Zbigniew Wróblewski: Myśl jak filozof [recenzja]

Tekst ukazał się w „Filozofuj!” 2025 nr 4 (64), s. 52. W pełnej wersji graficznej jest dostępny w pliku PDF.

Filozofia rozwija się w wielopokoleniowej dyskusji, w której biorą udział ludzie z krwi i kości, z bogactwem punktów widzenia na wielkie problemy i zagadki. Te punkty widzenia są wcielane słabiej lub mocniej w tryby racjonalnego myślenia, które zapewniają owej dyskusji ciągłość. Dzięki temu współcześni filozofowie równie dobrze rozumieją to, co powiedział Sokrates, i to, co pisał bardziej tajemniczy Wittgenstein. Różnice stylów myślenia, teoretyzowania, życia filozofów i różnice w asortymencie stosowanych technik filozoficznych – to wszystko pokazuje możliwości różnych punktów widzenia. Są one „wycelowane” w niekończącą się historię dyskusji „o tym, co jest, jak jest i jak żyć”. O fascynującej historii tej dyskusji napisał książkę Peter Cave, a jej bohaterami są nie systemy filozoficzne, koncepcje, pojęcia i spory, ale filozofowie, którzy mogą nas czegoś nauczyć o myśleniu.

Idea publikacji jest bardzo prosta – zrozumieć „jak myśleć jak filozof”. Wspomina o tym sam autor: „Ta książka jest wprowadzeniem do zrozumienia filozofów, filozoficznych zagadek i niepokojów” (s. 10). Filozofów jest w niej 30, począwszy od Laoziego, a kończąc na Samuelu Becketcie. Wśród nich znajdują się zarówno ci, o których wspominają wszystkie podręczniki historii filozofii, jak i pisarze czy myśliciele religijni w nich nieobecni. Można powiedzieć, że zapoznajemy się z kanonem wielkich filozofów, ukazanych od strony ich umysłowości i filozoficznych pasji, którymi zostali owładnięci. Nie jest to więc systematyczny wykład historyczny, ale próba otwarcia czytelników na bogactwo cudownych światów, „które zasługują na przemyślenia i rozmyślenia, a niektóre na odrzucenie” (s. 301). Portrety filozofów są przedstawiane w kilku odsłonach: trochę danych bibliograficznych, wybrane problemy, które podejmowali, sposoby myślenia, a na koniec konkretna wskazówka edukacyjna dla czytelnika – jak myśleć jak filozof X, np. „Jak myśleć filozoficznie na wzór Sokratesa? Wejdź w szczery, pełen pytań dialog, tocząc spór, dokądkolwiek on prowadzi” (s. 51). Oglądanie tych światów, metod ich odkrywania, budowania, zmieniania, a czasami nawet burzenia, może dostarczyć uważnym czytelnikom filozoficznej adrenaliny do wyruszenia w podróż do Itaki. „W naszym filozofowaniu Itaka może pozostać nieosiągalna – jednak podczas naszych podróży, cokolwiek robimy, myślimy, poszukujemy od tego, co przyziemne, do tego, co wspaniałe, wszystko to zasługuje na filozofowanie […] gdzie mamy do czynienia z filozofią: spotyka się wszystko” (s. 307).

Peter Cave, Myśl jak filozof. Uczeni, marzyciele i mędrcy, którzy mogą nas nauczyć, jak żyć, Alma-Press, Warszawa 2025, 336 s.

Zbigniew Wróblewski – profesor filozofii, kierownik Katedry Filozofii Przyrody na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim JP II. Zajmuje się filozofią przyrody i etyką środowiskową. Właściciel psa.