Filozofia umysłu Nowości wydawnicze Opracowania

Umysł, ewolucja i ośmiornica

Filozofia od wieków stawia pytanie o to, dzięki czemu traktujemy inne byty jako obdarzone umysłami i jak one działają. Peter Godfrey-Smith po odpowiedź na to pytanie udał się... w głębiny oceanu.

Najnowszy numer: Jak działa język?

Zapisz się do newslettera:

---

Filozofuj z nami w social media

Najnowszy numer można nabyć od 2 października w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2018 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Książ­ka Oth­er minds: the octo­pus, the sea and the deep ori­gins of con­scious­ness nie jest prze­wod­nikiem przy­rod­niczym. Nie jest też opowieś­cią o przy­godzie w głębi­nach oceanów. Ta książ­ka jest próbą rozwikła­nia zagad­ki pow­sta­nia umysłu. Jed­nym ze zjawisk, które God­frey-Smith omaw­ia w książce, jest łącze­nie się poje­dynczych komórek. Ten z pozoru oczy­wisty i całkiem nor­mal­ny pro­ces przed­staw­iony przez God­freya-Smitha sta­je się dla czytel­ni­ka nieodgad­nioną tajem­nicą. W jaki sposób po złącze­niu się komór­ki sta­ją się one spójny­mi układa­mi ner­wowy­mi, które potrafią zyskać inteligencję, a cza­sem nawet samoświado­mość? Co ciekawe, owe połąc­zone komór­ki tworzą różnorodne formy. Mogą stać się zarówno nieświadomym drzewem, człowiekiem, ośmior­nicą czy innym zwierzę­ciem. To brz­mi jak sce­nar­iusz do fil­mu sci­ence-fic­tion, a jest prze­cież zupełnie nat­u­ral­nym zjawiskiem, które bezus­tan­nie zachodzi w nas samych i w otacza­ją­cym nas świecie.

Autor na grun­cie tem­atów takich jak his­to­ria zwierząt, kog­ni­ty­wne zdol­noś­ci głowonogów, teo­ria świado­moś­ci i zagroże­nia dla środowiska spowodowane degradacją wód, snu­je swo­je rozważa­nia o isto­cie z niesamow­itym umysłem. Mianowicie o ośmior­ni­cy. God­frey-Smith zada­je intrygu­jące pyta­nia i zarazem udziela intere­su­ją­cych odpowiedzi. Między inny­mi zas­tanaw­ia się, w jaki sposób ośmior­ni­ca może upod­ab­ni­ać się do otoczenia zmieni­a­jąc kolor, pod­czas gdy praw­dopodob­nie nie posi­a­da umiejęt­noś­ci rozróż­ni­a­nia kolorów. Jest w tym coś misty­cznego. Kole­jnym porus­zonym zagad­nie­niem jest dłu­gość życia ośmior­nic, która u więk­szoś­ci odmi­an tego gatunku waha się od 2 do 4 lat. W ciągu tych kilku lat zwierzę­ta w bard­zo szy­bkim tem­pie rozwi­ja­ją nieprze­cięt­ną inteligencję, co dla człowieka jest niemożli­we. Według auto­ra powo­dem krótkiego życia jest ewoluc­ja – ta sama ewoluc­ja, która w teorii dąży do udoskon­ala­nia stworzeń. Dlaczego więc tak wspani­ałe i nadzwyczaj inteligentne zwierzę­ta tak szy­bko umier­a­ją?

Ośmior­nice mają niezwykłą kom­bi­nację: bard­zo duży układ ner­wowy i bard­zo krótkie życie. Tak zaawan­sowany układ ner­wowy jest spowodowany nieogranic­zony­mi możli­woś­ci­a­mi ciała i potrze­bą bycia myśli­wym i ofi­arą jed­nocześnie; krótkie życie jest spowodowane wysoką wrażli­woś­cią. Na początku to wyda­je się być paradok­salne, lecz naprawdę jest w tym sens

– przekonu­je God­frey-Smith.

Autor uważa, że ośmior­ni­ca jest najbliższa temu, co my nazy­wamy inteligent­ny­mi isto­ta­mi pozaziem­ski­mi. Jed­nak czy aż tak wiele różni nas od tych fan­tasty­cznych zwierząt? Pomi­ja­jąc osiem długich kończyn, bezkrę­gowe ciało i umiejęt­ność zmieni­a­nia koloru, jesteśmy całkiem podob­ni do siebie pod wzglę­dem rozu­mu. Aby dostrzec inteligencję kogoś lub czegoś, trze­ba zaob­ser­wować pewien sposób dzi­ała­nia. Isto­ty racjon­alne to te, które robią to, co powin­ny w świ­etle (albo wobec) tego, czego potrze­bu­ją i co wiedzą. Ośmior­ni­ca ze swo­ją figlarnoś­cią i cieka­woś­cią wobec świa­ta wyda­je się być bardziej kierowana rozumem i świado­moś­cią niż czysty­mi instynk­ta­mi, co spraw­ia, że nie jest nam tak obca. Z tego punk­tu widzenia te zwierzę­ta nie wyda­ją się być inteligent­ny­mi isto­ta­mi pozaziem­ski­mi, lecz isto­ta­mi z pozaziem­ską inteligencją.

Książ­ka ukaza­ła się w języku ang­iel­skim w grud­niu 2016 roku. Nie ma infor­ma­cji o dacie jej przekładu na język pol­s­ki jed­nak sposób, w jaki jest napisana nie powinien spraw­ić kłopo­tu — język jest oszczęd­ny i dokład­ny.

Opra­cow­ała: Lena Parac­ka

Źródło: NPR.COM

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy