Omówienia i recenzje Publicystyka

Piotr Biłgorajski: Rowan Williams o społecznej potrzebie religii [recenzja]

okładka książki „Wiara na areopagu”

Zapisz się do naszego newslettera

Tekst ukazał się w „Filo­zo­fuj” 2018 nr 3 (21), s. 55. W pełnej wer­sji graficznej jest dostęp­ny w pliku  PDF.


Wiara na are­opagu jest drugą, po zbiorze kazań pt. Sum­ie­nie otwarte z 2005 roku, opub­likowaną w Polsce przez wydawnict­wo W Drodze książką Rowana Williamsa, emery­towanego arcy­bisku­pa Can­ter­bury. Tym razem jest to zbiór wykładów obe­j­mu­ją­cych sze­rok­ie spek­trum prob­lemów pojaw­ia­ją­cych się w kon­tekś­cie relacji między sferą świecką i religi­jną, takich jak seku­laryzm, wielokul­tur­owość, prawa człowieka, ekono­mia, ochrona środowiska i obraza religi­j­na. Głównym celem książ­ki Williamsa jest pokazanie, że seku­laryza­c­ja przestrzeni pub­licznej nie jest zabiegiem świato­poglą­dowo neu­tral­nym.

Punk­tem wyjś­cia dla Williamsa jest rozróżnie­nie seku­laryz­mu pro­ce­du­ral­nego i pro­gramowego. Ten pier­wszy odnosi się do sytu­acji, w której w sferze pub­licznej nie faworyzu­je się żad­nej grupy czy insty­tucji religi­jnej, zaś ewen­tu­al­ną rolą państ­wa jest dban­ie o poko­jowe współist­nie­nie różnych wspól­not religi­jnych. Seku­laryzm pro­gramowy jest nato­mi­ast zepch­nię­ciem przekon­ań religi­jnych wyłącznie do sfery pry­wat­nej. Zdaniem Williamsa pier­wszy rodzaj seku­laryz­mu nie tylko daje się pogodz­ić z chrześ­ci­jańst­wem, ale jest nawet jego zasługą. Prob­lematy­czny jest nato­mi­ast seku­laryzm pro­gramowy, które­mu Williams zarzu­ca z jed­nej strony redukowanie tej sfery życia, jaką jest reli­gia, do poziomu pry­wat­nego wyboru, a z drugiej, że pro­ponowana przez taki seku­laryzm poli­ty­ka uniemożli­wia kry­tykę państ­wa na pod­staw­ie wyz­nawanych przekon­ań religi­jnych. Williams, powołu­jąc się na myśl św. Augusty­na i św. Tomasza z Akwinu, twierdzi, że państ­wo jest „wspól­notą wspól­not” i jako takie powin­no współpra­cow­ać z różny­mi gru­pa­mi religi­jny­mi, by „najlepiej wyko­rzysty­wać ich zaso­by dla dobra wspól­nego i min­i­mal­i­zować kon­flik­ty”. Williams nie opowia­da się za mod­elem, w którym państ­wo posi­a­da monopol na władzę, ale za plu­ral­izmem; jego zdaniem „funkcjonowanie państ­wa demokraty­cznego nie może obyć się bez sporu, w który powin­na angażować się także reli­gia, nie żąda­jąc jedynie, wciąż i wciąż, by nie obrażano uczuć jej wyz­naw­ców”.

Williams w swo­jej książce przekonu­je o doniosłej roli religii w przestrzeni pub­licznej. Według niego przy­pom­i­na ona o „sakra­men­tal­nym wymi­arze życia mate­ri­al­nego”, wprowadza­jąc na miejsce ilu­zo­rycznego poczu­cia kon­troli nad naszym otocze­niem imper­atyw tros­ki o innych ludzi i środowisko nat­u­ralne. Williams nie angażu­je się jed­nak w dyskus­je na tem­at ist­nienia Boga, ponieważ, jak sądzi, wiara w Boga nie jest efek­tem filo­zoficznej argu­men­tacji, lecz postawą, która przyz­na­je, że opis świa­ta nie wycz­er­pu­je się w kat­e­go­ri­ach zysku i funkcjon­al­noś­ci. W ostat­nim rozdziale Williams przy­wołu­je postać Etty Hille­sum, która w poczu­ciu sol­i­darnoś­ci z inny­mi Żyda­mi z włas­nej woli trafiła do Auschwitz. Według Williamsa poświęce­nie Hille­sum ma sens tylko w per­spek­ty­wie religi­jnej, więc pozby­wa­jąc się religii ze sfery pub­licznej, narażamy społeczeńst­wo na moral­ną stratę, jaką jest brak kon­tak­tu z tym, co święte.


Rowan Williams, Wiara na are­opagu, tł. G. Gomo­la i A. Gomo­la, Poz­nań: W drodze, 2017, 456 s.


Piotr Bił­go­ra­js­ki – Dok­torant w Insty­tu­cie Filo­zofii Katolick­iego Uni­w­er­syte­tu Lubel­skiego. W pra­cy zaj­mu­je się ekspery­men­ta­mi myślowy­mi. Posi­a­da wygod­ny fotel.

Tekst jest dostęp­ny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunk­ach 3.0 Pol­s­ka.

< Powrót do spisu treś­ci numeru.

Najnowszy numer można nabyć od 10 lipca w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2019 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy