Epistemologia Fragment z klasyka

Theodor W. Adorno: Po-sokratykom

Zapisz się do naszego newslettera

Źródło: Min­i­ma Moralia. Reflek­sje z poharatanego życia, przeł. M. Łukasiewicz, Kraków: Wydawnict­wo Lit­er­ack­ie 1999, s. 77–78.


Dla intelek­tu­al­isty, który zamierza upraw­iać to, co kiedyś zwało się filo­zofią, najbardziej niestosowną rzeczą jest chcieć mieć rację w dyskusji, a nawet i w argu­men­tach. Chcieć mieć rację, aż po najbardziej sub­tel­ną for­mę reflek­sji log­icznej, to przyświad­czać duchowi samoza­chowa­nia, a wszak celem filo­zofii jest właśnie rozkład tego ducha. Znałem kogoś, kto po kolei zapraszał do siebie wszys­tkie znakomi­toś­ci teorii poz­na­nia, nauk przy­rod­niczych i human­isty­ki, z każdym z osob­na dysku­tował swój sys­tem i kiedy już nikt nie ważył się wysunąć żad­nego argu­men­tu prze­ciw jego for­mal­iz­mowi, zakon­klu­dował, że oto sys­tem potwierdz­ił swą wartość. Coś z takiej nai­wnoś­ci zaz­nacza się wszędzie, gdzie filo­zofia choć­by z dale­ka przy­pom­i­na gest przekony­wa­nia. Gest ten zakła­da jakąś ­uni­ver­si­tas lit­er­arum, apri­o­ryczne porozu­mie­nie duchów, które mogą się ze sobą komu­nikować, a tym samym zakła­da już cały kon­formizm. Gdy filo­zo­fowie, którym jak wiado­mo, zawsze z tru­dem przy­chodz­iło mil­cze­nie, wda­ją się w roz­mowę, to niechaj mówią tak, by zawsze nie mieć racji, ale w taki sposób, który dowodzi nieprawdy prze­ci­wni­ka. Teorie nie powin­ny być abso­lut­nie słuszne, niewzrus­zone i odporne – te bowiem nieuchron­nie wiodą do tau­tologii – rzeczy w tym, by wobec ­teorii pytanie o słuszność samo wydało na siebie wyrok.

Nie zmierza to byna­jm­niej do irracjon­al­iz­mu, do wysuwa­nia arbi­tral­nych tez, powołu­ją­cych się na intu­icyjną wiarę w objaw­ie­nie, lecz do usunię­cia różni­cy między tezą a argu­mentem. Myśleć dialek­ty­cznie znaczy, pod tym wzglę­dem, że argu­ment powinien osią­gać drasty­czność tezy, a teza – zaw­ier­ać pełnię swo­jej pod­stawy. Wszys­tkie poję­ciowe pomosty, wszys­tkie pow­iąza­nia i log­iczne oper­ac­je pomoc­nicze, które nie zaw­ier­a­ją się w samej rzeczy, wszys­tkie wnioskowa­nia wtórne i nie nasy­cone doświad­cze­niem przed­mio­tu muszą odpaść. W filo­zoficznym tekś­cie wszys­tkie zda­nia muszą być równie blisko punk­tu cen­tral­nego. Hegel nigdy tego wprost nie powiedzi­ał, ale całe jego postępowanie świad­czy o takiej intencji. Intenc­ja ta nie uzna­je tego, co pier­wsze, a więc gwoli ścisłoś­ci nie powin­na też uznawać tego, co drugie, i tego, co pochodne, a poję­cie zapośred­niczenia przeniosła właśnie z for­mal­nych określeń pośred­nich w samej rzeczy, aby w ten sposób przezwyciężyć różnicę między rzecza­mi a zewnętrznym wobec nich zapośred­nicza­ją­cym myśle­niem. Granice, zakreślone sukce­som tej intencji w filo­zofii Hegla, to zarazem granice jej prawdy, mianowicie reszt­ki pri­mae philosophi­ae, supozy­c­ja pod­mio­tu jako czegoś mimo wszys­tko „pier­wszego”. Do zadań logi­ki dialek­ty­cznej należy lik­widac­ja ostat­nich śladów sys­te­mu deduk­cyjnego wraz z ostat­nim adwokackim gestem myśli.


Pobierz tekst w PDF.


Najnowszy numer można nabyć od 2 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

4 komentarze

Kliknij, aby skomentować

  • TW Adorno, Min­i­ma moralia… czyli wszys­tko na odwrót i dialek­ty­cznie jak ma być, tzn. zgod­nie z logiką, myśle­niem, racjon­al­izmem, wiedzą, zdrowym rozsąd­kiem i filo­zofią /tj. umiłowaniem wiedzy, mądroś­ci, prawdy etc./.
    Fak­ty­cznie, poharatane myśle­nie, anty­filo­zofia, pse­dodociekanie i takież wnios­ki.
    Postneomarxizm/postmodernizm live and real.
    Zgroza!

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy