Antropologia Artykuł

Maciej Smolak: Antropologia filozoficzna Ingardena

Zapisz się do naszego newslettera

Tekst ukazał się w „Filo­zo­fuj!” 2020 nr 3 (33), s. 79. W pełnej wer­sji graficznej jest dostęp­ny w pliku PDF.


Każde naukowe rozważanie, którego tem­atem jest człowiek, nazy­wa się antropologią (od gr. anthrō­pos – człowiek oraz logos – nau­ka, wiedza). Należy jed­nak rozróżnić antropologię niefilo­zoficzną oraz filo­zoficzną. Antropolo­gia niefilo­zoficz­na obe­j­mu­je nau­ki, które są zre­dukowane tem­aty­cznie i bada­ją człowieka z określonego punk­tu widzenia. Antropolo­gia filo­zoficz­na jest nauką, która bada człowieka całoś­ciowo i poszuku­je odpowiedzi na najbardziej pod­sta­wowe pyta­nia doty­czące bytu ludzkiego: kim jest człowiek?; jaka jest jego natu­ra?; jaka jest jego bytowa struk­tu­ra?; na czym pole­ga jego szczegól­na pozy­c­ja w świecie?

Odpowiedzi na te pyta­nia poszuki­wał również Roman Ingar­den, twór­ca ory­gi­nal­nej odmi­any fenom­e­nologii przy­bier­a­jącej postać ontologii jako nau­ki o czystych możli­woś­ci­ach. Choć moty­wem prze­wod­nim jego filo­zofii jest spór o ist­nie­nie świa­ta oraz ustal­e­nie, jak ist­nieje świat real­ny i w jakim sto­sunku pozosta­je do świado­moś­ci poz­na­jącej, to jed­nak w jego dziele prob­lematy­ka człowieka jest stale obec­na.

Człowiek jest dla Ingar­de­na bytem, który stanowi dynam­iczną jed­ność cielesno-psy­chiczno-duchową. Wyjątkowa pozy­c­ja człowieka w świecie pole­ga na tym, że jest istotą twór­czą, ale ogranic­zoną. Od zewnątrz ogranicza go świat przy­rody, który od wewnątrz utożsamia się z jego zwierzę­coś­cią. Według Ingar­de­na „natu­ra ludz­ka pole­ga na ciągłym wysiłku przekracza­nia granic zwierzę­coś­ci tkwiącej w człowieku i wyras­ta­niu pon­ad nią człowieczeńst­wem i rolą człowieka jako twór­cy wartoś­ci”. Człowiek bytu­je więc na grani­cy dwu światów – świa­ta przy­rody, od którego nigdy nie może uwol­nić się całkowicie i który stanowi o skońc­zonoś­ci jego bytu, oraz świa­ta specy­ficznie ludzkiego, którego jest kreatorem i który jest wyrazem jego genial­noś­ci. Dlat­ego człowiek prawdzi­wie sta­je się sobą, gdy tran­scen­du­je (przekracza) świat przy­rody i kreu­je rzeczy­wis­tość kul­tu­ry, dając świadect­wo wartoś­ciom tylko dlat­ego, że są wartoś­ci­a­mi. Bez wysiłku odkry­wa­nia siebie i kierowa­nia się ku wartoś­ciom popa­da w czys­tą zwierzę­cość, która jest dla niego równoz­nacz­na z utratą człowieczeńst­wa.


Maciej Smo­lak – dok­tor nauk human­isty­cznych w dyscy­plin­ie filo­zofia, adi­unkt w Zakładzie Ety­ki UJ. Autor książek: Filo­zofia człowieka u Romana Ingar­de­na (2003), Przy­jaźń w świ­etle ety­ki Arys­tote­le­sa (2013). Obec­nie zaj­mu­je się filo­zofią starożyt­ną, w szczegól­noś­ci Arys­tote­le­sem, a także dydak­tyką filo­zofii.

Tekst jest dostęp­ny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunk­ach 3.0 Pol­s­ka.

< Powrót do spisu treś­ci numeru.


Dzięku­je­my wszys­tkim naszym Hojnym Wspier­a­ją­cym poma­ga­ją­cym nam za pośred­nictwem por­talu zrzutka.pl w wyda­niu Dodatku spec­jal­nego o Romanie Ingar­de­nie. Szczególne podz­iękowa­nia należą się: Józe­fowi Lubac­zowi, Janowi Rycher­towi i Bartłomiejowi Skowronowi.

Najnowszy numer można nabyć od 2 lipca w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

4 komentarze

Kliknij, aby skomentować

  • Co to jest ta tzw. fenom­e­nolo­gia?! Tak zwycza­jnie, nor­mal­nie, log­icznie, obec­nie i po arys­tote­le­sowsku?!

    • Nau­ka o fenom­e­n­ach. Fenomen — zjawisko, czyli coś, co w jak­iś sposób doświad­cza­my, ale nie jest jako takie przed­miotem, który może­my zbadać (bo nie jest mate­ri­alne). Jeszcze inaczej mówiąc, fenom­e­nolo­gia mówi o tym, jak „to” (doświad­cze­nie, zjawisko np: przy­jaźń, miłość, zło, kłamst­wo, iluz­ja itp.) nam się prezen­tu­je. Jeszcze inaczej, F. próbu­ję uch­wycić zjawiska takie jakie są (bez żad­nego zbyt­niego kom­p­likowa­nia i naukowego roztrząsa­nia) i jakie je widzimy/doświadczamy w rzeczy­wis­toś­ci. I najproś­ciej: F. stara się tak na „chłop­s­ki rozum” opisać i wyjaśnić, na tyle ile się da, na przykład co to jest kłamst­wo albo iluz­ja.

  • RI: zatem człowiek nie jest istotą ogranic­zoną, ale ograniczaną przez to lub owo… Człowiek jest wiel­ki, potężny, i jeśli tylko chce sta­je się moc­ny, nieskońc­zony jak bóg, mogąc zro­bić praw­ie wszys­tko! Niepraw­daż?!
    Owszem dziś jest niewąt­pli­wie ograniczany poprzez: demokra­cyę, socyal­izm, tol­er­an­cyę, wol­ność, równość, postęp, nowoczes­ność, mity, zabobony, slo­gany, manip­u­lac­je, sys­te­my, władze, przepisy, normy, wskaza­nia, warun­ki…
    “Człowiek wieńczy dzieło!”

Sklep

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy