Filozofia nauki Filozofia przyrody Recenzje książek

Zbigniew Wróblewski: Fraktale [recenzja]

Postrzeganie świata” – ta etykieta brzmi zachęcająco dla filozofa; przyciąga jak atraktor w chaosie publikacji naukowych, popularnonaukowych; skupia jego uwagę, gdyż świat jako całość jest być może najważniejszym przedmiotem jego dociekań. W tym świecie, w którym znajdują się ludzie, zwierzęta, wirusy, góry, płatki śniegu, wichury oraz artefakty takie jak budynki, giełdy finansowe i dzieła artystyczne, nasze umysły (naukowców, filozofów i normalnych zjadaczy chleba) doszukują się porządku, planu, celu, prawidłowości. Krótko rzecz ujmując, szukają oni formuły, w której ta nieskończona ilość danych postrzeganych w świecie mogłaby być jakoś racjonalnie wyjaśniona i zrozumiana. Pracują tak długo i wytrwale, dopóki nie dokopią się do jakiegoś porządku, który wyjaśnia świat, a to, co wymyka się temu porządkowi mobilizuje dociekliwe umysły do dalszych poszukiwań według fundamentalnej zasady głoszącej, że świat (rzeczywistość) jest racjonalny i do jego opisu można odkryć coraz dokładniejsze narzędzia.

Gdy pojawia się radykalnie nowy zestaw narzędzi badawczych (w postaci nowych teorii, pojęć, metod) mówimy o rewolucjach naukowych, które zmieniają postrzeganie świata: widzi się więcej, dokładniej i łączy się w większe całości różne zjawiska, dla których odkrywa się jedną miarę. O takiej rewolucji w postrzeganiu świata, która zrodziła się z ograniczeń dotychczasowych narzędzi poznawczych nieprzystosowanych do badania skomplikowanych wzorców przyrody, opowiada (w sensie dosłownym – są to dobrze opowiedziane historie o nauce) Andrzej Katunin.

Głównym bohaterem Jego opowieści są fraktale, matematyczne obiekty, które opisują (odwzorowują) skomplikowane wzorce i kształty natury oraz kultury. Okazuje się, że kształtów takich obiektów jak płatek śniegu, lub długość granicy Polski nie można odwzorować w dobrze znanej z edukacji szkolnej geometrii euklidesowej, gdzie występują stożki, prostopadłościany, kule, trójkąty, itd., ale są potrzebne bardziej subtelne narzędzia, tzw. geometrie fraktalne, które ujarzmiają matematyczne potwory i dziwadła. Cechami diagnostycznymi tych obiektów są samopodobieństwo (kształty części obiektu są podobne do kształtu całego obiektu), rekurencyjność (ciągi powtarzalnych kształtów powstających z kształtu pierwotnego) i iteracyjność (związek między kolejnymi kopiami kształtu pierwotnego, które stają się coraz bardziej skomplikowane – każda kolejna kopia zawiera więcej szczegółów). Wizualne przykłady kształtów fraktalnych – np. trójkąty i dywany Siepińskiego, krzywe Gospera, zbiory Julii, zbiory Mandelbrota – wydobywają znakomicie te własności.

Historia odkrywania matematycznego opisu tych obiektów, której główne akty rozgrywały się na przełomie XIXXX wieku,  była rewolucyjna (kontestowała utarte ścieżki myślenia w matematyce) i dramatyczna (złamane kariery naukowe, choroby psychiczne, przemilczanie przełomowych publikacji). Jestem przekonany , że przyglądanie się fraktalom z tej perspektywy – historii nauki i historii osobistych – może być równie fascynujące, jak oglądanie dywanów Sierpińskiego. Fascynacja to dobry początek naszej – czytelników – historii odkrywania trajektorii myśli matematycznej, która wydobywa ukryty porządek świata, a to – jak powiedziałem na początku – jest być może najważniejszy problem filozoficzny.


Andrzej Katunin, Fraktale. Matematyczne potwory, które odmieniły postrzeganie świata, Gliwice 2021, 137 ss.


Zbigniew Wróblewski – profesor filozofii, kierownik Katedry Filozofii Przyrody na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim JPII. Zajmuje się filozofią przyrody i etyką środowiskową. Właściciel psa.

Interesują Cię recenzje innych książek filozoficznych? Zajrzyj do naszego działu Omówienia i recenzje.

Najnowszy numer można nabyć od 2 listopada w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy