Anegdoty Filozofia języka Logika

Nastazja Stoch: Ciekawostki semiotyczne #4 – Koniunkcja w języku naturalnym

W logice koniunkcja jest przemienna. Dlaczego więc, w przełożeniu na język naturalny, nie jesteśmy skłonni uznać zdań „Pobrali się i urodzili dziecko” oraz „Urodzili dziecko i pobrali się” za jednakowe? Powody ku temu są dwa (chyba że potraficie podać inne wyjaśnienie?).

Zapisz się do naszego newslettera

W logi­ce koniunk­cja jest prze­mien­na. Dla­cze­go więc, w prze­ło­że­niu na język natu­ral­ny, nie jeste­śmy skłon­ni uznać zdań „Pobra­li się i uro­dzi­li dziec­ko” oraz „Uro­dzi­li dziec­ko i pobra­li się” za jed­na­ko­we? Powo­dy ku temu są dwa (chy­ba że potra­fi­cie podać inne wyjaśnienie?).

Sym­bol koniunk­cji odpo­wia­da spój­ni­ko­wi „i”. W logi­ce, jeśli p jest zda­niem praw­dzi­wym i q jest zda­niem praw­dzi­wym, to zarów­no zda­nie „pq”, jak i zda­nie „q p” są praw­dzi­we. W języ­ku natu­ral­nym nie­kie­dy funk­cjo­nu­je to podob­nie: nie ma dla użyt­kow­ni­ków języ­ka więk­sze­go zna­cze­nia, czy powie­my „Jan zdał egza­min i Piotr zdał egza­min”, czy „Piotr zdał egza­min i Jan zdał egza­min”. Ponie­waż jed­nak „i” posia­da dodat­ko­we zna­cze­nie poza tym, że infor­mu­je o zaj­ściu dwóch danych zda­rzeń, to nie moż­na tego same­go powie­dzieć o zda­niach „Pobra­li się i uro­dzi­li dziec­ko” oraz „Uro­dzi­li dziec­ko i pobra­li się”. Dla­cze­go tak jest?

Po pierw­sze, wyja­śnić to moż­na Zasa­dą Koope­ra­cji H. P. Grice’a (1913–1988). Jest to zasa­da skła­da­ją­ca się z czte­rech mak­sym (te zaś skła­da­ją się z kolej­nych pod­mak­sym), któ­ra zakła­da, że w roz­mo­wie nadaw­ca i odbior­ca koope­ru­ją ze sobą oraz wyja­śnia, jak komu­ni­ka­cja jest moż­li­wa. Czwar­ta mak­sy­ma Zasa­dy Koope­ra­cji, tzw. Mak­sy­ma Spo­so­bu, ma czte­ry pod­mak­sy­my. Ostat­nia z nich brzmi: „mów w spo­sób upo­rząd­ko­wa­ny”. Ponie­waż spój­nik „i” w języ­ku natu­ral­nym rów­nież nie­sie zna­cze­nie następ­stwa cza­so­we­go (czy też związ­ku przy­czy­no­wo-sku­to­we­go), to nie może­my, zgod­nie z Zasa­dą Koope­ra­cji, wypo­wia­dać zdań „Pobra­li się i uro­dzi­li dziec­ko” oraz „Uro­dzi­li dziec­ko i pobra­li się” zamien­nie, gdyż ma to róż­ne kon­se­kwen­cje – w zależ­no­ści od tego, któ­re zda­nie wypo­wie­dzie­li­śmy, odbior­ca zro­zu­mie zupeł­nie co inne­go. Dla­te­go też przy zało­że­niu, że chce­my, aby odbior­ca nas dobrze zro­zu­miał, wyra­ża­my wypo­wie­dzi w spo­sób upo­rząd­ko­wa­ny, wie­dząc, że zda­nie p q może impli­ko­wać co inne­go niż qp.

Moż­na też wyja­śnić to w inny spo­sób, za pomo­cą tzw. iko­nicz­no­ści sekwen­cji. Iko­nicz­ność w języ­ku moż­na zde­fi­nio­wać jako odwzo­ro­wy­wa­nie rze­czy­wi­sto­ści w for­mie języ­ko­wej na pod­sta­wie rela­cji podo­bień­stwa. Iko­nicz­ność sekwen­cji wyja­śnia nato­miast pew­ne nor­my skła­dnio­we w języ­ku, m.in. w zda­niach ze spój­ni­kiem „i”. To wła­śnie dla­te­go wypo­wia­da się zda­nia w kolej­no­ści, w jakiej zaszły opi­sy­wa­ne przez nie zda­rze­nia. Bar­dzo mało praw­do­po­dob­ne jest wypo­wie­dze­nie zda­nia „Jan usiadł i wszedł”, gdyż raczej zacho­dzi chro­no­lo­gia zda­rzeń wyra­żo­na w zda­niu „Jan wszedł i usiadł”. Uży­cie spój­ni­ka w tych zda­niach jest asy­me­trycz­ne, a tyl­ko w dru­gim odda­je kolej­ność zaj­ścia zda­rzeń w spo­sób, w jaki rze­czy­wi­ście zaszły.


Nasta­zja Stoch – z wykształ­ce­nia filo­zof i języ­ko­znaw­ca, pra­cow­nik Kate­dry Sino­lo­gii KUL. Zaj­mu­je się semio­ty­ką, zagad­nie­nia­mi filo­zo­fii języ­ka i języ­ko­znaw­stwa kogni­tyw­ne­go. Poza tym już nie­wie­le rze­czy ją inte­re­su­je, bo tyl­ko ze trzy: lite­ra­tu­ra pięk­na, gra w koszy­ków­kę i na pia­ni­nie. Oprócz tego sta­ra się pro­wa­dzić styl życia Less Waste i nie sto­so­wać pro­duk­tów szko­dzą­cym śro­do­wi­sku i testo­wa­nych na zwierzętach.

Ilu­stra­cja: Zuzan­na Bołtryk

Po wię­cej cie­ka­wo­stek semio­tycz­nych zaj­rzyj do nasze­go dzia­łu „Semio­ty­ka”.

Najnowszy numer można nabyć od 30 października w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy