Filozofia religii Fragment z klasyka Ontologia

Św. Tomasz z Akwinu: Czy Bóg jest ciałem?

Zapisz się do naszego newslettera

Źró­dło: Trak­tat o Bogu. Sum­ma teo­lo­gii, kwe­stie 1–26, prze­kład i komen­ta­rze Gabrie­la Kury­le­wicz, Zbi­gniew Ner­czuk, Miko­łaj Olszew­ski, Kra­ków: Wydaw­nic­two Znak 1999, s. 44–46.


Wyda­je się, że Bóg jest ciałem.

1. Cia­łem jest to, co ma trzy wymia­ry. A Pismo świę­te przy­pi­su­je Bogu trzy wymia­ry, albo­wiem czy­tam w Księ­dze Joba (11, 8): „Wyż­szy jest niż nie­bo i cóż uczy­nisz? Głęb­szy niź­li otchłań, i skąd­że poznasz? Dłuż­sza niź­li zie­mia mia­ra Jego, a szer­sza niż morze”. Bóg zatem jest ciałem.

2. Wszyst­ko, co zosta­ło ukształ­to­wa­ne, jest cia­łem, bo kształt to jakość zwią­za­na z ilo­ścią. Wyda­je się jed­nak, że Bóg ma kształt, ponie­waż napi­sa­no w Księ­dze Rodza­ju (1, 26): „Uczyń­my czło­wie­ka na obraz i na podo­bień­stwo nasze”. Kształt bowiem nazy­wa­my obra­zem zgod­nie z tym, co czy­ta­my w Liście do Żydów (1, 3): „będąc jasno­ścią chwa­ły i odbi­ciem isto­ty jego”, to zna­czy obra­zem, zatem Bóg jest ciałem.

3. Wszyst­ko, co ma czę­ści cie­le­sne, jest cia­łem, a Pismo świę­te przy­pi­su­je Bogu czę­ści cie­le­sne, jak czy­ta­my w Księ­dze Joba (40, 4): „czy masz ramię jak Bóg”, i w Psal­mach (33, 16 i 117, 16): „oczy pań­skie nad spra­wie­dli­wy­mi”, „pra­wi­ca pań­ska uczy­ni­ła moc”, zatem Bóg jest ciałem.

4. Poło­że­nie przy­słu­gu­je tyl­ko cia­łu. Lecz w Piśmie orze­ka się o Bogu to, co ma zwią­zek z poło­że­niem, jak czy­ta­my w Księ­dze Iza­ja­sza (6, 1): „widzia­łem Pana sie­dzą­ce­go”, i (3, 13): „stoi Pan na sąd”, zatem Bóg jest ciałem.

5. Gra­ni­cą prze­strzen­ną ‘stąd’ lub ‘dotąd’ może być tyl­ko cia­ło albo coś cie­le­sne­go. Lecz w Piśmie mówi się, że Bóg jest gra­ni­cą prze­strzen­ną w zna­cze­niu ‘dotąd’ zgod­nie z tym, co czy­ta­my w Psal­mie (33, 6): „przy­stąp­cie do Nie­go a roz­ja­śnij­cie się”, a w zna­cze­niu gra­ni­cy ‘stąd’, jak czy­ta­my u Jere­mia­sza (17, 13): „któ­rzy Cię odstę­pu­ją na zie­mi zapi­sa­ni będą”. Bóg jest zatem ciałem.

Ale czy­ta­my u Jana (4, 24): „duchem jest Bóg”.

Odpo­wia­dam, że Bóg w żaden spo­sób nie jest cia­łem, co moż­na wyka­zać na trzy spo­so­by. Po pierw­sze, żad­ne cia­ło nie wpra­wia w ruch, jeże­li nie zosta­ło poru­szo­ne, jak widać na pod­sta­wie poszcze­gól­nych przy­pad­ków. Zosta­ło zaś wyka­za­ne (2, 3), że Bóg jest pierw­szym nie­ru­cho­mym poru­sza­ją­cym. Jest zatem oczy­wi­ste, że Bóg nie jest ciałem.

Po dru­gie, koniecz­ne jest, żeby to, co jest pierw­szym bytem, było urze­czy­wist­nio­ne, a w żad­nym razie nie było w moż­no­ści. Cho­ciaż bowiem w jed­nym i tym samym bycie prze­cho­dzą­cym z moż­no­ści do urze­czy­wist­nie­nia moż­ność wyprze­dza urze­czy­wist­nie­nie w porząd­ku cza­so­wym, to jed­nak zasad­ni­czo urze­czy­wist­nie­nie jest wcze­śniej­sze od moż­no­ści, ponie­waż to, co jest w moż­no­ści, prze­cho­dzi do urze­czy­wist­nie­nia tyl­ko przez byt urze­czy­wist­nio­ny. Powy­żej zaś zosta­ło wyka­za­ne (2, 3), że Bóg jest pierw­szym bytem. Nie­moż­li­we jest więc, żeby w Bogu było coś w moż­no­ści. Wszel­kie nato­miast cia­ło jest w moż­no­ści, ponie­waż to, co roz­cią­głe, jako takie jest podziel­ne w nie­skoń­czo­ność. Nie jest zatem moż­li­we, by Bóg był ciałem.

Po trze­cie, Bóg jest tym, co naj­szla­chet­niej­sze spo­śród bytów, jak już powie­dzia­no (2, 3). Nie­moż­li­we jest zaś, by jakieś cia­ło było naj­szla­chet­niej­sze spo­śród bytów, bo cia­ło jest albo żywe, albo nie­ży­we. Jest zaś oczy­wi­ste, że cia­ło żywe jest szla­chet­niej­sze od nie­ży­we­go, a cia­ło żywe nie dla­te­go żyje, że jest cia­łem, bo w ten spo­sób wszyst­kie cia­ło było­by żywe. Trze­ba zatem, by cia­ło żyło dzię­ki cze­muś inne­mu, jak nasze cia­ło żyje dzię­ki duszy. To zaś, dzię­ki cze­mu cia­ło żyje, jest szla­chet­niej­sze od cia­ła. Dla­te­go nie jest moż­li­we, by Bóg był ciałem.

Po pierw­sze odpo­wia­dam, że jak już zosta­ło powy­żej powie­dzia­ne (1, 9), Pismo świę­te prze­ka­zu­je nam tre­ści ducho­we i boskie przez podo­bień­stwa rze­czy cie­le­snych. Gdy więc Pismo przy­pi­su­je Bogu trzy wymia­ry, to pod posta­cią wiel­ko­ści cie­le­snej ozna­cza wiel­kość Jego mocy: przez głę­bo­kość ozna­cza wła­dzę pozna­nia tego, co ukry­te, przez wyso­kość roz­cią­ga­ją­cą się nad wszyst­kim dosko­na­łą moc, przez dłu­gość trwa­łość Jego ist­nie­nia, a przez sze­ro­kość uczu­cie miło­ści do wszyst­kie­go. Albo też, jak powia­da Dio­ni­zy w dzie­sią­tym roz­dzia­le O imio­nach Bożych, przez głę­bo­kość Boga rozu­mie się nie­po­ję­tość Jego isto­ty, przez dłu­gość dzia­ła­nie Jego wszyst­ko prze­ni­ka­ją­cej mocy, przez sze­ro­kość Jego roz­cią­ga­nie się nad wszyst­kim o tyle, o ile wszyst­ko jest pod opie­ką Boga.

Na dru­gie odpo­wia­dam, że mówi się, że czło­wiek jest na obraz Boga nie według cia­ła, lecz według tego, czym czło­wiek prze­wyż­sza inne zwie­rzę­ta. Po tym więc, jak powie­dzia­no w Księ­dze Rodza­ju (1, 26): „Uczyń­my czło­wie­ka na obraz i podo­bień­stwo nasze”, doda­no: „bo pano­wał nad ryba­mi mor­ski­mi”. Czło­wiek zaś prze­wyż­sza wszyst­kie zwie­rzę­ta rozu­mem i pozna­niem. Toteż wła­śnie z uwa­gi na rozum i pozna­nie czło­wiek jest na obraz Boga.

Na trze­cie odpo­wia­dam, że w Piśmie czę­ści cie­le­sne są przy­pi­sy­wa­ne Bogu ze wzglę­du na Jego dzia­ła­nia zgod­nie z pew­nym podo­bień­stwem. Na przy­kład czyn­no­ścią oka jest widze­nie. Stąd oko przy­pi­sa­ne Bogu ozna­cza umy­sło­wą, a nie zmy­sło­wą wła­dzę widze­nia. Podob­nie jest z inny­mi czę­ścia­mi ciała.

Na czwar­te odpo­wia­dam, że tak­że to, co ma zwią­zek z poło­że­niem, przy­pi­su­je się Bogu z uwa­gi na pew­ne podo­bień­stwo. Na przy­kład mówi się o Bogu „sie­dzą­cy” ze wzglę­du na Jego nie­ru­cho­mość i powa­gę, a „sto­ją­cy” ze wzglę­du na Jego moc zwy­cię­ża­nia wszyst­kie­go, co Mu się przeciwstawia.


Pobierz tekst w PDF.

Najnowszy numer można nabyć od 4 stycznia w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy