Piotr Biłgorajski: Ty i twój profil. Tożsamość po autentyczności [recenzja]

Tekst ukazał się w „Filozofuj!” 2025 nr 5 (65), s. 48. W pełnej wersji graficznej jest dostępny w pliku PDF.

Na pierwszy rzut oka omawiana książka to kolejna analiza kondycji współczesnego człowieka, która wyraża się w napięciu między frazesem „żyjemy w społeczeństwie” a odwieczną pretensją „chciałbym być sobą”. Nie jest to jednak zbiór banałów na temat sztuczności świata mediów społecznościowych, ale erudycyjna i dogłębna analiza problemów związanych z poszukiwaniem własnej tożsamości.

Główne kategorie, które konceptualnie spinają analizy zawarte w książce, to szczerość, autentyczność i profilowość. Szczerość rozumiana jest jako zgodność między tym, za kogo się uważamy (naszą jaźnią), a rolą, która jest nam narzucona w danej społeczności. Jeśli brzmi to nieco enigmatycznie, to wyobraźmy sobie Jana, który od urodzenia żyje w małej wiosce zgodnie z miejscowymi zwyczajami. Jan nie kwestionuje swojej roli społecznej, ponieważ wszystkie reguły życia są dla niego przezroczyste: żyje tak, jak żyli jego przodkowie. Przychodzi mu to spontanicznie i naturalnie. W nomenklaturze książki życie Jana jest szczere. Wyobraźmy sobie jednak, że Jan przyjmuje ofertę pracy w dużym mieście i opuszcza rodzinne strony. Nagle konfrontowany jest z paletą rozmaitych poglądów i stylów życia i po raz pierwszy zastanawia się, jaki styl życia najbardziej pasuje do niego. Innymi słowy, Jan zadaje sobie pytanie, jak być sobą, jak być autentycznym? O ile więc szczerość to zgodność jaźni z narzuconą rolą, to autentyczność jawi się jako zgodność stylu życia z tym, za kogo się uważamy.

Kolejny etap szukania własnej tożsamości to konstatacja, że obserwując rozmaite style życia, my także jesteśmy obserwowani przez innych. Ta obserwacja „drugiego rzędu” prowokuje do stworzenia profilu na użytek „oceniającego ogółu”. Jak jednak zachować szczerość w obliczu tylu możliwych sposobów życia, jak być autentycznym, gdy presja ze strony otoczenia zmusza nas do profilowania własnego wizerunku, by dopasować go do wymogów aktualnej mody? Czy zdarzyło Wam się kiedyś pojechać na wycieczkę w popularne miejsce, kierując się przede wszystkim chęcią posiadania stamtąd szpanerskiego zdjęcia? Lub wyrobić sobie opinię na temat książki lub filmu dopiero po przeczytaniu, co o tym sądzą inni?

Jeśli to, o czym skrótowo teraz piszę, rezonuje z Waszymi doświadczeniami, to sięgnijcie po tę książkę. Nawet jeśli nie znajdziecie w niej uniwersalnej recepty na to, jak wyjść z tego błędnego koła „nieszczerej autentyczności” na użytek innych, to pozwoli Wam lepiej zrozumieć, skąd biorą się te współczesne obsesje na punkcie dbania o własny profil.

H.-G. Moeller P. J. D’Ambrosio, Ty i twój profil. Tożsamość po autentyczności, tłum. D. Misztal, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2025, s. 496.

Piotr Biłgorajski – doktor filozofii. Pracownik Instytutu Filozofii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Zajmuje się eksperymentami myślowymi. Posiada wygodny fotel.