Tekst ukazał się w „Filozofuj!” 2024 nr 3 (57), s. 51. W pełnej wersji graficznej jest dostępny w pliku PDF.
Świeżo przełożona na język polski książka Alvina Plantingi to przykład analizy filozoficznej na najwyższym poziomie. Zgodnie z tytułem książki celem autora jest wskazanie, że to nie religia popada w konflikt z nauką, ale naturalizm.
Spora część książki dotyczy polemiki z poglądami „nowych ateistów” – Richardem Dawkinsem i Danielem Dennettem. Chociaż Plantinga jasno daje do zrozumienia, że bardzo nisko ocenia poziom filozoficzny „jeźdźców ateizmu”, to jednak ze względu na ich znaczące oddziaływanie społeczne (książki nowych ateistów bardzo dobrze się sprzedają) skrupulatnie rekonstruuje ich argumenty oraz poddaje je gruntownej krytyce.
W dalszej części książki Plantinga rozwija własne stanowisko w kwestii relacji nauki i religii. Jego zdaniem domniemany konflikt między nauką a religią jest powierzchowny, podczas gdy na głębszym (filozoficznym) poziomie panuje między tymi sferami całkowita zgoda. Sytuacja jest natomiast odwrotna w przypadku ateizmu, którego filozoficzne zaplecze stanowi naturalizm.
Plantinga broni swoich poglądów, proponując tzw. ewolucjonistyczny argument przeciwko naturalizmowi. Rozumowanie działa przy założeniu, że wiarygodność naszych przekonań zależy od poprawnie funkcjonujących władz poznawczych. Plantinga w punkcie wyjścia zgadza się z naturalistami, że nasze władze poznawcze powstały na drodze ewolucji. Jednak jego zdaniem w świetle naturalistycznie rozumianej teorii ewolucji procesy ewolucji dokonują selekcji wedle kryterium najlepszego przystosowania do środowiska. W tym kontekście należałoby powiedzieć, że nasze władze poznawcze wyewoluowały przede wszystkim jako narzędzia przetrwania, a nie jako generatory prawdziwych przekonań o świecie. Plantinga uważa więc, że naturalista, który akceptuje teorię ewolucji, nie posiada mocnych filozoficznych podstaw, aby uważać swoje przekonania za prawdziwe. Natomiast teista jest w lepszym położeniu, ponieważ przyjmuje założenie o istnieniu Boga, któremu zależy, aby ludzie poznali Boży Plan. Stąd, wedle Plantingi, prawdziwym filozoficznym sojusznikiem nauki jest teizm, a nie naturalizm.
Powyżej zaledwie zarysowałem główną oś argumentacji, po szczegóły odsyłam do książki. Należy jednak podkreślić, że Plantinga w klarownym stylu rekonstruuje i zbija argumenty przeciwników, jasno przedstawia własne poglądy oraz z apologetyczną pasją broni koncepcji, która dla wielu może być szokująca. Z tych względów warto samemu zmierzyć się z tezami książki.
Piotr Biłgorajski
A. Plantinga, Gdzie naprawdę jest konflikt? Nauka, religia i naturalizm, tłum. E. Łukasiewicz, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2023, 414 s.
Piotr Biłgorajski – doktor filozofii. Pracownik Instytutu Filozofii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Zajmuje się eksperymentami myślowymi. Posiada wygodny fotel.
Tekst jest dostępny na licencji:
Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 Polska.
< Powrót do spisu treści numeru.
Interesują Cię recenzje innych książek filozoficznych? Zajrzyj do naszego działu Omówienia i recenzje.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.
Skomentuj