Artykuł Filozofia ekonomii Filozofia polityki Filozofia społeczna

Nicholas Rescher: Współpracownicy Kropotkina

Piotr Kropotkin był, mówiąc potocznie, cudakiem. Urodził się jako książę w czasach przed zniesieniem poddaństwa w Rosji, a stał się liderem ruchu anarchistycznego w tym kraju. Sławę filozoficzną zyskał jednak jako autor książki Pomoc wzajemna jako czynnik rozwoju, wydanej w 1902 r., gdy przebywał na wygnaniu w Anglii.

Zapisz się do naszego newslettera

Down­lo­ad (PDF, 2.24MB)


Na sku­tek oddzia­ły­wa­nia epo­ko­wej pra­cy Karo­la Dar­wi­na na tema­ty ewo­lu­cji i dobo­ru natu­ral­ne­go powsta­ła szko­ła dar­wi­ni­zmu spo­łecz­ne­go, któ­ra chęt­nie wpro­wa­dza­ła bio­lo­gicz­ne idee prze­trwa­nia naj­le­piej przy­sto­so­wa­nych osob­ni­ków na are­nę spo­łecz­ną i poli­tycz­ną. Uwa­ża­no, że ewo­lu­cja bio­lo­gicz­na poprzez dobór racjo­nal­ny powta­rza się na sce­nie spo­łecz­nej: socjo­eko­no­micz­ne, poli­tycz­ne eli­ty zawdzię­cza­ją swo­ją uprzy­wi­le­jo­wa­ną pozy­cję naj­lep­sze­mu przy­sto­so­wa­niu. Kro­pot­kin prze­ciw­sta­wił temu poglą­do­wi zupeł­nie inny punkt widze­nia. Prze­trwa­nie ewo­lu­cyj­ne jest efek­tem nie tyle zwy­cię­stwa w kon­flik­cie pomię­dzy jed­nost­ka­mi, co raczej skut­kiem dobrej woli grup. Prze­trwa­nie jed­no­stek nie zale­ży bowiem jedy­nie (czy nawet głów­nie) od oso­bi­stych cech i wła­ści­wo­ści tych­że jed­no­stek, ale też od zdol­no­ści ich śro­do­wisk do zapew­nie­nia pomo­cy mate­rial­nej przez współ­pra­cę. Czy to ple­mio­na ludz­kie, czy sta­da sło­ni, czy kolo­nie mró­wek – moż­li­wość prze­trwa­nia jed­no­stek jest uwa­run­ko­wa­na skła­dem i spo­so­bem dzia­ła­nia grup oraz zacho­wa­niem ich człon­ków. Wza­jem­na pomoc i współ­pra­ca, któ­re zacho­dzą pomię­dzy człon­ka­mi spraw­nej jed­nost­ki spo­łecz­nej, powięk­sza­ją szan­se na prze­trwa­nie i repro­duk­cję każ­de­go z człon­ków. To nie rywa­li­za­cja, współ­za­wod­nic­two i wal­ka, ale raczej współ­dzia­ła­nie, współ­pra­ca i wza­jem­na pomoc powin­ny być uzna­ne za klu­czo­we czyn­ni­ki w ewo­lu­cyj­nym roz­wo­ju gatunków.

Pierw­si teo­re­ty­cy, poszu­ku­ją­cy socjo­po­li­tycz­nych kon­se­kwen­cji Dar­wi­now­skiej bio­lo­gii, posta­no­wi­li pod­kre­ślać nie­odzow­ny dla wal­ki o prze­trwa­nie ele­ment współ­za­wod­nic­twa. Dzie­ło Kro­pot­ki­na odwró­ci­ło jed­nak ten trend. Zebrał on prze­ko­nu­ją­ce racje za tezą, że wza­jem­na pomoc to decy­du­ją­cy czyn­nik w ewo­lu­cji zarów­no bio­lo­gicz­nej, jak i spo­łecz­nej. Nacisk, jaki kładł on na wza­jem­ne wspar­cie i współ­pra­cę, oka­zał się powie­wem świe­że­go powie­trza nie tyl­ko dla badań bio­lo­gicz­nych, ale tak­że dla ówcze­snej ide­olo­gii socjopolitycznej.

Prze­ko­na­nie, że jed­nost­ka osią­ga znacz­ną korzyść, gdy nale­ży do gru­py wza­jem­nie wspie­ra­ją­cych się człon­ków, nada­ło wąt­kom współ­dzia­ła­nia, współ­pra­cy i wza­jem­nej pomo­cy donio­słe zna­cze­nie w pro­gra­mie zasto­so­wań teo­rii ewo­lu­cyj­nej. Narzę­dzia współ­pra­cy – przede wszyst­kim dobra wola i zaufa­nie – są klu­czo­we dla dobro­by­tu jed­no­stek; ich dobro­stan i prze­trwa­nie nie­mal zawsze zale­żą od innych. Z tego powo­du sta­no­wi­sko Kro­pot­ki­na przy­czy­ni­ło się do powsta­nia teo­rii w zde­cy­do­wa­nie przy­jaź­niej­szy spo­sób uka­zu­ją­cej miej­sce czło­wie­ka w spo­łe­czeń­stwie i przy­ro­dzie; dostar­czy­ło tak­że bar­dziej kon­struk­tyw­ne­go spoj­rze­nia filo­zo­ficz­ne­go na stan człowieka.

Prze­ło­żył Michał Buraczewski


Kropotkin’s Coope­ra­tors, w: Nicho­las Rescher, A Jour­ney thro­ugh Phi­lo­so­phy in 101 Anec­do­tes, Pit­ts­burgh: Uni­ver­si­ty of Pit­ts­burgh Press, Pit­ts­burgh 2015, s. 191–192. Prze­kład za zgo­dą Autora.


Nicho­las Rescher – ur. w 1928 roku ame­ry­kań­ski filo­zof zwią­za­ny z Uni­wer­sy­te­tem w Pit­ts­bur­ghu, gdzie kie­ru­je Cen­trum Filo­zo­fii Nauki. Autor nie­mal 100 ksią­żek oraz 400 arty­ku­łów, w któ­rych poru­sza zagad­nie­nia z zakre­su logi­ki, epi­ste­mo­lo­gii, filo­zo­fii nauki, meta­fi­zy­ki i etyki.

Najnowszy numer można nabyć od 30 października w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

2 komentarze

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy