Filozofia przyrody Omówienia i recenzje Publicystyka

Zbigniew Wróblewski: Ewolucja piękna [recenzja]

ewolucja piękna copernicus center press okładka

Autor książ­ki pt. Ewoluc­ja pięk­na – „bro­daty, odziany w sweter i wysok­ie buty” orni­tolog i biolog ewolucyjny Richard O. Prum – przed­staw­ił alter­naty­wną w sto­sunku do domin­u­jącej ortodok­sji ewolucjon­isty­cznej wiz­ję ewolucji pięk­na. Wbrew tej ortodok­sji (adap­tacjoniz­mu) to nie tylko dobór nat­u­ral­ny, ale także dobór płciowy stanowi potężną siłę napędza­jącą ewolucję bio­log­iczną i kul­tur­ową oraz generu­jącą bioróżnorod­ność form pięk­na. Pomysł, że dobór płciowy stoi za pow­staniem wielu cech, które doświad­czane są (przez ludzi i inne zwierzę­ta) jako piękne i niekoniecznie stanow­iące adap­tac­je, jest powrotem i odnowie­niem starej kon­cepcji Dar­wina, którego gor­li­wi następ­cy nie do koń­ca zrozu­mieli i uproś­cili mech­a­nizmy ewolucji do jed­nego – doboru nat­u­ral­nego. Pię­kno upierzenia, śpiew, orna­men­ty, ksz­tałt, wielkość organów płciowych itp., są rezul­tatem gry pomiędzy sam­icą i sam­cem, pomiędzy pożą­daniem a cecha­mi pożą­dany­mi. Zwierzę­ta oce­ni­a­ją (subiek­ty­wnie doświad­cza­ją) cechy piękne i dowol­nie wybier­a­ją nosi­cieli tych cech, włącza­jąc się tym samym w wyś­cig upięk­sza­nia się, aby być wybranym lub móc wybier­ać part­nerów sek­su­al­nych. Pię­kno to, czego nie potrafią wyjaśnić trady­cyjni adap­tacjoniś­ci odwołu­ją­cy się do idei dobrych genów, związane jest niekiedy z brakiem funkcjon­al­noś­ci i przepy­chem „nowych pomysłów”. Hipoteza zerowa dla badań nad doborem płciowym powin­na więc brzmieć:  „Pię­kno się zdarza”. Richard Prum poda­je dziesiąt­ki bar­wnych przykładów, jak to pię­kno zdarza się na „Drzewie Życia” i jak ksz­tał­tu­je wybór part­nera, relac­je społeczne oraz remod­elu­je zachowa­nia sam­ców. Jak pisze Prum: „Zgod­nie z hipotezą Dar­wina, wraz z ewolucją oce­ny zmysłowej i wyboru pojaw­ia się nowy rodzaj ewolucyjnego spraw­st­wa – zdol­ność indy­wid­u­al­nych ocen do napędza­nia samego pro­ce­su ewolucyjnego. Este­ty­cz­na ewoluc­ja oznacza, że zwierzę­ta to este­ty­czni spraw­cy, którzy odgry­wa­ją rolę we włas­nej ewolucji.”

Główni bohaterowie tych opowieś­ci to pta­ki: gorzy­ki, kacz­ki, argusy mala­jskie. Ich doświad­czenia pięk­na w życiu sek­su­al­nym stały się wyjś­ciowym mod­elem do przed­staw­ienia ogól­nych praw­idłowoś­ci doboru płciowego wśród innych zwierząt, w tym naczel­nych. Co kieru­je naszy­mi pref­er­enc­ja­mi sek­su­al­ny­mi, jakie są strate­gie rozwiązy­wa­nia kon­flik­tów sek­su­al­nych, jaka jest rola (domin­u­ją­ca i akty­w­na!) „płci pięknej”, na czym pole­ga rozwój autonomii sek­su­al­nej oraz jakie są kul­tur­owe „hamulce” prze­ci­w­staw­ia­jące się tej autonomii, dlaczego przy­jem­ność jest związana z orgazmem – oto niek­tóre prob­le­my, których rozwiąza­nia mogą być uni­w­er­salne dla świa­ta zwierząt. Przy okazji warto dodać, że pomysły na ich rozwiązanie są dalekie od kon­cep­tów psy­chologów ewolucyjnych.

W życiu wielu wybit­nych naukow­ców pojaw­ia się nieod­par­ta pokusa napisa­nia syn­tezy: poz­biera­nia wszys­t­kich cen­nych dro­bi­azgów, które były pub­likowane  w renomowanych cza­sopis­mach dla wąskiego grona spec­jal­istów, i poukłada­nia ich w piękną mozaikę dla szer­szego grona czytel­ników, prezen­tu­jącą całoś­ciowy obraz praw­ie wszys­tkiego, co nas intere­su­je oraz wykracza­jącą poza wąską, per­spek­ty­wę w obrę­bie poszczegól­nych dziedzin. Do takich naukow­ców należy z pewnoś­cią Richard Prum, który napisał intere­su­jącą syn­tezę na tem­at ewolucji pięk­na, poucza­jącą o tym, co pta­ki mówią nam o nas samych.

Zbig­niew Wróblews­ki


Richard O. Prum, Ewoluc­ja pięk­na. Jak dar­winows­ka teo­ria wyboru part­nera ksz­tał­tu­je świat zwierząt i nas samych, tłum. K. Skonieczny, Kraków: Coper­ni­cus Cen­ter Press, 2019, 438 s.


Zbig­niew Wróblews­ki – Pro­fe­sor filo­zofii, kierown­ik Kat­edry Filo­zofii Przy­rody na Katolickim Uni­w­er­syte­cie Lubel­skim JPII. Zaj­mu­je się filo­zofią przy­rody i etyką środowiskową. Właś­ci­ciel psa.

 

Więcej recen­zji zna­jdziesz w naszym dziale Omówienia i recen­z­je.

Najnowszy numer można nabyć od 3 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy