Etyka Filozofia w szkole

Marcin Kostyra: Tolerancja na żywo – edukacja moralna na teatralnych deskach

Czy to możliwe, aby tzw. „zdemoralizowani” nastolatkowie propagowali pozytywne treści moralne? Co mają wspólnego teatr, resocjalizacja i edukacja moralna?

Edukacja moralna w ośrodku wychowawczym

Pra­cu­ję w pla­ców­ce reso­cja­li­za­cyj­nej z mło­dzie­żą nie­do­sto­so­wa­ną spo­łecz­nie. Jestem nauczy­cie­lem ety­ki, któ­ry jed­nym z narzę­dzi swo­jej pra­cy uczy­nił teatr. Dla­cze­go teatr? Dla­te­go, że daje moż­li­wo­ści zobra­zo­wa­nia abs­trak­cyj­nych tre­ści. Uwa­żam, że roz­mo­wa i przy­ta­cza­nie histo­rycz­nych teo­rii etycz­nych czy afo­ry­zmów w sty­lu: „Nie zga­dzam się z tobą, ale zawsze będę bro­nił twe­go pra­wa do posia­da­nia wła­sne­go zda­nia” jako sztan­da­ru tole­ran­cji jest nie­wy­star­cza­ją­ce, do zasto­so­wa­nia przez uczniów w prak­ty­ce. Teatr za to pozwa­la prze­nieść uczest­ni­ka spek­ta­klu w świat wykre­owa­ny przez dra­ma­tur­ga i reżysera.

Zawód filo­zo­fa zobo­wią­zu­je, dla­te­go sta­ram się pisać sztu­ki, któ­re szu­ka­ją odpo­wie­dzi o natu­rę dobra i zła w świe­cie. Moi ucznio­wie nie są tyl­ko bier­ny­mi odbior­ca­mi poga­da­nek i kazno­dziej­skich dyrek­tyw. Teatr jako narzę­dzie edu­ka­cyj­ne w edu­ka­cji moral­nej pozwa­la na uni­ka­nie nachal­ne­go dydak­ty­zmu − widz, obser­wu­jąc zaaran­żo­wa­ną sytu­ację, sam wycią­ga wnio­ski. Akto­rzy Teatru Moral­ne­go Nie­po­ko­ju (tak nazy­wa się nasza gru­pa), wcho­dzą w rolę zarów­no opraw­ców, jak i ofiar, przez co sym­bo­licz­nie doświad­cza­ją emo­cji odgry­wa­nych przez sie­bie postaci.

Opracowując temat

Zanim zacznie­my typo­wo teatral­ną pra­cę dokład­nie ana­li­zu­je­my pro­blem sztu­ki, losy boha­te­rów, hie­rar­chię ich war­to­ści, moty­wy dzia­ła­nia i alter­na­tyw­ne roz­wią­za­nia. Ucznio­wie two­rzą por­tre­ty psy­cho­lo­gicz­ne wszyst­kich boha­te­rów sztu­ki. Istot­ne dla sztu­ki jest pod­da­nie ana­li­zie emo­cji, któ­re „prze­ży­wa” postać, aktor musi je zro­zu­mieć, a następ­nie prze­ka­zać widzo­wi w spo­sób wia­ry­god­ny. Nie­rzad­ko trze­ba nauczyć aktora/ucznia oka­zy­wa­nia dumy, tęsk­no­ty, smut­ku, radości.

Nie­na­wi­dzą mnie za to, kim jestem. […] nie mam już siły na walkę”

Wio­sną 2018 zre­ali­zo­wa­łem spek­takl pt. „Chcę żyć”, któ­ry jest upa­mięt­nie­niem samo­bój­czej śmierć 14-let­nie­go Kac­pra. Nasto­la­tek był szy­ka­no­wa­ny przez rówie­śni­ków za styl ubie­ra­nia się, za wygląd, był wyśmie­wa­ny, że jest gejem. Podob­ne doświad­cze­nia miał Domi­nik z Bie­żu­nia, któ­ry rów­nież nie wytrzy­mał agre­sji ze stro­ny szkol­nych kolegów.

Bliskie życiu

Temat agre­sji i znę­ca­nia się nad słab­szy­mi jest bli­ski wycho­wan­kom ośrod­ka. Więk­szość z nich była po złej stro­nie. Dodat­ko­wo sil­ne emo­cje w tym śro­do­wi­sku wyzwa­la homo­sek­su­alizm. Bie­rze się to stąd, że homo­fo­bia jest czę­ścią wize­run­ku twar­dzie­la, któ­ry pozwa­la odsu­nąć od sie­bie podej­rze­nia o byciu „cwe­lem”. War­to dodać, że wie­lu chłop­ców ma bli­ski kon­takt z oso­ba­mi, któ­re pro­pa­gu­ją wię­zien­ną pod­kul­tu­rę, w któ­rej gej ma niski sta­tus społeczny.

Powo­dem, dla któ­re­go się­gną­łem po ten temat na sztu­kę, były doświad­cze­nia moich uczniów. Kil­ko­ro z nich doko­na­ło swo­je­go coming outu przede mną w ese­jach, któ­re pisa­li na ety­ce. Ukry­wa­li przed rówie­śni­ka­mi i rodzi­ną swo­ją miłość do tej samej płci, by nie być poni­ża­nym. Za każ­dym razem, gdy na ety­ce wycho­dził temat homo­sek­su­ali­zmu, ucznio­wie oży­wia­li się, nie stro­ni­li od moc­nych okre­śleń. Przy­kła­dów mowy nie­na­wi­ści było aż nad­to. Wte­dy czy­ta­łem frag­ment któ­re­goś ese­ju z pyta­niem do uczniów: co byś zro­bił, jeśli twój syn powie­dział­by ci, że jest gejem? Wte­dy zauwa­ży­łem, że jeśli pro­blem doty­czy bli­żej ucznia, sta­je się on dla nie­go bar­dziej zrozumiały.

Ucznio­wie przy­chyl­nie przy­ję­li pomysł spek­ta­klu trak­tu­ją­ce­go o homo­fo­bii, ale począt­ko­wo nie było chęt­nych do głów­nej roli. Prze­ko­ny­wa­łem, argu­men­tu­jąc, że aktor, któ­ry grał Spi­der-Mana, tak napraw­dę nie widzi przez mur. Spek­takl uda­ło się nam dopro­wa­dzić do reali­za­cji. Zagra­li­śmy go 8 razy. Jeden pokaz, prze­zna­czo­ny dla uczniów z Mło­dzie­żo­we­go Ośrod­ka Socjo­te­ra­pii, był wyjąt­ko­wy. Po spek­ta­klu roz­ma­wia­li­śmy z widza­mi, zapy­ta­łem ich, czy taka histo­ria jest moż­li­wa. Jed­na z dziew­cząt odpo­wie­dzia­ła, że w jej poprzed­niej szko­le dzia­ły się gor­sze sytu­acje. Poja­wi­ło się wie­le wąt­ków, od bra­ku akcep­ta­cji ze wzglę­du na reli­gię, po ubiór i kolor wło­sów. Szu­ka­li­śmy odpo­wie­dzi na pyta­nie, jak moż­na pomóc takim osobom.

Spek­takl „Chcę żyć” był nie­zwy­kłym doświad­cze­niem peda­go­gicz­nym. Oto wycho­wan­ko­wie pla­ców­ki poru­sza­ją widzów do łez nad losem nasto­lat­ka posą­dzo­ne­go o homo­sek­su­alizm (widz nie wie do koń­ca, czy nim był). Edu­ka­cja moral­na jest waż­ną czę­ścią reso­cja­li­za­cji i peda­go­gi­ki, dla mnie waż­ne jest, by nie była tyl­ko kolej­ną histo­rycz­ną dys­cy­pli­ną, ale auten­tycz­ną czę­ścią życia ucznia − teatr ide­al­nie nada­je się do tego celu.

Chcę żyć”
Sce­na­riusz i reży­se­ria: Mar­cin Kostyra
Wyko­na­nie: pod­opiecz­ni  Mło­dzie­żo­we­go Ośrod­ka Wycho­waw­cze­go nr 4 w Warszawie

Recen­zja spek­ta­klu > tutaj.

Spek­takl moż­na obej­rzeć w cało­ści na YouTube:

Zapra­sza­my też do zoba­cze­nia pozo­sta­łych spek­ta­kli Teatru Moral­ne­go Nie­po­ko­ju na YouTu­be, któ­re­go kanał jest dostęp­ny pod tym adre­sem.

O idei TMN może­cie prze­czy­tać > tutaj.

Baner pocho­dzi z pla­ka­tu spek­ta­klu „Chce żyć”


Mar­cin Kosty­ra – W 2006 ukoń­czył filo­zo­fię na Uni­wer­sy­te­cie Marii Curie Skło­dow­skiej w Lubli­nie. Następ­nie w ramach stu­diów pody­plo­mo­wych stu­dio­wał peda­go­gi­kę reso­cja­li­za­cyj­ną i arte­te­ra­pię. Ukoń­czył Szko­łę Tre­ne­rów Dra­my. Pra­cu­je w Mło­dzie­żo­wym Ośrod­ku Wycho­waw­czym w War­sza­wie jako wycho­waw­ca i nauczy­ciel ety­ki. Jest też nauczy­cie­lem ety­ki i filo­zo­fii w liceum. Pisze i reży­se­ru­je sztu­ki dla Teatru Moral­ne­go Nie­po­ko­ju. Od 1994 tre­nu­je sztu­ki wal­ki, posia­da czar­ny pas w tang soo do i kickboxingu.

Najnowszy numer można nabyć od 1 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy