Artykuł Historia filozofii starożytnej

Platon: Człowiek jest miarą wszechrzeczy

„Człowiek jest miarą wszystkich rzeczy” to słowa greckiego sofisty, Protagorasa z Abdery, żyjącego mniej więcej w tym samym czasie, co Sokrates. Stanowią one pierwszy i najsłynniejszy wyraz relatywizmu, poglądu głoszącego, że o prawdziwości lub fałszywości zdania decyduje jednostkowy człowiek. Oprócz relatywizmu Protagoras wsławił się również zakwestionowaniem wiary w bogów. Jak pisał: „O bogach nie mogę wiedzieć ani czy istnieją, ani czy nie istnieją, ani też jaka jest ich istota i jak się pojawiają. Wiele bowiem rzeczy stoi na przeszkodzie, aby można było coś o tym wiedzieć: niemożliwość odpowiedniego doświadczenia zmysłowego i krótkość życia człowieka”. Choć uniknął losu Sokratesa, wygnano go za te słowa z Aten, a jego książki spalono publicznie na rynku. Sława Protagorasa była tak wielka, że, jak przekazuje Platon, zarabiał swoimi lekcjami dziesięć razy więcej niż słynny rzeźbiarz Fidiasz.

Zapisz się do naszego newslettera

Tekst uka­zał się w Sokra­tes i syre­ny. 55 podró­ży filo­zo­ficz­nych po świe­cie pod­księ­ży­co­wym i nad­księ­ży­co­wym, s. 177–178. W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.


SOKRATES: Bodaj żeś ty nie byle jakie sło­wa powie­dział o wie­dzy, tyl­ko to samo co i Pro­ta­go­ras. On tyl­ko w jakiś inny spo­sób powie­dział nawet zupeł­nie to samo. Powia­da prze­cież gdzieś, że mia­rą wszyst­kich rze­czy jest czło­wiek; ist­nie­ją­cych, że ist­nie­ją i nie ist­nie­ją­cych, że nie ist­nie­ją. Czy­ta­łeś chy­ba gdzieś?

TEAJTET: Czy­ta­łem, i nieraz.

SOKRATES Nie­praw­daż, tak jakoś powia­da, że jaką się każ­da rzecz mnie wyda­je, taką też i jest dla mnie, a jaką się wyda­je tobie, taką jest zno­wu dla cie­bie. Czło­wiek ty i czło­wiek ja?

TEAJTET: Mówi w ten sposób.

SOKRATES: To mądry czło­wiek, chy­ba nie bre­dzi. Więc pójdź­my za nim. Nie­praw­daż, że cza­sem, kie­dy wiatr wie­je, jeden i ten sam, to jeden z nas mar­z­nie, a dru­gi nie? I jeden mar­z­nie lek­ko, a dru­gi mocno?

TEAJTET: Oczy­wi­ście.

SOKRATES: Więc czy wte­dy powie­my, że wiatr jest sam w sobie zim­ny, albo nie jest zim­ny? Czy też posłu­cha­my Pro­ta­go­ra­sa, że dla tego, któ­ry mar­z­nie, jest zim­ny, a dla tego, któ­ry nie mar­z­nie, nie jest.

TEAJTET: Chy­ba tak.

SOKRATES: Nie­praw­daż? Wyda­je się taki jed­ne­mu i drugiemu?

TEAJTET: Tak.

SOKRATES: A to „wyda­je się” to jest spostrzeżenie?

TEAJTET: Jest tak.

SOKRATES: Wyda­wa­nie się więc i spo­strze­ga­nie to jed­no i to samo, jeśli cho­dzi o rze­czy cie­płe i wszyst­kie podob­ne. Więc jak każ­dy coś spo­strze­ga, takie też ono dla każ­de­go jest?

TEAJTET: Zda­je się.

Prze­ło­żył Wła­dy­sław Witwicki


Tekst jest dostęp­ny na licen­cji: Uzna­nie autor­stwa-Na tych samych warun­kach 3.0 Pol­ska.

Najnowszy numer można nabyć od 30 października w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

2 komentarze

Kliknij, aby skomentować

  • A co jeśli nie?!
    I do tego ten Pla­ton jak Plotyn…
    Cie­ka­we, że jego jesz­cze czy­tać i roz­wa­żać moż­na, gorzej, gdy o nim piszą i mówią, trud­no, wte­dy pojąć, o co tak napraw­dę wów­czas chodzi…
    Ot paradox!

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy