Aktualności Filozofia religii Historia filozofii nowożytnej Patronaty Relacje i reportaże

Początki ateizmu. Wykład i warsztat prof. Winfrieda Schrödera (Uniwersytet w Marburgu) – relacja

Zrodla_ateizmu_l
5 i 6 marca 2020 roku w Instytucie Filozofii UJ w Krakowie gościł niemiecki historyk filozofii i badacz zjawiska ateizmu, prof. Winfried Schröder. Podczas dwóch spotkań przedstawił swój pogląd na to, kiedy pojawił się ateizm rozumiany jako filozoficzne twierdzenie zaprzeczające istnieniu wszechmocnego, wszechwiedzącego i dobrego Stwórcy.

Zapisz się do naszego newslettera

Pod­czas wykładu, 5 mar­ca 2020 roku, niemiec­ki uczony opisał dzieje filo­zoficznego twierdzenia o nieist­nie­niu Boga. Jak zauważył prof. Schröder, dokład­ny moment pojaw­ienia się ateiz­mu cią­gle nie został wskazany. Cho­ci­aż niek­tórzy badacze tego zagad­nienia (na przykład George Minois i Tim Whit­marsh) uważa­ją, że ateizm nar­o­dz­ił się w starożyt­noś­ci, a jego przed­staw­iciela­mi byli Epikur czy Diago­ras z Melos, anal­iza dostęp­nych źródeł wskazu­je, że w rzeczy­wis­toś­ci myśli­ciele ci byli przeko­nani o ist­nie­niu tak czy inaczej rozu­mi­anych bóstw. Możli­wość nieuz­nawa­nia ist­nienia Boga pojaw­iała się wprawdzie jako możli­wość teo­re­ty­cz­na, ale była odrzu­cana. Już Pla­ton w Prawach zauważał, że wiara w ist­nie­nie bóstw stanow­iła pod­stawę ist­niejącego porząd­ku prawnego i moral­nego.

Zjawisko ateiz­mu nie ist­ni­ało także w śred­niowieczu, choć papież Grze­gorz IX zarzu­cił podob­ne poglądy cesar­zowi Fry­derykowi II. Przyp­isy­wane cesar­zowi dzieło o trzech oszus­tach (Mojżeszu, Jezusie i Mahome­cie) nigdy nie zostało odnalezione, a jego rzekome wer­sje, które opub­likowano w XVII wieku (Traité des trois impos­teursDe tribus impos­toribus), były nowożyt­ny­mi fal­sy­fikata­mi.

Prof. Schröder pod­kreślił, że pier­wszy prawdzi­wy znany tekst ateisty­czny pow­stał około 1659 roku – był to trak­tat Theophras­tus redi­vivus. Pier­wszym znanym ateistą, to jest człowiekiem, który otwar­cie zaprzeczał ist­nie­niu wszech­moc­nego i dobrego Boga, był nato­mi­ast Matthias Knutzen, którego dzieło na ten tem­at ukaza­ło się w 1675 roku.

Poglądy ateisty­czne były jed­nak w tam­tych cza­sach rzad­koś­cią. Dzieła tego rodza­ju należały do tzw. lit­téra­ture clan­des­tine (lit­er­atu­ra sekret­na) i były dys­try­buowane niele­gal­nie w lit­er­ackim „podziemiu”. Ateis­ta­mi w XVIIXVIII wieku byli tylko członkowie wol­no­myśli­ciel­s­kich kręgów, którzy, posługu­jąc się argu­men­ta­mi log­iczny­mi, dowodzili, że poję­cie dobrego i wszech­moc­nego Boga jest wewnętrznie sprzeczne, a zatem – ist­nie­nie takiego bytu jest niemożli­we. Nowożyt­ni autorzy lit­er­atu­ry sekret­nej zauważali też, że lep­szą strate­gią metodolog­iczną jest odrzuce­nie tezy o ist­nie­niu Boga, o ile nie została ona jeszcze popar­ta zad­owala­ją­cy­mi rac­ja­mi. Autor anon­i­mowego trak­tatu Jor­danus Brunus redi­vivus (1770) twierdz­ił, że ateiz­mu wcale nie udowad­nia się łatwiej niż teiz­mu („L’Athéisme ne se prou­ve pas mieux que le Théisme”), ale dodawał, że to raczej ist­nie­nie danej rzeczy wyma­ga dowodu, nie zaś jej nieist­nie­nie.

Prof. Schröder zauważył, że nie jest prawdą, jako­by do ateiz­mu prowadz­ił oświece­niowy deizm. Deiś­ci rezyg­nowali z objaw­ienia, ale na rzecz religii nat­u­ral­nej. Wierzyli, że do poz­na­nia ist­nienia Boga wystar­czy dro­ga rozu­mu nat­u­ral­nego. Jeden z najsłyn­niejszych deistów, Wolter, wprost odrzu­cał ateizm. Najbardziej znana wypowiedź w tej kwestii fran­cuskiego filo­zo­fa pochodzi z lis­tu do auto­ra Traité des trois impos­teurs i brz­mi: „Si dieu n’existait pas, il faudrait l’inventer” („Gdy­by Bóg nie ist­ni­ał, należało­by go wymyślić”).

Do ateiz­mu nie prowadz­ił też szy­b­ki rozwój nauk przy­rod­niczych. Pier­wsi nowożyt­ni badacze natu­ry nie mogli odrzu­cić ist­nienia Boga, ponieważ nie byli w stanie wykazać, jak bez ingerencji isto­ty wyższej z materii nieoży­wionej mogło­by pow­stać życie. Arys­tote­le­sows­ka teo­ria samorództ­wa (gen­er­a­tio spon­tanea) została skom­pro­mi­towana wraz z pojaw­ie­niem się metody ekspery­men­tu naukowego i mikroskopu. Dopiero dzieło Dar­wina mogło utorować drogę rzeczy­wis­te­mu, naukowo udowod­nione­mu ateiz­mowi. Jako propozy­c­ja spój­na i ugrun­towana metodolog­icznie ateizm jest zatem zjawiskiem sto­sunkowo późnym.

Uczest­ni­cy warsz­tatu, który odbył się 6 mar­ca 2020 roku, dysku­towali na tem­at anon­i­mowego XVII-wiecznego trak­tatu Sym­bol­um sapi­en­ti­ae. Drugim omaw­ianym tek­stem był artykuł Antony’ego Flew The Pre­sump­tion of Athe­ism (1972). Anal­izie pod­dano metodolog­iczny pro­jekt „dom­nie­ma­nia ateiz­mu”, wskazu­jąc zarówno moc­ne, jak i słabe strony takiej propozy­cji.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Fot.: sem­i­nar­i­um z prof. Schröderem IF UJ (dr Has­se Hämäläi­nen dysku­tu­je z prof. Win­frie­dem Schröderem)

Prof. Win­fried Schröder przy­jechał do Krakowa na zaprosze­nie zespołu badaw­czego real­izu­jącego pro­jekt „Między seku­laryza­cją a refor­mą. Racjon­al­izm religi­jny koń­ca XVII wieku i epo­ki Oświece­nia”, finan­sowany przez Nar­o­dowe Cen­trum Nau­ki.

Oprac. zespół badaw­czy pro­jek­tu „Między seku­laryza­cją a refor­mą”

Orga­ni­za­torzy:
Insty­tut Filo­zofii Uni­w­er­syte­tu Jagiel­lońskiego w Krakowie przy wspar­ciu finan­sowym Nar­o­dowego Cen­trum Nau­ki

: Insty­tut Filo­zofii UJ, ul. Grodz­ka 52, Kraków
5 mar­ca 2020, 17:00–18:30  – wykład „The ori­gins of athe­ism in the ear­ly mod­ern peri­od and the Enlight­en­ment”, 6 mar­ca 2020, 11:00–12:30 – warsz­tat „Sym­bol­um sapi­en­ti­ae”
Strona inter­ne­towa orga­ni­za­torów
Wydarze­nie na Face­booku – wykład
Wydarze­nie na Face­booku – warsz­tat

 

Najnowszy numer można nabyć od 2 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

4 komentarze

Kliknij, aby skomentować

  • I ci ateiś­ci, dar­winis­ci i pozostałe wirachy to gdzie oni ter­az są?!Czyż nie oczeku­ją na Sąd Ostate­czny, już są po indy­wid­u­al­nym…! Ostate­cznie… Psorze!? Ech ci Niem­ce, wybit­ny naród jed­nos­tek, nad/ludzi?! Jed­nak z pozdrowieni­a­mi za zaan­gażowanie i wierz­ganie, próżną niepoko­re oraz hart ducha! Cha cha

  • Znowu ateizm?!Ale prze­cież to głupota jest, ślepa ulicz­ka, ciem­no­ta, przed­chrześ­ci­jańst­wo, czyli dro­ga donikąd! Jeszcze w tych śmiesznych cza­sach koronowiarusa!cha cha.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy