Antropologia Artykuł

Maciej Smolak: Antropologia filozoficzna Ingardena

Zapisz się do naszego newslettera

Tekst uka­zał się w „Filo­zo­fuj!” 2020 nr 3 (33), s. 79. W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.


Każ­de nauko­we roz­wa­ża­nie, któ­re­go tema­tem jest czło­wiek, nazy­wa się antro­po­lo­gią (od gr. anth­rōpos – czło­wiek oraz logos – nauka, wie­dza). Nale­ży jed­nak roz­róż­nić antro­po­lo­gię nie­fi­lo­zo­ficz­ną oraz filo­zo­ficz­ną. Antro­po­lo­gia nie­fi­lo­zo­ficz­na obej­mu­je nauki, któ­re są zre­du­ko­wa­ne tema­tycz­nie i bada­ją czło­wie­ka z okre­ślo­ne­go punk­tu widze­nia. Antro­po­lo­gia filo­zo­ficz­na jest nauką, któ­ra bada czło­wie­ka cało­ścio­wo i poszu­ku­je odpo­wie­dzi na naj­bar­dziej pod­sta­wo­we pyta­nia doty­czą­ce bytu ludz­kie­go: kim jest czło­wiek?; jaka jest jego natu­ra?; jaka jest jego byto­wa struk­tu­ra?; na czym pole­ga jego szcze­gól­na pozy­cja w świecie?

Odpo­wie­dzi na te pyta­nia poszu­ki­wał rów­nież Roman Ingar­den, twór­ca ory­gi­nal­nej odmia­ny feno­me­no­lo­gii przy­bie­ra­ją­cej postać onto­lo­gii jako nauki o czy­stych moż­li­wo­ściach. Choć moty­wem prze­wod­nim jego filo­zo­fii jest spór o ist­nie­nie świa­ta oraz usta­le­nie, jak ist­nie­je świat real­ny i w jakim sto­sun­ku pozo­sta­je do świa­do­mo­ści pozna­ją­cej, to jed­nak w jego dzie­le pro­ble­ma­ty­ka czło­wie­ka jest sta­le obecna.

Czło­wiek jest dla Ingar­de­na bytem, któ­ry sta­no­wi dyna­micz­ną jed­ność cie­le­sno-psy­chicz­no-ducho­wą. Wyjąt­ko­wa pozy­cja czło­wie­ka w świe­cie pole­ga na tym, że jest isto­tą twór­czą, ale ogra­ni­czo­ną. Od zewnątrz ogra­ni­cza go świat przy­ro­dy, któ­ry od wewnątrz utoż­sa­mia się z jego zwie­rzę­co­ścią. Według Ingar­de­na „natu­ra ludz­ka pole­ga na cią­głym wysił­ku prze­kra­cza­nia gra­nic zwie­rzę­co­ści tkwią­cej w czło­wie­ku i wyra­sta­niu ponad nią czło­wie­czeń­stwem i rolą czło­wie­ka jako twór­cy war­to­ści”. Czło­wiek bytu­je więc na gra­ni­cy dwu świa­tów – świa­ta przy­ro­dy, od któ­re­go nigdy nie może uwol­nić się cał­ko­wi­cie i któ­ry sta­no­wi o skoń­czo­no­ści jego bytu, oraz świa­ta spe­cy­ficz­nie ludz­kie­go, któ­re­go jest kre­ato­rem i któ­ry jest wyra­zem jego genial­no­ści. Dla­te­go czło­wiek praw­dzi­wie sta­je się sobą, gdy trans­cen­du­je (prze­kra­cza) świat przy­ro­dy i kreu­je rze­czy­wi­stość kul­tu­ry, dając świa­dec­two war­to­ściom tyl­ko dla­te­go, że są war­to­ścia­mi. Bez wysił­ku odkry­wa­nia sie­bie i kie­ro­wa­nia się ku war­to­ściom popa­da w czy­stą zwie­rzę­cość, któ­ra jest dla nie­go rów­no­znacz­na z utra­tą człowieczeństwa.


Maciej Smo­lak – dok­tor nauk huma­ni­stycz­nych w dys­cy­pli­nie filo­zo­fia, adiunkt w Zakła­dzie Ety­ki UJ. Autor ksią­żek: Filo­zo­fia czło­wie­ka u Roma­na Ingar­de­na (2003), Przy­jaźń w świe­tle ety­ki Ary­sto­te­le­sa (2013). Obec­nie zaj­mu­je się filo­zo­fią sta­ro­żyt­ną, w szcze­gól­no­ści Ary­sto­te­le­sem, a tak­że dydak­ty­ką filozofii.

Tekst jest dostęp­ny na licen­cji: Uzna­nie autor­stwa-Na tych samych warun­kach 3.0 Pol­ska.

< Powrót do spi­su tre­ści numeru.


Dzię­ku­je­my wszyst­kim naszym Hoj­nym Wspie­ra­ją­cym poma­ga­ją­cym nam za pośred­nic­twem por­ta­lu zrzutka.pl w wyda­niu Dodat­ku spe­cjal­ne­go o Roma­nie Ingar­de­nie. Szcze­gól­ne podzię­ko­wa­nia nale­żą się: Józe­fo­wi Luba­czo­wi, Jano­wi Rycher­to­wi i Bar­tło­mie­jo­wi Skowronowi.

Najnowszy numer można nabyć od 30 października w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

4 komentarze

Kliknij, aby skomentować

  • Co to jest ta tzw. feno­me­no­lo­gia?! Tak zwy­czaj­nie, nor­mal­nie, logicz­nie, obec­nie i po arystotelesowsku?!

    • Nauka o feno­me­nach. Feno­men — zja­wi­sko, czy­li coś, co w jakiś spo­sób doświad­cza­my, ale nie jest jako takie przed­mio­tem, któ­ry może­my zba­dać (bo nie jest mate­rial­ne). Jesz­cze ina­czej mówiąc, feno­me­no­lo­gia mówi o tym, jak „to” (doświad­cze­nie, zja­wi­sko np: przy­jaźń, miłość, zło, kłam­stwo, ilu­zja itp.) nam się pre­zen­tu­je. Jesz­cze ina­czej, F. pró­bu­ję uchwy­cić zja­wi­ska takie jakie są (bez żad­ne­go zbyt­nie­go kom­pli­ko­wa­nia i nauko­we­go roz­trzą­sa­nia) i jakie je widzimy/doświadczamy w rze­czy­wi­sto­ści. I naj­pro­ściej: F. sta­ra się tak na „chłop­ski rozum” opi­sać i wyja­śnić, na tyle ile się da, na przy­kład co to jest kłam­stwo albo iluzja.

  • RI: zatem czło­wiek nie jest isto­tą ogra­ni­czo­ną, ale ogra­ni­cza­ną przez to lub owo… Czło­wiek jest wiel­ki, potęż­ny, i jeśli tyl­ko chce sta­je się moc­ny, nie­skoń­czo­ny jak bóg, mogąc zro­bić pra­wie wszyst­ko! Nieprawdaż?!
    Owszem dziś jest nie­wąt­pli­wie ogra­ni­cza­ny poprzez: demo­kra­cyę, socy­alizm, tole­ran­cyę, wol­ność, rów­ność, postęp, nowo­cze­sność, mity, zabo­bo­ny, slo­ga­ny, mani­pu­la­cje, sys­te­my, wła­dze, prze­pi­sy, nor­my, wska­za­nia, warunki…
    “Czło­wiek wień­czy dzieło!”

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy