Artykuł Filozofia polska Relacje i reportaże

Ryszard Zajączkowski: Pierwszy Kongres Filozofii Polskiej

W pałacu w Orli koło Koźmina Wielkopolskiego 24–25 września 2020 roku odbył się Pierwszy Kongres Filozofii Polskiej. Miał on formę hybrydową. Część uczestników, w tym przewodniczący sekcji, była na miejscu, a część brała udział zdalnie.

Zapisz się do naszego newslettera

Tekst uka­zał się w „Filo­zo­fuj!” 2020 nr 6 (36), s. 56–57. W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.


Filo­zo­fia w Pol­sce upra­wia­na jest od ponad 800 lat. Jed­nym z jej pierw­szych, wybit­nych przed­sta­wi­cie­li był Wite­lo (ok. 1225–1280), któ­ry zasły­nął w Euro­pie m.in. ze swych dzieł na temat opty­ki oraz roz­wi­nął tzw. meta­fizykę świa­tła. Jak zazna­czył Wik­tor Wąsik w swo­jej Histo­rii filo­zo­fii pol­skiej, w naszej filo­zo­fii dosyć szyb­ko zazna­czy­ła się odręb­ność, pew­ne cechy cha­rak­te­ry­stycz­ne dla pol­skiej myśli filo­zo­ficz­nej. Prze­ja­wia­ją się one szcze­gól­nie w dzie­łach naszych filo­zo­fów poli­tycz­nych, a tak­że w XIX-wiecz­nej pró­bie stwo­rze­nia filo­zo­fii narodowej.

Myślenie o wartościach

To wiel­kie i sza­cow­ne dzie­dzic­two docze­ka­ło się spo­tka­nia swo­ich bada­czy. Pięk­ny pałac w Orli nie­da­le­ko Koź­mi­na Wiel­ko­pol­skie­go był od 24 do 26 wrze­śnia 2020 roku miej­scem obrad Pierw­sze­go Kon­gre­su Filo­zo­fii Pol­skiej. Jego ini­cja­to­rem i prze­wod­ni­czą­cym Rady Pro­gra­mo­wej był prof. Wło­dzi­mierz Julian Korab-Kar­po­wicz. Sta­cjo­nar­nie i zdal­nie w obra­dach uczest­ni­czy­ło sześć­dzie­się­ciu pię­ciu filo­zo­fów z Pol­ski i zagra­ni­cy, któ­rzy wysłu­cha­li wystą­pień ple­nar­nych oraz wybra­nych wykła­dów z dzie­się­ciu sek­cji (w tym anglo­ję­zycz­nej i rosyj­sko­ję­zycz­nej). Zakres podej­mo­wa­nych zagad­nień był bar­dzo sze­ro­ki. Naj­wię­cej refe­ra­tów wygło­szo­no w sek­cjach Histo­rii filo­zo­fii pol­skiej oraz Antro­po­lo­gii filo­zo­ficz­nej i ety­ki. Obra­dy otwo­rzył pro­fe­sor Korab-Kar­po­wicz mową inau­gu­ra­cyj­ną Idea filo­zo­fii pol­skiej. Autor zwró­cił uwa­gę, że jed­ną z głów­nych cech filo­zo­fii pol­skiej jest myśle­nie o war­to­ściach. Dla­te­go w pismach pol­skich myśli­cie­li spo­łecz­no-poli­tycz­nych na ogół nie doszło do roz­dzie­le­nia poli­ty­ki i ety­ki. Prym wio­dła tra­dy­cja kla­sycz­na pod­kre­śla­ją­ca wagę cnót w życiu publicz­nym. Zda­niem prof. Korab-Kar­po­wi­cza utwier­dze­nie war­to­ści i ich uza­sad­nie­nie na głęb­szym pozio­mie onto­lo­gii i epi­ste­mo­lo­gii umoż­li­wia prze­kro­cze­nie kry­zy­su w filo­zo­fii współ­cze­snej. Per­spek­ty­wy na dal­szy roz­wój filo­zo­fii stwa­rza też, według pro­fe­so­ra, twór­cza rola języ­ka oraz ewo­lu­cyj­ny cha­rak­ter roz­wo­ju ludzkości.

Trzy kręgi zagadnień

War­to odno­to­wać trzy głów­ne krę­gi zagad­nień, któ­re wykry­sta­li­zo­wa­ły się pod­czas obrad. Pierw­szy obej­mu­je tema­ty­kę doty­czą­cą zna­nych pol­skich myśli­cie­li. Cie­ka­we refe­ra­ty na ten temat wygło­sił min. prof. Jacek Bar­ty­zel, prof. Wil­liam Auden, prof. Romu­ald Pie­kar­ski, ks. prof. Woj­ciech Gry­giel, prof. Jerzy Koj­koł, dr hab. Doro­ta Sep­czyń­ska i dr Maciej Smo­lak. Wystą­pie­nia doty­czy­ły spu­ści­zny takich filo­zo­fów jak E. Abra­mow­ski, J. Bań­ka, S. Brzo­zow­ski, A. Ciesz­kow­ski, J. Gołu­chow­ski, J. Hoene-Wroń­ski, M. Hel­ler, K. Irzy­kow­ski, J.K. Kocha­now­ski, K.L. Koniń­ski, M.P. Mas­so­nius, B. Miciń­ski, S. Moraw­ski, A. Nowic­ki, S. Petry­cy z Pil­zna, W. Luto­sław­ski, T. Kotar­biń­ski, H. Sko­li­mow­ski, J. Tisch­ner, I. i T. Paw­łow­scy, A.T. Tymie­niec­ka, C. Wodziń­ski, M. Zdzie­chow­ski. Uwa­ga pre­le­gen­tów kon­cen­tro­wa­ła się głów­nie na pol­skiej filo­zo­fii XIXXX wie­ku. W XIX wie­ku pol­scy myśli­cie­le podej­mo­wa­li pró­by stwo­rze­nia filo­zo­fii naro­do­wej, a zara­zem chcie­li włą­czyć pol­ską myśl filo­zo­ficz­ną w nurt filo­zo­fii powszech­nej – spe­ku­la­tyw­nej i roman­tycz­nej. Z kolei w wie­ku XX mamy bar­dzo dużo twór­czych doko­nań (doty­czy to zwłasz­cza okre­su II Rzecz­po­spo­li­tej). W wystą­pie­niach wspo­mi­na­no tu naj­czę­ściej F. Konecz­ne­go, R. Ingar­de­na i S.I. Wit­kie­wi­cza. Wyda­je się, że ich spu­ści­zna jest bar­dzo cha­rak­te­ry­stycz­na dla myśli pol­skiej ostat­nie­go stu­le­cia i ory­gi­nal­na na tle dorob­ku myślo­we­go na świecie.

Inny krąg zagad­nień to pol­ska repre­zen­ta­cja XX-wiecz­nej filo­zo­fii ana­li­tycz­nej, czy­li Szko­ły Lwow­sko-War­szaw­skiej, któ­rą zało­żył Kazi­mierz Twar­dow­ski. Jej bada­niom filo­zo­ficz­nym przy­świe­cał postu­lat jasno­ści myśle­nia i mowy. Sta­ła się zna­na za gra­ni­cą głów­nie dzię­ki swo­je­mu dorob­ko­wi w zakre­sie logi­ki, choć przy­słu­ży­ła się pra­wie wszyst­kim dys­cy­pli­nom filo­zo­ficz­nym. Nie moż­na też zapo­mi­nać o ści­słych kon­tak­tach, w jakich pozo­sta­wał ze szko­łą Roman Ingar­den. Obec­ność feno­me­no­lo­gii na grun­cie Szko­ły Lwow­sko-War­szaw­skiej, jej gene­za i zna­cze­nie ocze­ku­ją na pogłę­bio­ne stu­dium. Woj­na spo­wo­do­wa­ła emi­gra­cję wie­lu człon­ków szko­ły, przez co jej idee zosta­ły włą­czo­ne w tra­dy­cje filo­zo­ficz­ne innych kra­jów. Ucze­ni zwią­za­ni z tym śro­do­wi­skiem, któ­rzy prze­ży­li i pozo­sta­li w Pol­sce, ode­gra­li klu­czo­wą rolę w kształ­to­wa­niu się pol­skiej kul­tu­ry inte­lek­tu­al­nej tak­że po woj­nie. To zna­cze­nie i ory­gi­nal­ność pol­skiej filo­zo­fii ana­li­tycz­nej pod­kre­śli­li w swych refe­ra­tach m.in. prof. Anna Bro­żek i prof. Ryszard Kleszcz.

Trze­ci, czę­sto powra­ca­ją­cy, wątek to odnie­sie­nia filo­zo­fii pol­skiej do filo­zo­fii zachod­nio­eu­ro­pej­skiej, rosyj­skiej i ame­ry­kań­skiej. Na tym tle Pola­cy jawią się jako inspi­ra­to­rzy poszu­ki­wań badaw­czych, jak też ci, któ­rzy twór­czo roz­wi­ja­li doro­bek zagra­nicz­nych poprzed­ni­ków, zwłasz­cza Niem­ców (I. Kan­ta, G.W. Hegla, Schel­lin­ga, F. Bren­ta­no, E. Hus­ser­la, M. Heideg­ge­ra) czy Wło­chów (V. Tito­ne­go, G. Leopar­die­go). Kon­gres poka­zał, że myśl pol­ska budzi żywe zain­te­re­so­wa­nie nie tyl­ko w Rosji, Sta­nach Zjed­no­czo­nych i na Ukra­inie, ale nawet w tak egzo­tycz­nych kra­jach jak Indie czy Iran. Zwłasz­cza na obsza­rze afry­kań­skim i tych tere­nach Azji, gdzie rodzi się obec­nie filo­zo­fia, jest z pew­no­ścią wie­le do zro­bie­nia dla upo­wszech­nia­nia pol­skie­go dzie­dzic­twa filo­zo­ficz­ne­go. Kon­gres dowiódł, że znaj­du­je się ona tam swo­ich fascy­na­tów, któ­rzy czy­ta­ją, bada­ją, prze­kła­da­ją i popu­la­ry­zu­ją dzie­ła pol­skich autorów.

Filozofia życia

Bar­dziej syn­te­tycz­ny cha­rak­ter mia­ły refe­ra­ty prof. Bog­da­na Szlach­ty o dwóch wymia­rach pol­skiej filo­zo­fii poli­tycz­nej i prof. Jana Kra­sic­kie­go o pro­ble­mie zła w filo­zo­fii pol­skiej. W związ­ku z tym ostat­nim tema­tem, któ­ry był rów­nież przed­sta­wio­ny przez prof. Ada­ma Sawic­kie­go, wywią­za­ła się żywa dys­ku­sja. W wypo­wie­dzi pod­su­mo­wu­ją­cej Kon­gres prof. Korab-Kar­po­wicz zazna­czył: „Filo­zo­fia pol­ska jest w swej naj­głęb­szej isto­cie filo­zo­fią życia. Zło blo­ku­je i nisz­czy życie. Jed­nak­że wiel­ka siła życia w nas, wyni­ka­ją­ca z naszych dzie­jów oraz pra­gnie­nie dobra bez­względ­ne­go, jako urze­czy­wist­nie­nie praw­dy naj­wyż­szej, powo­du­ją, że zło nie może nas nigdy do koń­ca zaaresz­to­wać… Nasz Orzeł jest jak ten feniks, któ­ry wynu­rza się z popio­łów, a wśród tych popio­łów zawsze odnaj­dzie­my diament”.

Następ­ny Kon­gres Filo­zo­fii Pol­skiej będzie orga­ni­zo­wa­ny za dwa lata. Jego kon­ty­nu­acją mają być ogól­no­do­stęp­ne semi­na­ria orga­ni­zo­wa­ne w for­mie zdal­nej dwa razy w seme­strze na Uni­wer­sy­te­cie Opol­skim. Orga­ni­za­to­rzy pro­szą o pro­po­zy­cje tema­tów semi­na­riów i zgło­sze­nia refe­ra­tów. War­to już dziś zasta­no­wić się, jak moż­na przy­czy­nić się do roz­wo­ju naszej filo­zo­fii i jak zwięk­szyć jej wpływ na bada­czy spo­za Polski.


Ryszard Zającz­kow­ski – Filo­zof i lite­ra­tu­ro­znaw­ca, dr hab. nauk huma­ni­stycz­nych, pro­fe­sor Kato­lic­kie­go Uni­wer­sy­te­tu Lubel­skie­go Jana Paw­ła II; jest auto­rem pię­ciu mono­gra­fii i wie­lu arty­ku­łów nauko­wych; jest redak­to­rem serii książ­ko­wej Lite­rac­ki Wymiar Kul­tu­ry, publi­cy­stą oraz tłu­ma­czem ponad stu książek.

Tekst jest dostęp­ny na licen­cji: Uzna­nie autor­stwa-Na tych samych warun­kach 3.0 Pol­ska.
W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.

< Powrót do spi­su tre­ści numeru.

Ilu­stra­cja: Prze­wod­ni­czą­cy sek­cji i orga­ni­za­to­rzy Pierw­sze­go Kon­gre­su Filo­zo­fii Polskiej

Najnowszy numer można nabyć od 4 stycznia w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy