Artykuł Filozofia polska Relacje i reportaże

Ryszard Zajączkowski: Pierwszy Kongres Filozofii Polskiej

W pałacu w Orli koło Koźmina Wielkopolskiego 24–25 września 2020 roku odbył się Pierwszy Kongres Filozofii Polskiej. Miał on formę hybrydową. Część uczestników, w tym przewodniczący sekcji, była na miejscu, a część brała udział zdalnie.

Tekst uka­zał się w „Filo­zo­fuj!” 2020 nr 6 (36), s. 56–57. W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.


Filo­zo­fia w Pol­sce upra­wia­na jest od ponad 800 lat. Jed­nym z jej pierw­szych, wybit­nych przed­sta­wi­cie­li był Wite­lo (ok. 1225–1280), któ­ry zasły­nął w Euro­pie m.in. ze swych dzieł na temat opty­ki oraz roz­wi­nął tzw. meta­fizykę świa­tła. Jak zazna­czył Wik­tor Wąsik w swo­jej Histo­rii filo­zo­fii pol­skiej, w naszej filo­zo­fii dosyć szyb­ko zazna­czy­ła się odręb­ność, pew­ne cechy cha­rak­te­ry­stycz­ne dla pol­skiej myśli filo­zo­ficz­nej. Prze­ja­wia­ją się one szcze­gól­nie w dzie­łach naszych filo­zo­fów poli­tycz­nych, a tak­że w XIX-wiecz­nej pró­bie stwo­rze­nia filo­zo­fii narodowej.

Myślenie o wartościach

To wiel­kie i sza­cow­ne dzie­dzic­two docze­ka­ło się spo­tka­nia swo­ich bada­czy. Pięk­ny pałac w Orli nie­da­le­ko Koź­mi­na Wiel­ko­pol­skie­go był od 24 do 26 wrze­śnia 2020 roku miej­scem obrad Pierw­sze­go Kon­gre­su Filo­zo­fii Pol­skiej. Jego ini­cja­to­rem i prze­wod­ni­czą­cym Rady Pro­gra­mo­wej był prof. Wło­dzi­mierz Julian Korab-Kar­po­wicz. Sta­cjo­nar­nie i zdal­nie w obra­dach uczest­ni­czy­ło sześć­dzie­się­ciu pię­ciu filo­zo­fów z Pol­ski i zagra­ni­cy, któ­rzy wysłu­cha­li wystą­pień ple­nar­nych oraz wybra­nych wykła­dów z dzie­się­ciu sek­cji (w tym anglo­ję­zycz­nej i rosyj­sko­ję­zycz­nej). Zakres podej­mo­wa­nych zagad­nień był bar­dzo sze­ro­ki. Naj­wię­cej refe­ra­tów wygło­szo­no w sek­cjach Histo­rii filo­zo­fii pol­skiej oraz Antro­po­lo­gii filo­zo­ficz­nej i ety­ki. Obra­dy otwo­rzył pro­fe­sor Korab-Kar­po­wicz mową inau­gu­ra­cyj­ną Idea filo­zo­fii pol­skiej. Autor zwró­cił uwa­gę, że jed­ną z głów­nych cech filo­zo­fii pol­skiej jest myśle­nie o war­to­ściach. Dla­te­go w pismach pol­skich myśli­cie­li spo­łecz­no-poli­tycz­nych na ogół nie doszło do roz­dzie­le­nia poli­ty­ki i ety­ki. Prym wio­dła tra­dy­cja kla­sycz­na pod­kre­śla­ją­ca wagę cnót w życiu publicz­nym. Zda­niem prof. Korab-Kar­po­wi­cza utwier­dze­nie war­to­ści i ich uza­sad­nie­nie na głęb­szym pozio­mie onto­lo­gii i epi­ste­mo­lo­gii umoż­li­wia prze­kro­cze­nie kry­zy­su w filo­zo­fii współ­cze­snej. Per­spek­ty­wy na dal­szy roz­wój filo­zo­fii stwa­rza też, według pro­fe­so­ra, twór­cza rola języ­ka oraz ewo­lu­cyj­ny cha­rak­ter roz­wo­ju ludzkości.

Trzy kręgi zagadnień

War­to odno­to­wać trzy głów­ne krę­gi zagad­nień, któ­re wykry­sta­li­zo­wa­ły się pod­czas obrad. Pierw­szy obej­mu­je tema­ty­kę doty­czą­cą zna­nych pol­skich myśli­cie­li. Cie­ka­we refe­ra­ty na ten temat wygło­sił min. prof. Jacek Bar­ty­zel, prof. Wil­liam Auden, prof. Romu­ald Pie­kar­ski, ks. prof. Woj­ciech Gry­giel, prof. Jerzy Koj­koł, dr hab. Doro­ta Sep­czyń­ska i dr Maciej Smo­lak. Wystą­pie­nia doty­czy­ły spu­ści­zny takich filo­zo­fów jak E. Abra­mow­ski, J. Bań­ka, S. Brzo­zow­ski, A. Ciesz­kow­ski, J. Gołu­chow­ski, J. Hoene-Wroń­ski, M. Hel­ler, K. Irzy­kow­ski, J.K. Kocha­now­ski, K.L. Koniń­ski, M.P. Mas­so­nius, B. Miciń­ski, S. Moraw­ski, A. Nowic­ki, S. Petry­cy z Pil­zna, W. Luto­sław­ski, T. Kotar­biń­ski, H. Sko­li­mow­ski, J. Tisch­ner, I. i T. Paw­łow­scy, A.T. Tymie­niec­ka, C. Wodziń­ski, M. Zdzie­chow­ski. Uwa­ga pre­le­gen­tów kon­cen­tro­wa­ła się głów­nie na pol­skiej filo­zo­fii XIXXX wie­ku. W XIX wie­ku pol­scy myśli­cie­le podej­mo­wa­li pró­by stwo­rze­nia filo­zo­fii naro­do­wej, a zara­zem chcie­li włą­czyć pol­ską myśl filo­zo­ficz­ną w nurt filo­zo­fii powszech­nej – spe­ku­la­tyw­nej i roman­tycz­nej. Z kolei w wie­ku XX mamy bar­dzo dużo twór­czych doko­nań (doty­czy to zwłasz­cza okre­su II Rzecz­po­spo­li­tej). W wystą­pie­niach wspo­mi­na­no tu naj­czę­ściej F. Konecz­ne­go, R. Ingar­de­na i S.I. Wit­kie­wi­cza. Wyda­je się, że ich spu­ści­zna jest bar­dzo cha­rak­te­ry­stycz­na dla myśli pol­skiej ostat­nie­go stu­le­cia i ory­gi­nal­na na tle dorob­ku myślo­we­go na świecie.

Inny krąg zagad­nień to pol­ska repre­zen­ta­cja XX-wiecz­nej filo­zo­fii ana­li­tycz­nej, czy­li Szko­ły Lwow­sko-War­szaw­skiej, któ­rą zało­żył Kazi­mierz Twar­dow­ski. Jej bada­niom filo­zo­ficz­nym przy­świe­cał postu­lat jasno­ści myśle­nia i mowy. Sta­ła się zna­na za gra­ni­cą głów­nie dzię­ki swo­je­mu dorob­ko­wi w zakre­sie logi­ki, choć przy­słu­ży­ła się pra­wie wszyst­kim dys­cy­pli­nom filo­zo­ficz­nym. Nie moż­na też zapo­mi­nać o ści­słych kon­tak­tach, w jakich pozo­sta­wał ze szko­łą Roman Ingar­den. Obec­ność feno­me­no­lo­gii na grun­cie Szko­ły Lwow­sko-War­szaw­skiej, jej gene­za i zna­cze­nie ocze­ku­ją na pogłę­bio­ne stu­dium. Woj­na spo­wo­do­wa­ła emi­gra­cję wie­lu człon­ków szko­ły, przez co jej idee zosta­ły włą­czo­ne w tra­dy­cje filo­zo­ficz­ne innych kra­jów. Ucze­ni zwią­za­ni z tym śro­do­wi­skiem, któ­rzy prze­ży­li i pozo­sta­li w Pol­sce, ode­gra­li klu­czo­wą rolę w kształ­to­wa­niu się pol­skiej kul­tu­ry inte­lek­tu­al­nej tak­że po woj­nie. To zna­cze­nie i ory­gi­nal­ność pol­skiej filo­zo­fii ana­li­tycz­nej pod­kre­śli­li w swych refe­ra­tach m.in. prof. Anna Bro­żek i prof. Ryszard Kleszcz.

Trze­ci, czę­sto powra­ca­ją­cy, wątek to odnie­sie­nia filo­zo­fii pol­skiej do filo­zo­fii zachod­nio­eu­ro­pej­skiej, rosyj­skiej i ame­ry­kań­skiej. Na tym tle Pola­cy jawią się jako inspi­ra­to­rzy poszu­ki­wań badaw­czych, jak też ci, któ­rzy twór­czo roz­wi­ja­li doro­bek zagra­nicz­nych poprzed­ni­ków, zwłasz­cza Niem­ców (I. Kan­ta, G.W. Hegla, Schel­lin­ga, F. Bren­ta­no, E. Hus­ser­la, M. Heideg­ge­ra) czy Wło­chów (V. Tito­ne­go, G. Leopar­die­go). Kon­gres poka­zał, że myśl pol­ska budzi żywe zain­te­re­so­wa­nie nie tyl­ko w Rosji, Sta­nach Zjed­no­czo­nych i na Ukra­inie, ale nawet w tak egzo­tycz­nych kra­jach jak Indie czy Iran. Zwłasz­cza na obsza­rze afry­kań­skim i tych tere­nach Azji, gdzie rodzi się obec­nie filo­zo­fia, jest z pew­no­ścią wie­le do zro­bie­nia dla upo­wszech­nia­nia pol­skie­go dzie­dzic­twa filo­zo­ficz­ne­go. Kon­gres dowiódł, że znaj­du­je się ona tam swo­ich fascy­na­tów, któ­rzy czy­ta­ją, bada­ją, prze­kła­da­ją i popu­la­ry­zu­ją dzie­ła pol­skich autorów.

Filozofia życia

Bar­dziej syn­te­tycz­ny cha­rak­ter mia­ły refe­ra­ty prof. Bog­da­na Szlach­ty o dwóch wymia­rach pol­skiej filo­zo­fii poli­tycz­nej i prof. Jana Kra­sic­kie­go o pro­ble­mie zła w filo­zo­fii pol­skiej. W związ­ku z tym ostat­nim tema­tem, któ­ry był rów­nież przed­sta­wio­ny przez prof. Ada­ma Sawic­kie­go, wywią­za­ła się żywa dys­ku­sja. W wypo­wie­dzi pod­su­mo­wu­ją­cej Kon­gres prof. Korab-Kar­po­wicz zazna­czył: „Filo­zo­fia pol­ska jest w swej naj­głęb­szej isto­cie filo­zo­fią życia. Zło blo­ku­je i nisz­czy życie. Jed­nak­że wiel­ka siła życia w nas, wyni­ka­ją­ca z naszych dzie­jów oraz pra­gnie­nie dobra bez­względ­ne­go, jako urze­czy­wist­nie­nie praw­dy naj­wyż­szej, powo­du­ją, że zło nie może nas nigdy do koń­ca zaaresz­to­wać… Nasz Orzeł jest jak ten feniks, któ­ry wynu­rza się z popio­łów, a wśród tych popio­łów zawsze odnaj­dzie­my diament”.

Następ­ny Kon­gres Filo­zo­fii Pol­skiej będzie orga­ni­zo­wa­ny za dwa lata. Jego kon­ty­nu­acją mają być ogól­no­do­stęp­ne semi­na­ria orga­ni­zo­wa­ne w for­mie zdal­nej dwa razy w seme­strze na Uni­wer­sy­te­cie Opol­skim. Orga­ni­za­to­rzy pro­szą o pro­po­zy­cje tema­tów semi­na­riów i zgło­sze­nia refe­ra­tów. War­to już dziś zasta­no­wić się, jak moż­na przy­czy­nić się do roz­wo­ju naszej filo­zo­fii i jak zwięk­szyć jej wpływ na bada­czy spo­za Polski.


Ryszard Zającz­kow­ski – Filo­zof i lite­ra­tu­ro­znaw­ca, dr hab. nauk huma­ni­stycz­nych, pro­fe­sor Kato­lic­kie­go Uni­wer­sy­te­tu Lubel­skie­go Jana Paw­ła II; jest auto­rem pię­ciu mono­gra­fii i wie­lu arty­ku­łów nauko­wych; jest redak­to­rem serii książ­ko­wej Lite­rac­ki Wymiar Kul­tu­ry, publi­cy­stą oraz tłu­ma­czem ponad stu książek.

Tekst jest dostęp­ny na licen­cji: Uzna­nie autor­stwa-Na tych samych warun­kach 3.0 Pol­ska.
W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.

< Powrót do spi­su tre­ści numeru.

Ilu­stra­cja: Prze­wod­ni­czą­cy sek­cji i orga­ni­za­to­rzy Pierw­sze­go Kon­gre­su Filo­zo­fii Polskiej

Najnowszy numer można nabyć od 5 maja w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy