau­ka może być bowiem nie­zwy­kle nie­bez­piecz­na.

Antysz­cze­pion­kow­cy, pła­sko­ziem­cy, astro­lo­dzy – dla­cze­go ludzie wie­rzą w takie… bzdu­ry? Pigliuc­ci sta­ra się poka­zać, że pro­ble­mem nie jest brak zaufa­nia do nauki, ale raczej fał­szy­we prze­ko­na­nie o tym, czym jest nauka. Wszak więk­szość pseu­do­nau­ko­wych twier­dzeń for­mu­ło­wa­na jest w ter­mi­no­lo­gii, któ­ra na pierw­szy rzut oka przy­po­mi­na nauko­wy żar­gon, zaś szar­la­ta­ni od cudow­nych kura­cji upie­ra­ją się, że korzy­sta­ją z naj­now­szych nauko­wych odkryć. Wła­ści­we uję­cie nauki, jak prze­ko­nu­je Pigliuc­ci, powin­no jed­nak uwzględ­niać fakt, że jej twier­dze­nia for­mu­ło­wa­ne są w dają­cych się empi­rycz­nie potwier­dzić teo­riach, któ­re nie są osta­tecz­ne. W związ­ku z tym autor prze­ko­nu­je, że cho­ciaż nie ma jed­nej nauki, to wszyst­kie praw­dzi­we jej dzie­dzi­ny mają ze sobą coś wspól­ne­go. Mimo iż teo­rie for­mu­ło­wa­ne w ramach fizy­ki róż­nią się stop­niem ści­sło­ści od teo­rii obec­nych w socjo­lo­gii czy psy­cho­lo­gii, to wszyst­kie te dzie­dzi­ny – o ile prze­strze­ga­ją wła­ści­wej im meto­do­lo­gii – wyja­śnia­ją świat z okre­ślo­ne­go punk­tu widze­nia w spo­sób, któ­ry jest inter­su­biek­tyw­nie spraw­dzal­ny. Dla­te­go z jed­nej stro­ny prze­sad­na wia­ra w moc nauk ści­słych, któ­re, jak sądzą scjen­ty­ści, są jedy­nym upraw­nio­nym typem wyja­śnia­nia, jest – według Pigliuc­cie­go – posta­wą nie­nau­ko­wą. Z dru­giej stro­ny rezy­gno­wa­nie z rygo­ru meto­do­lo­gicz­ne­go na rzecz męt­ne­go języ­ka i nie­moż­li­wych do sfal­sy­fi­ko­wa­nia zało­żeń to dome­na pseu­do­nau­ki. Ambi­cją auto­ra jest wska­za­nie ścież­ki pomię­dzy tymi skraj­no­ścia­mi.

Pigliuc­ci, któ­ry z wykształ­ce­nia jest filo­zo­fem i bio­lo­giem, nie tyl­ko wie, jak się naukę upra­wia, ale potra­fi tak­że na prak­ty­ki i twier­dze­nia nauko­we spoj­rzeć z filo­zo­ficz­ne­go dystan­su. Książ­ka boga­ta jest więc nie tyl­ko w przy­kła­dy z histo­rii nauki – zawie­ra rów­nież pogłę­bio­ne ana­li­zy sto­so­wa­nych w nauce metod oraz rela­cji mię­dzy nauką a spo­łe­czeń­stwem (np. pro­blem tego, kogo uzna­je­my za eks­per­ta). Pigliuc­ci pro­po­nu­je zestaw narzę­dzi do iden­ty­fi­ka­cji pseudo­naukowych „bzdur” obec­nych w prze­strze­ni publicz­nej, wycho­dząc z zało­że­nia, że świa­do­me spo­łe­czeń­stwo prze­kła­da się na lep­szą naukę.


Mas­si­mo Pigliuc­ci, Buj­da na reso­rach. Jak odróż­nić naukę od bred­ni, przeł. P. Kawa­lec, Wydaw­nic­two PWN, War­sza­wa 2019, 404 s.


Piotr Bił­go­raj­ski – doktor filo­zo­fii. Pra­cow­nik Insty­tu­tu Filo­zo­fii Kato­lic­kie­go Uni­wer­sy­te­tu Lubel­skie­go. Zaj­mu­je się eks­pe­ry­men­ta­mi myślo­wy­mi. Posia­da wygod­ny fotel.

Tekst jest dostęp­ny na licen­cji: Uzna­nie autor­stwa-Na tych samych warun­kach 3.0 Pol­ska.

< Powrót do spi­su tre­ści nume­ru.

Najnowszy numer można nabyć od 2 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy