Artykuł Filozofia społeczna Filozofia umysłu Filozofia współczesna Ontologia Psychologia moralna Teoria działania

Richard Holton: Argument za nieprzewidywalnością przyszłości

Przypuśćmy, że rzucam ci wyzwanie. Masz za zadanie przewidzieć, czy żarówka na określonej maszynie będzie w danej chwili zapalona, czy zgaszona. W znacznej mierze ułatwię ci dokonanie tego przewidywania: możesz dostać pełną informację o działaniu tej maszyny, i uzyskać taką moc obliczeniową, jakiej tylko sobie życzysz. Aby to zadanie nie wydało ci się dziecinnie łatwe, dodam, że konstruktorom wspomnianej maszyny przyświecał tylko jeden cel: zadać kłam twojemu przewidywaniu.

Zapisz się do naszego newslettera

Down­lo­ad (PDF, 2.32MB)


Natu­ral­nym spo­so­bem, w jaki twór­cy maszy­ny mogli­by ją skon­stru­ować, było­by wypo­sa­że­nie jej w mecha­nizm, któ­ry potra­fi wykryć, jakie­go prze­wi­dy­wa­nia doko­nasz, oraz w dodat­ko­we urzą­dze­nie, któ­re zapew­ni, że two­je prze­wi­dy­wa­nie jest fał­szy­we. Mógłbyś/mogłabyś zro­bić pew­ne rze­czy, aby temu zapo­biec. Mógłbyś/mogłabyś na przy­kład zacho­wać swo­je prze­wi­dy­wa­nie w tajem­ni­cy przed maszy­ną, albo sfor­mu­ło­wać ją w ostat­niej chwi­li, tak że maszy­na nie zdą­ży­ła­by jej uwzględ­nić w swo­im dzia­ła­niu. Nie­ste­ty, z góry wyklu­czam obie te moż­li­wo­ści. Maszy­na musi mieć pełen dostęp do two­je­go prze­wi­dy­wa­nia. W tym celu wypo­sa­żam cię w two­ją wła­sną żarów­kę, któ­rą musisz zapa­lić, jeśli prze­wi­du­jesz, że świa­tło na maszy­nie będzie zapa­lo­ne w okre­ślo­nej chwi­li, i wyłą­czyć, jeśli prze­wi­du­jesz, że świa­tło na maszy­nie będzie wyłą­czo­ne. Wyma­gam rów­nież, aby two­je prze­wi­dy­wa­nie zosta­ło sfor­mu­ło­wa­ne minu­tę wcze­śniej. Jeśli na przy­kład prze­wi­du­jesz, że świa­tło na maszy­nie będzie zapa­lo­ne w połu­dnie, musisz zapa­lić swo­je żarów­kę o 11.59.

Wyglą­da na to, że znalazłeś/znalazłaś się w tara­pa­tach. Maszy­nę zdol­ną do poko­na­nia cię w tej roz­gryw­ce mogą z pew­no­ścią skon­stru­ować nawet począt­ku­ją­cy stu­den­ci MIT. Wystar­czy pro­sty czuj­nik świa­tła i obwód elek­trycz­ny, któ­ry pozwa­la kon­tro­lo­wać żarów­kę w maszy­nie na pod­sta­wie danych dostar­cza­nych przez czuj­nik. Jeśli wykry­wa on, że two­je świa­tło jest zapa­lo­ne, wyłą­cza swo­je świa­tło, i odwrot­nie.

Mógłbyś/mogłabyś zapro­te­sto­wać, że ukar­to­wa­łem to wyzwa­nie na two­ją nie­ko­rzyść. Zło­żę ci więc jesz­cze jed­ną pro­po­zy­cję. Dam ci nie tyl­ko infor­ma­cje na temat dzia­ła­nia maszy­ny, ale całą wie­dzę o dzia­ła­niu wszech­świa­ta. Ponad­to – nie pytaj, jak to zro­bię – zagwa­ran­tu­ję, że wszech­świat jest deter­mi­ni­stycz­ny. I tak jak poprzed­nio masz do dys­po­zy­cji taką moc obli­cze­nio­wą, jakiej sobie życzysz.

Czy powinieneś/powinnaś teraz przy­jąć moje wyzwa­nie? Nie sądzę. Jak bowiem ta nowa wie­dza mia­ła­by ci pomóc? Wyda­je się, że co naj­wy­żej powo­li ci prze­wi­dzieć, w jaki spo­sób prze­grasz: być może będziesz w sta­nie obli­czyć, jaki ruch wyko­nasz, i jak maszy­na nań zare­agu­je. Jeśli jed­nak spró­bu­jesz wyko­rzy­stać tę wie­dzę, aby ją poko­nać, i zmie­nisz swo­je prze­wi­dy­wa­nie, albo nie uda ci się prze­pro­wa­dzić tej zmia­ny, albo oka­że się, że to, co wyda­wa­ło ci się wie­dzą, wca­le nią nie jest. Maszy­na nie będzie się przej­mo­wać two­imi mani­pu­la­cja­mi. Bez wzglę­du na to, jakie­go doko­nasz prze­wi­dy­wa­nia, będzie kon­tro­lo­wać swo­je świa­tło i spra­wi, że two­je prze­wi­dy­wa­nie oka­że się fał­szy­we.

Twier­dzę, że nie­za­leż­nie od wie­dzy i mocy obli­cze­nio­wej, jaką dys­po­nu­jesz, w naj­lep­szym razie będziesz w sta­nie prze­wi­dzieć, w jaki spo­sób prze­grasz. W isto­cie wąt­pię nawet, czy będziesz w sta­nie zro­bić to z powo­dze­niem. […]

Jest cał­kiem moż­li­we, że inna oso­ba prze­wi­dzi zacho­wa­nie oma­wia­nej maszy­ny. Nawet ty sam mógł­byś je prze­wi­dzieć, pod warun­kiem, że nie ujaw­nisz jej swo­je­go prze­wi­dy­wa­nia. Twier­dzę jedy­nie, że nie będziesz w sta­nie doko­nać traf­ne­go prze­wi­dy­wa­nia, któ­re wcze­śniej ujaw­nisz maszy­nie.

Prze­ło­żył Mar­cin Iwa­nic­ki

Frag­ment ese­ju From Deter­mi­nism to Resi­gna­tion; and How to Stop It, w: Andy Clark, Julian Kiver­ste­in i Til­l­man Vier­kant (red.), Decom­po­sing the Will, Oxford: OUP 2013, s. 96–97.

Mini-wykład Richar­da Hol­to­na poświę­co­ny pro­ble­mo­wi wol­nej woli moż­na obej­rzeć (z pol­ski­mi napi­sa­mi) tutaj.


Richard Hol­ton – pro­fe­sor filo­zo­fii Uni­wer­sy­te­tu Cam­brid­ge, autor książ­ki Wil­ling, Wan­ting (OUP 2009) oraz licz­nych arty­ku­łów poświę­co­nych głów­nie ety­ce i psy­cho­lo­gii moral­no­ści.

Ilu­stra­cja: Hil­ma af Klint, Gru­pa IX SUV, Łabędź nr 9, 1915

 

Najnowszy numer można nabyć od 2 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

1 komentarz

Kliknij, aby skomentować

  • Panie! Chroń nas przed świec­ki­mi etykami/marxistami/moralistami, psy­cho­lo­ga­mi, socjo­lo­ga­mi, poli­to­lo­ga­mi, eko­no­mi­sta­mi, żur­na­li­sta­mi, ono­ma­to­pe­ista­mi…”.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy