Na początku XX wieku wybitny polski filozof Wincenty Lutosławski zaczął głosić pogląd o preegzystencji jaźni i okresowym powrocie na ziemię tych samych duchów w ludzkiej postaci. Pogląd ten nazywał palingenezą i uważał, że jest on w pełni zgodny z wiarą katolicką i powinien być zaakceptowany przez papieża i uznany przez Kościół. I chociaż przekonanie to nadal pozostaje na obrzeżach wiary katolickiej, choć często jest uznawane za herezję, wiara w reinkarnację i preegzystencję dusz była w chrześcijaństwie obecna od najdawniejszych czasów. Jej możliwość dopuszczali tacy myśliciele szkoły aleksandryjskiej, jak Klemens Aleksandryjski i Orygenes, aczkolwiek zdecydowana większość Ojców Kościoła nie tylko odrzucała, ale wprost potępiała taką możliwość.
Książka Olgi Cyrek w sposób gruntowny przedstawia zagadnienie reinkarnacji i preegzystencji dusz z perspektywy chrześcijańskiej. Autorka usiłuje przy tym porównać koncepcje reinkarnacji przedstawioną w buddyzmie i hinduizmie z jej chrześcijańskim odpowiednikiem. Po wnikliwych i instruktywnych prezentacjach ujęć wschodnich, które zawarte są w pierwszej części książki, autorka przechodzi do omówienia problemu reinkarnacji w pismach Orygenesa. Co prawda argumentacja Orygenesa jest złożona i bardzo wyrafinowana, więc nie jesteśmy w stanie jej tu przywołać. Wystarczy jednak, gdy wskażemy dwa istotne powody, dla których Orygenes brał pod uwagę możliwość istnienia reinkarnacji. Pierwszym było chrześcijańskie przekonanie, że czymś niezwykle trudnym do przyjęcia jest istnienie wiecznego piekła, w którym pewne istoty rozumne mogłyby przebywać wiecznie, z dala od Boga, wykluczone z możliwości zbawienia. Stąd koncepcja apokatastazy miała gwarantować pojednanie z Bogiem wszystkich istot rozumnych, a dla realizacji tego zadania Bóg mógłby posługiwać się reinkarnacją, aby dać ludziom kolejne szanse na uzyskanie zbawienia.
Drugim powodem była skrajnie dualistyczna, w istocie platońska wizja człowieka jako istoty duchowej umieszczonej w materialnym ciele tylko na okres ziemskiej wędrówki. Skoro jednak człowiek to nieśmiertelna dusza, a ciało jest czymś przypadkowym, otrzymanym tylko na czas doczesnego życia, to nie ma powodu, aby dusza nie mogła przybrać innego ciała i po raz kolejny pojawić się w życiu ziemskim. Przekonanie to zyskiwało dodatkowe uzasadnienie moralne, gdyż dawało duszy możliwość kolejnego wcielenia, aby odpokutować zło, które w poprzednim życiu mogło być tak wielkie, że nie dawało duszy sposobności do uzyskania zbawienia. Taka chrześcijańska wersja reinkarnacji byłaby zatem czymś podobnym do wędrówki dusz wyznawanej przez hinduizm, a do pewnego stopnia nawet przez grecki pitagoreizm; dusze wcielają się ponownie, by zapracować na zbawienie i wieczną szczęśliwość w niebie. Inną możliwością była chrześcijańska koncepcja reinkarnacji wyznawana przez wspomnianego już Wincentego Lutosławskiego. Uważał on, że dusze pewnych wyjątkowych jednostek chcą ponownie się wcielić i pojawić w świecie, aby pomóc swoim narodom przejść bezpiecznie przez trudy i zawirowania dziejowe. Stąd takie postaci jak Adam Mickiewicz czy Juliusz Słowacki są osobistościami, na miarę „królów-duchów” decydujących się na powrót na ziemię w celach misyjnych, aby nieść pomoc innym.
Olga Cyrek, Reinkarnacja w chrześcijaństwie. Preegzystencja dusz, Wydawnictwo Świat w Eterze, Warszawa 2025.
Ryszard Mordarski – profesor filozofii na Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Zajmuje się filozofią religii, filozofią polityki oraz filozofią polską. Lubi literaturę piękną oraz muzykę (w szczególności koncerty na skrzypce i wiolonczelę).
Tekst jest dostępny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 Polska.
Interesują Cię recenzje innych książek filozoficznych? Zajrzyj do naszego działu Omówienia i recenzje.
Prowadzenie portalu filozofuj.eu – finansowanie
Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Programu „Społeczna Odpowiedzialność Nauki II”.
Skomentuj