Filozofia przyrody Omówienia i recenzje Publicystyka

Zbigniew Wróblewski: Ewolucja piękna [recenzja]

ewolucja piękna copernicus center press okładka

Autor książki pt. Ewolucja piękna – „brodaty, odziany w sweter i wysokie buty” ornitolog i biolog ewolucyjny Richard O. Prum – przedstawił alternatywną w stosunku do dominującej ortodoksji ewolucjonistycznej wizję ewolucji piękna. Wbrew tej ortodoksji (adaptacjonizmu) to nie tylko dobór naturalny, ale także dobór płciowy stanowi potężną siłę napędzającą ewolucję biologiczną i kulturową oraz generującą bioróżnorodność form piękna. Pomysł, że dobór płciowy stoi za powstaniem wielu cech, które doświadczane są (przez ludzi i inne zwierzęta) jako piękne i niekoniecznie stanowiące adaptacje, jest powrotem i odnowieniem starej koncepcji Darwina, którego gorliwi następcy nie do końca zrozumieli i uprościli mechanizmy ewolucji do jednego – doboru naturalnego. Piękno upierzenia, śpiew, ornamenty, kształt, wielkość organów płciowych itp., są rezultatem gry pomiędzy samicą i samcem, pomiędzy pożądaniem a cechami pożądanymi. Zwierzęta oceniają (subiektywnie doświadczają) cechy piękne i dowolnie wybierają nosicieli tych cech, włączając się tym samym w wyścig upiększania się, aby być wybranym lub móc wybierać partnerów seksualnych. Piękno to, czego nie potrafią wyjaśnić tradycyjni adaptacjoniści odwołujący się do idei dobrych genów, związane jest niekiedy z brakiem funkcjonalności i przepychem „nowych pomysłów”. Hipoteza zerowa dla badań nad doborem płciowym powinna więc brzmieć:  „Piękno się zdarza”. Richard Prum podaje dziesiątki barwnych przykładów, jak to piękno zdarza się na „Drzewie Życia” i jak kształtuje wybór partnera, relacje społeczne oraz remodeluje zachowania samców. Jak pisze Prum: „Zgodnie z hipotezą Darwina, wraz z ewolucją oceny zmysłowej i wyboru pojawia się nowy rodzaj ewolucyjnego sprawstwa – zdolność indywidualnych ocen do napędzania samego procesu ewolucyjnego. Estetyczna ewolucja oznacza, że zwierzęta to estetyczni sprawcy, którzy odgrywają rolę we własnej ewolucji.”

Główni bohaterowie tych opowieści to ptaki: gorzyki, kaczki, argusy malajskie. Ich doświadczenia piękna w życiu seksualnym stały się wyjściowym modelem do przedstawienia ogólnych prawidłowości doboru płciowego wśród innych zwierząt, w tym naczelnych. Co kieruje naszymi preferencjami seksualnymi, jakie są strategie rozwiązywania konfliktów seksualnych, jaka jest rola (dominująca i aktywna!) „płci pięknej”, na czym polega rozwój autonomii seksualnej oraz jakie są kulturowe „hamulce” przeciwstawiające się tej autonomii, dlaczego przyjemność jest związana z orgazmem – oto niektóre problemy, których rozwiązania mogą być uniwersalne dla świata zwierząt. Przy okazji warto dodać, że pomysły na ich rozwiązanie są dalekie od konceptów psychologów ewolucyjnych.

W życiu wielu wybitnych naukowców pojawia się nieodparta pokusa napisania syntezy: pozbierania wszystkich cennych drobiazgów, które były publikowane  w renomowanych czasopismach dla wąskiego grona specjalistów, i poukładania ich w piękną mozaikę dla szerszego grona czytelników, prezentującą całościowy obraz prawie wszystkiego, co nas interesuje oraz wykraczającą poza wąską, perspektywę w obrębie poszczególnych dziedzin. Do takich naukowców należy z pewnością Richard Prum, który napisał interesującą syntezę na temat ewolucji piękna, pouczającą o tym, co ptaki mówią nam o nas samych.

Zbigniew Wróblewski


Richard O. Prum, Ewolucja piękna. Jak darwinowska teoria wyboru partnera kształtuje świat zwierząt i nas samych, tłum. K. Skonieczny, Kraków: Copernicus Center Press, 2019, 438 s.


Zbigniew Wróblewski – Profesor filozofii, kierownik Katedry Filozofii Przyrody na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim JPII. Zajmuje się filozofią przyrody i etyką środowiskową. Właściciel psa.

 

Więcej recenzji znajdziesz w naszym dziale Omówienia i recenzje.

Najnowszy numer można nabyć od 3 stycznia w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2022 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy