Filozofia przyrody Omówienia i recenzje Publicystyka

Zbigniew Wróblewski: Ewolucja piękna [recenzja]

ewolucja piękna copernicus center press okładka

Zapisz się do naszego newslettera

Autor książ­ki pt. Ewo­lu­cja pięk­na – „bro­da­ty, odzia­ny w swe­ter i wyso­kie buty” orni­to­log i bio­log ewo­lu­cyj­ny Richard O. Prum – przed­sta­wił alter­na­tyw­ną w sto­sun­ku do domi­nu­ją­cej orto­dok­sji ewo­lu­cjo­ni­stycz­nej wizję ewo­lu­cji pięk­na. Wbrew tej orto­dok­sji (adap­ta­cjo­ni­zmu) to nie tyl­ko dobór natu­ral­ny, ale tak­że dobór płcio­wy sta­no­wi potęż­ną siłę napę­dza­ją­cą ewo­lu­cję bio­lo­gicz­ną i kul­tu­ro­wą oraz gene­ru­ją­cą bio­róż­no­rod­ność form pięk­na. Pomysł, że dobór płcio­wy stoi za powsta­niem wie­lu cech, któ­re doświad­cza­ne są (przez ludzi i inne zwie­rzę­ta) jako pięk­ne i nie­ko­niecz­nie sta­no­wią­ce adap­ta­cje, jest powro­tem i odno­wie­niem sta­rej kon­cep­cji Dar­wi­na, któ­re­go gor­li­wi następ­cy nie do koń­ca zro­zu­mie­li i upro­ści­li mecha­ni­zmy ewo­lu­cji do jed­ne­go – dobo­ru natu­ral­ne­go. Pięk­no upie­rze­nia, śpiew, orna­men­ty, kształt, wiel­kość orga­nów płcio­wych itp., są rezul­ta­tem gry pomię­dzy sami­cą i sam­cem, pomię­dzy pożą­da­niem a cecha­mi pożą­da­ny­mi. Zwie­rzę­ta oce­nia­ją (subiek­tyw­nie doświad­cza­ją) cechy pięk­ne i dowol­nie wybie­ra­ją nosi­cie­li tych cech, włą­cza­jąc się tym samym w wyścig upięk­sza­nia się, aby być wybra­nym lub móc wybie­rać part­ne­rów sek­su­al­nych. Pięk­no to, cze­go nie potra­fią wyja­śnić tra­dy­cyj­ni adap­ta­cjo­ni­ści odwo­łu­ją­cy się do idei dobrych genów, zwią­za­ne jest nie­kie­dy z bra­kiem funk­cjo­nal­no­ści i prze­py­chem „nowych pomy­słów”. Hipo­te­za zero­wa dla badań nad dobo­rem płcio­wym powin­na więc brzmieć:  „Pięk­no się zda­rza”. Richard Prum poda­je dzie­siąt­ki barw­nych przy­kła­dów, jak to pięk­no zda­rza się na „Drze­wie Życia” i jak kształ­tu­je wybór part­ne­ra, rela­cje spo­łecz­ne oraz remo­de­lu­je zacho­wa­nia sam­ców. Jak pisze Prum: „Zgod­nie z hipo­te­zą Dar­wi­na, wraz z ewo­lu­cją oce­ny zmy­sło­wej i wybo­ru poja­wia się nowy rodzaj ewo­lu­cyj­ne­go spraw­stwa – zdol­ność indy­wi­du­al­nych ocen do napę­dza­nia same­go pro­ce­su ewo­lu­cyj­ne­go. Este­tycz­na ewo­lu­cja ozna­cza, że zwie­rzę­ta to este­tycz­ni spraw­cy, któ­rzy odgry­wa­ją rolę we wła­snej ewo­lu­cji.”

Głów­ni boha­te­ro­wie tych opo­wie­ści to pta­ki: gorzy­ki, kacz­ki, argu­sy malaj­skie. Ich doświad­cze­nia pięk­na w życiu sek­su­al­nym sta­ły się wyj­ścio­wym mode­lem do przed­sta­wie­nia ogól­nych pra­wi­dło­wo­ści dobo­ru płcio­we­go wśród innych zwie­rząt, w tym naczel­nych. Co kie­ru­je naszy­mi pre­fe­ren­cja­mi sek­su­al­ny­mi, jakie są stra­te­gie roz­wią­zy­wa­nia kon­flik­tów sek­su­al­nych, jaka jest rola (domi­nu­ją­ca i aktyw­na!) „płci pięk­nej”, na czym pole­ga roz­wój auto­no­mii sek­su­al­nej oraz jakie są kul­tu­ro­we „hamul­ce” prze­ciw­sta­wia­ją­ce się tej auto­no­mii, dla­cze­go przy­jem­ność jest zwią­za­na z orga­zmem – oto nie­któ­re pro­ble­my, któ­rych roz­wią­za­nia mogą być uni­wer­sal­ne dla świa­ta zwie­rząt. Przy oka­zji war­to dodać, że pomy­sły na ich roz­wią­za­nie są dale­kie od kon­cep­tów psy­cho­lo­gów ewo­lu­cyj­nych.

W życiu wie­lu wybit­nych naukow­ców poja­wia się nie­od­par­ta poku­sa napi­sa­nia syn­te­zy: pozbie­ra­nia wszyst­kich cen­nych dro­bia­zgów, któ­re były publi­ko­wa­ne  w reno­mo­wa­nych cza­so­pi­smach dla wąskie­go gro­na spe­cja­li­stów, i poukła­da­nia ich w pięk­ną mozai­kę dla szer­sze­go gro­na czy­tel­ni­ków, pre­zen­tu­ją­cą cało­ścio­wy obraz pra­wie wszyst­kie­go, co nas inte­re­su­je oraz wykra­cza­ją­cą poza wąską, per­spek­ty­wę w obrę­bie poszcze­gól­nych dzie­dzin. Do takich naukow­ców nale­ży z pew­no­ścią Richard Prum, któ­ry napi­sał inte­re­su­ją­cą syn­te­zę na temat ewo­lu­cji pięk­na, poucza­ją­cą o tym, co pta­ki mówią nam o nas samych.

Zbi­gniew Wró­blew­ski


Richard O. Prum, Ewo­lu­cja pięk­na. Jak dar­wi­now­ska teo­ria wybo­ru part­ne­ra kształ­tu­je świat zwie­rząt i nas samych, tłum. K. Sko­niecz­ny, Kra­ków: Coper­ni­cus Cen­ter Press, 2019, 438 s.


Zbi­gniew Wró­blew­ski – Pro­fe­sor filo­zo­fii, kie­row­nik Kate­dry Filo­zo­fii Przy­ro­dy na Kato­lic­kim Uni­wer­sy­te­cie Lubel­skim JPII. Zaj­mu­je się filo­zo­fią przy­ro­dy i ety­ką śro­do­wi­sko­wą. Wła­ści­ciel psa.

 

Wię­cej recen­zji znaj­dziesz w naszym dzia­le Omó­wie­nia i recen­zje.

Najnowszy numer można nabyć od 2 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy