Gdańsk Kluby „Filozofuj!” Ontologia

Relacja z 7. spotkania Klubu „Filozofuj!” w Gdańsku: Czy nasz świat jest najlepszym z możliwych?

W czwartek, 2 marca odbyło się siódme spotkanie gdańskiego Klubu „Filozofuj!”. Debata dotyczyła problematyki poruszanej w dwunastym numerze „Filozofuj!” – światów możliwych. Gośćmi specjalnymi byli dwaj znakomici profesorowie: prof. dr hab. Arkadiusz Chrudzimski (Uniwersytet Szczeciński) oraz dr hab. Wojciech Żełaniec, prof. Uniwersytetu Gdańskiego.

Najnowszy numer: Nowy człowiek?

Zapisz się do newslettera:

---

Filozofuj z nami w social media

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2017 można zamówić > tutaj.

Magazyn można też nabyć od 2 października w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „TUTAJ”.

Numer o światach możliwych można czytać lub pobrać > tutaj.


Szczególne podziękowania kierujemy do Europejskiego Centrum Solidarności za współorganizowanie spotkania.
ECS

Dysku­tan­ci starali się odpowiedzieć na trzy pyta­nia. Czy kwes­t­ia światów możli­wych jest waż­na i dlaczego? Czym w ogóle są światy możli­we i jak ist­nieją? Czy nasz świat moż­na uważać za najlep­szy z możli­wych? Jako pier­wszy głos zabrał prof. Chrudz­im­s­ki, który przed­staw­ił nam sens posługi­wa­nia się kon­cepcją światów możli­wych w filo­zofii. Otóż zdaniem pro­fe­so­ra służą one wyjaś­ni­a­n­iu różnych kon­strukcji językowych, gdzie wys­tępu­ją funk­to­ry modalne, czyli konieczność i możli­wość. Poma­ga­ją nam zrozu­mieć, czym w ogóle są konieczność i możli­wość. Ma to związek z ustal­e­niem wartoś­ci log­icznej (czyli prawdzi­woś­ci bądź fałszy­woś­ci) różnych zdań. Jeżeli coś jest konieczne, jest prawdzi­we we wszys­t­kich możli­wych świat­ach. Jeżeli nato­mi­ast coś jest tylko możli­we, to znaczy, że są takie światy, w których to coś zachodzi, i takie, w których nie zachodzi. Na przykład ist­nieje taki świat, w którym zdanie „Arka­diusz Chrudz­im­s­ki jest filo­zofem” jest fałszy­we. To, że prof. Chrudz­im­s­ki jest filo­zofem nie jest więc konieczne, bowiem może­my wyobraz­ić sobie taki możli­wy świat, w którym Arka­diusz Chrudz­im­s­ki jest na przykład architek­tem.

Prof. Żełaniec zaz­naczył, iż  zasad­nic­zo zwal­cza kon­cepcję światów możli­wych, lecz pod­kreślił jed­nocześnie, że są takie kon­tek­sty, w których są one pożytecznym narzędziem upraw­ia­nia filo­zofii. We współczes­nej filo­zofii światy możli­we (jako  mod­ele myślowe stanow­iące istotę ekspery­men­tów myślowych) poma­ga­ją nam plas­ty­cznie wyobraz­ić sobie pewne rzeczy. Służą nie tylko ustal­e­niu koniecznych prawd, ale także norm. Poma­ga­ją nam w uzna­niu niek­tórych kat­e­go­rycznych powin­noś­ci. Na przykład: „nigdy i pod żad­nym pozorem nie należy tor­tur­ować dzieci”. Nie ma zatem takiego możli­wego świa­ta, w którym tego rodza­ju czyn był­by uspraw­iedli­wiony. Nakaz ten jest więc konieczny, a zdanie go wyraża­jące – prawdzi­we. Pro­fe­sor przy­pom­ni­ał także genezę pow­sta­nia kon­cepcji światów możli­wych, wskazu­jąc na postać Leib­niza, która stanow­iła odtąd punkt odniesienia każdego późniejszego wątku pode­j­mowanego w cza­sie dyskusji. Kon­tynu­u­jąc, Leib­niz zas­tanaw­iał się nad pytaniem: „dlaczego ist­nieje raczej coś niż nic”. Odpowiadał w następu­ją­cy sposób: dobry Bóg miał w możnoś­ci stworzyć nieskończe­nie wiele światów (które ist­nieją w bożym umyśle) i wybrał taki, który jest najlep­szy z jego punk­tu widzenia.

Odpowiada­jąc na pytanie o to, jak ist­nieją światy możli­we, prof. Chrudz­im­s­ki przy­toczył cztery stanowiska, które współcześni filo­zo­fowie zaj­mu­ją w tej spraw­ie. Zgod­nie z pier­wszym stanowiskiem, hiper­re­al­isty­cznym (real­izm modal­ny Davi­da Lewisa), światy możli­we ist­nieją w sposób real­ny, tak jak nasz świat, a każdy z nich jest odi­zolowany od pozostałych. Drugim stanowiskiem, mają­cym dwie wer­sje, jest erza­cyzm. Według pier­wszej wer­sji (erza­cyzm ling­wisty­czny) światy możli­we to pewne kon­strukc­je językowe (maksy­mal­ny opis danego uni­w­er­sum). Według drugiej – alter­naty­wny stan rzeczy do stanu rzeczy jakim jest nasz świat. Ist­nieje jeszcze trze­cie stanowisko – fikcjon­al­izm. Zgod­nie z nim światy możli­we są fikc­ja­mi doty­czą­cy­mi pewnych alter­natyw wobec ele­men­tów naszego świa­ta, a które są nam potrzeb­ne, by wyjaśnić i zrozu­mieć pewne kwest­ie. Udziela­jąc odpowiedzi na pytanie doty­czące natu­ry światów możli­wych, pro­fe­sor wymienił cztery kat­e­gorie możli­woś­ci: log­iczną (to, co niesprzeczne), fizy­czną (to, co zgodne z prawa­mi fizy­ki), psy­cho­log­iczną (to, co zgodne z naturą człowieka). Biorąc pod uwagę każdą z tych opcji, inaczej będziemy rozu­mieć to, czym jest świat możli­wy.


IR1A7376
IR1A7388
IR1A7377
IR1A7407
IR1A7400
IR1A7347
IR1A7405
IR1A7384
IR1A7412
IR1A7423
IR1A7424
IR1A7443
IR1A7444
IR1A7460
IR1A7367
IR1A7499
IR1A7520
IR1A7533
IR1A7545
IR1A7563
IR1A7489

Fot. Justy­na Wasiniews­ka


Prof. Żełaniec wyraz­ił swój scep­ty­czno-agnos­ty­czny sto­sunek co do ist­nienia światów możli­wych. Jed­nocześnie odrzu­ca­jąc erza­cyzm językowy zauważył, że nie jesteśmy w stanie stworzyć opisu takiego świa­ta, gdyż przekracza­ło­by to nasze możli­woś­ci. Pro­fe­sor pod­kreślił też, że światy możli­we są wsze­chobec­ne w naszym myśle­niu. Za każdym razem, gdy wypowiadamy się w try­bie warunk­owym, kreu­je­my jak­iś świat możli­wy. Pro­fe­sor Chrudz­im­s­ki dodał do tego, że może­my także mówić o świat­ach niemożli­wych (kiedy tryb warunk­owy ma fałszy­wą przesłankę, na przykład „gdy­by narysować okrągły kwadrat, to…”).

Pytanie o to, czy żyje­my w najlep­szym z możli­wych światów najbardziej podzieliło pro­fe­sorów. Odpowiedź pro­fe­so­ra Chrudz­im­skiego była przeczą­ca. Nie może­my uznać za najlep­szy z możli­wych światów świat, w którym ist­nieje tyle zła. Może­my sobie prze­cież wyobraz­ić takie miejsce, w którym nie ma pewnych aspek­tów, uznawanych za prowadzące do moral­nego zła. Aczkol­wiek pro­fe­sor zaz­naczył, że lokalnie świat może nam wydawać się zły, ale z glob­al­nej per­spek­ty­wy być może aktu­alne zło musi ist­nieć, by mogło real­i­zować się wyższe dobro – ostate­czny sens ist­nienia. Być może nasza per­spek­ty­wa jest zbyt wąs­ka. Możli­we, że mylimy się w swo­je oce­nie zła. Pro­fe­sor zauważył także, że odpowiedź na powyższe pytanie wyma­ga uwzględ­nienia sen­su wyraże­nia „lep­szy”. W jakim sen­sie lep­szy? Może­my prze­cież mówić także o lep­szym albo gorszym złodzieju (tzn. takim, który osią­ga skutecznie albo nieskutecznie zamier­zone cele). Pro­fe­sor usto­sunkował się do moral­nego znaczenia wyraże­nia „lep­szy” (dobry moral­nie), aczkol­wiek pod­kreślił, że w his­torii filo­zofii myśli­ciele odpowiada­jąc na to pytanie, nie zawsze mieli na myśli dobro moralne, ale na przykład pełnię bytu.

Pro­fe­sor Żełaniec uznał z kolei, że żyje­my w najlep­szym z możli­wych światów. Tak jak prof. Chrudz­im­s­ki, pod­kreślił prob­lem rozu­mienia dobra o które chodzi w pyta­niu. Dodał on także, że jeśli wierzymy w Boga i jeśli Bóg jest tym, za kogo go uważamy (dobry, wszech­moc­ny), to obec­ne zło musimy uznać za zło konieczne, które jest ceną za niedostęp­ne nam poz­naw­c­zo wyższe dobro. Pro­fe­sor zwró­cił uwagę na dwie istotne kwest­ie związane z pytaniem o to, czy żyje­my w najlep­szym z możli­wych światów. Po pier­wsze, może­my mówić o tym, czy jak­iś frag­ment tego świa­ta jest/byłby dobry/zły. Po drugie, czy to, co mogło­by być lep­sze, jest w ogóle możli­we? Na przykład człowiek nie spraw­ia­ją­cy zła, ale pozbaw­iony wol­nej woli?

W drugiej częś­ci debaty trady­cyjnie głos został odd­any pub­licznoś­ci. Padły bard­zo intere­su­jące pyta­nia oraz komen­tarze. Czy światy możli­we są przez nas kon­struowane czy odkry­wane? Czy jest możli­we, że zbiór możli­wych światów mógł­by być inny, niż jest, czy może jest to niemożli­we? Bard­zo inten­sy­wnie dysku­towano między inny­mi nad filo­zofią Leib­niza, kwest­ią ist­nienia i natu­ry Boga, pow­staniem naszego świa­ta a także lit­er­aturą. Jak widać tem­aty­ka światów możli­wych ma sze­rok­ie zas­tosowanie i jest pow­iązana z wielo­ma prob­le­ma­mi filo­zoficzny­mi i nie tylko.

Zapraszam do obe­jrzenia nagra­nia wideo ze spotka­nia!

Marcin Kloc


Relację ze spotka­nia w wer­sji audio moż­na pobrać lub odsłuchać:


Szczególne podz­iękowa­nia składamy:

  • patronom, part­nerom i gospo­dar­zowi – Europe­jskiemu Cen­trum Sol­i­darnoś­ci,
  • dysku­tan­tom – prof. Arka­dius­zowi Chrudz­im­skiemu i prof. Woj­ciechowi Żełań­cowi,
  • poma­ga­ją­cym przy orga­ni­za­cji: Mar­ci­nowi Klo­cowi, Natalii Mar­ci­nowskiej, Izabeli Sankowskiej, dr. Artur­owi Szuttcie, Michałowi Walkowskiemu, Justynie Wasiniewskiej i Wiwian­ie Wirbuł.

Zachę­camy do obe­jrzenia relacji wideo ze spotka­nia.


Zob. relacje z innych spotkań Klubów „Filozofuj!”!


W dyskusji udzi­ał wzięli:

Prof. dr hab. Arka­diusz Chrudz­im­s­ki – Pro­fe­sor Uni­w­er­syte­tu Szczecińskiego, zaj­mu­je się ontologią, epis­te­mologią, teorią intencjon­al­noś­ci oraz his­torią sze­roko rozu­mi­anej trady­cji brentanowskiej. Jest współwydaw­cą nowej edy­cji dzieł Brentana (Franz Brentano, Sämtliche veröf­fentlichte Schriften) oraz serii filo­zoficznej Phe­nom­e­nol­o­gy and Mind (obie serie w wydawnictwie De Gruyter). Książ­ki autorskie: Die Erken­nt­nis­the­o­rie von Roman Ingar­den (1999), Inten­tion­al­ität­s­the­o­rie beim frühen Brentano (2001), Die Ontolo­gie Franz Brentanos (2004), Inten­tion­al­ität, Zeit­be­wusst­sein und Inter­sub­jek­tiv­ität (2005), Gegen­stand­s­the­o­rie und The­o­rie der Inten­tion­al­ität bei Alex­ius Meinong (2007) oraz Die Natur der Inten­tion­al­ität (2017, w druku).

Dr hab. Woj­ciech Żełaniec, prof. UG – Filo­zof gen­er­al­ista i społeczny, stype­ndys­ta Hum­bold­ta  (Würzburg 1995–1997), kierown­ik Zakładu Ety­ki i Filo­zofii Społecznej w Insty­tu­cie Filo­zofii, Socjologii i Dzi­en­nikarst­wa Wydzi­ału Nauk Społecznych Uni­w­er­syte­tu Gdańskiego (wnswz.strony.ug.edu.pl). Ostat­nia pub­likac­ja: Uni­ver­sal­i­ty of pun­ish­ment, Anto­nio Incam­po and Woj­ciech Żełaniec (eds.), Bari 2015 (jako współau­tor i współredak­tor). Hob­by: czy­tanie i recy­towanie poezji.

Koor­dy­na­torem spotka­nia była i dyskusję prowadz­iła Celi­na Gło­gows­ka.


Partner

ECS

Patroni

PHon_PMG_PA www.gdansk.pl

trojmiastopl-logo           radioMors          wmbp


Klu­by „Filo­zo­fuj!” – to nowo twor­zone niefor­malne grupy współpra­cown­ików i sym­pa­tyków cza­sopis­ma „Filo­zo­fuj!”, orga­nizu­jące w swoich miejs­cowoś­ci­ach imprezy (np. kon­fer­enc­je, spotka­nia dyskusyjne lub pro­mo­cyjne) pop­u­laryzu­jące filo­zofię pod patronatem Redakcji „Filo­zo­fuj!”. Więcej infor­ma­cji > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.