Artykuł Etyka

Piotr Duchliński: Etyka Romana Ingardena

Zapisz się do naszego newslettera

Tekst ukazał się w „Filo­zo­fuj!” 2020 nr 3 (33), s. 79. W pełnej wer­sji graficznej jest dostęp­ny w pliku PDF.


Właś­ci­wie trud­no podać jedno­znaczną odpowiedź, dlaczego Roman Ingar­den zajął się kwes­t­i­a­mi ety­czny­mi. Wyda­je się, że radykalnie kłó­ci się to z obranym przez niego głównym prob­le­mem badań filo­zoficznych, jakim był spór między real­izmem a ide­al­izmem. Okazją do uświadomienia sobie określonych kwestii aksjo­log­icznych była anal­iza dziedziny dzieł sztu­ki. Wartoś­ci este­ty­czne, które Ingar­den w niej odkrył, nie spraw­iły mu jed­nak tylu trud­noś­ci co wartoś­ci moralne. O trud­noś­ci­ach z wartoś­ci­a­mi moral­ny­mi pier­wszy raz pisał w Wykładach lwows­kich na wiele lat przed napisaniem opus mag­num – Sporu o ist­nie­nie świa­ta. Kiedy po 30 lat­ach powró­cił do prob­lematy­ki wartoś­ci moral­nych, miał już gotową i prze­myślaną wiz­ję świa­ta. Okaza­ło się jed­nak, że nazbyt prob­lematy­czną, aby pomieś­cić w niej wartoś­ci moralne. Mając tego świado­mość, w ostat­nich lat­ach swo­jego życia próbował włączyć – nie bez trud­noś­ci – do swo­jego obrazu świa­ta prob­lematykę ety­czną i antropo­log­iczną.

Wobec ety­ki – już od młodoś­ci – Ingar­den miał bard­zo poważne zami­ary. W pier­wszej kole­jnoś­ci dążył do przezwycięże­nia trud­noś­ci, w które uwikłali się twór­cy aksjologii fenom­e­no­log­icznej. Jego ambicją było opra­cow­anie całoś­ciowej kon­cepcji ety­ki aksjo­log­icznej, maksy­mal­isty­cznie rozu­mi­anej. Wyróż­ni­ał trzy dzi­ały ety­ki: etykę teo­re­ty­czną, nor­maty­wną i stosowaną, czyli tzw. tech­nologię ety­ki. Ety­ka obe­j­mu­je trzy wymi­ary: teo­re­ty­czny, nor­maty­wny i prak­ty­czny. Stoi na pograniczu między nauka­mi teo­re­ty­czny­mi a prak­ty­czny­mi. Gen­er­al­nie dzieli się na: (a) ogól­ną teorię wartoś­ci, (b) teorię wartoś­ci moral­nych, © teorię przed­miotów możli­wej oce­ny moral­nej i cech warunk­u­ją­cych, (d) kry­te­ri­ologię ety­czną, (e) nomote­tykę ety­czną. Dążąc do odkrycia struk­tu­ry wartoś­ci moral­nych, ety­ka powołu­je się na ustal­e­nia ogól­nej teorii wartoś­ci. Korzys­ta z aparatu­ry onto­logicznej w celu objaśnienia sposobu ist­nienia wartoś­ci, ich formy oraz materii. Ety­ka musi być ściśle pow­iązana z antropologią, w ramach której opra­cowu­je się kon­cepcję człowieka jako sys­te­mu względ­nie izolowanego, który jest zdol­ny do real­iza­cji wartoś­ci moral­nych i ponoszenia odpowiedzial­noś­ci. Wresz­cie aby ety­ka była możli­wa świat jako dziedz­i­na przed­miotowa, musi być w odpowied­ni sposób ukwal­i­fikowana, tzn. posi­adać określoną struk­turę przy­czynową wyk­lucza­jącą skra­jny deter­minizm i skra­jny inde­ter­minizm.

Ingar­den miał pomysł opra­cow­a­nia ety­ki nie tylko opisowej, ale też wyjaś­ni­a­jącej. Wyjaśnie­nie to gwaran­towało pow­iązanie ety­ki z antropologią, onto­­­logią świa­ta oraz z aktu­al­ny­mi wynika­mi nauk przy­rod­niczych. Jed­nakże przed­w­czes­na śmierć prz­er­wała te prace; być może gdy­by nie ona, krakows­ki fenom­e­nolog dopra­cow­ał­by te zagad­nienia, na których od wczes­nej młodoś­ci bard­zo mu zależało. Ingar­de­nows­ka ety­ka była komen­towana i częś­ciowo rozwi­jana przez niek­tórych jego promi­nent­nych uczniów. W prze­waża­jącej więk­szoś­ci były to jed­nak prace przy­czynkarskie, które nie doprowadz­iły do rozstrzyg­nię­cia fun­da­men­tal­nych prob­lemów, z który­mi zma­gał się Ingar­den. Ety­ka ta nadal oczeku­je na rozwinię­cie i dopra­cow­anie. Pozosta­je mieć nadzieję, że być może badacze z młod­szego pokole­nia pode­jmą wyzwanie rzu­cone przez mis­trza z Krakowa. Wyzwanie to, wzorem samego Ingar­de­na, moż­na potrak­tować jako pasjonu­jącą przy­godę na całe życie.


Piotr Duch­lińs­ki – Kierown­ik kat­edry Ety­ki Ogól­nej i Stosowanej w Insty­tu­cie Filo­zofii Akademii Igna­tianum; zain­tere­sowa­nia: metodolo­gia nauk human­isty­cznych, metafilo­zofia, epis­te­molo­gia, ety­ka ogól­na, aksjolo­gia, filo­zofia pol­s­ka XX wieku; hob­by: spac­ery i dłu­gi sen, dobra muzy­ka, filmy przy­rod­nicze.

Tekst jest dostęp­ny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunk­ach 3.0 Pol­s­ka.

< Powrót do spisu treś­ci numeru.


Dzięku­je­my wszys­tkim naszym Hojnym Wspier­a­ją­cym poma­ga­ją­cym nam za pośred­nictwem por­talu zrzutka.pl w wyda­niu Dodatku spec­jal­nego o Romanie Ingar­de­nie. Szczególne podz­iękowa­nia należą się: Józe­fowi Lubac­zowi, Janowi Rycher­towi i Bartłomiejowi Skowronowi.

Najnowszy numer można nabyć od 2 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

1 komentarz

Kliknij, aby skomentować

  • Właśnie! Ety­ka, czyli nau­ka o moral­noś­ci a zatem Biblia/St/Nt, Deka­log, KK, teolo­gia moral­na, KKK, Ojcowie Koś­cioła W/Z…etc., bo bez tego ani rusz.
    A tak w ogóle to są kwest­ie przy­należne teol­o­gom, to ich dzi­ał­ka i dom­e­na =-O 😉 🙂 :-! :O 😀 O:-)
    Kiedyś, przed wojną była nawet i ety­ka wśród złodziei /pewnych rzeczy się nie robiło — polic­ja etc./.
    RI?!

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy