Anegdoty Filozofia języka Logika

Nastazja Stoch: Ciekawostki semiotyczne #4 – Koniunkcja w języku naturalnym

W logice koniunkcja jest przemienna. Dlaczego więc, w przełożeniu na język naturalny, nie jesteśmy skłonni uznać zdań „Pobrali się i urodzili dziecko” oraz „Urodzili dziecko i pobrali się” za jednakowe? Powody ku temu są dwa (chyba że potraficie podać inne wyjaśnienie?).

W logi­ce koniunk­cja jest prze­mien­na. Dla­cze­go więc, w prze­ło­że­niu na język natu­ral­ny, nie jeste­śmy skłon­ni uznać zdań „Pobra­li się i uro­dzi­li dziec­ko” oraz „Uro­dzi­li dziec­ko i pobra­li się” za jed­na­ko­we? Powo­dy ku temu są dwa (chy­ba że potra­fi­cie podać inne wyjaśnienie?).

Sym­bol koniunk­cji odpo­wia­da spój­ni­ko­wi „i”. W logi­ce, jeśli p jest zda­niem praw­dzi­wym i q jest zda­niem praw­dzi­wym, to zarów­no zda­nie „pq”, jak i zda­nie „q p” są praw­dzi­we. W języ­ku natu­ral­nym nie­kie­dy funk­cjo­nu­je to podob­nie: nie ma dla użyt­kow­ni­ków języ­ka więk­sze­go zna­cze­nia, czy powie­my „Jan zdał egza­min i Piotr zdał egza­min”, czy „Piotr zdał egza­min i Jan zdał egza­min”. Ponie­waż jed­nak „i” posia­da dodat­ko­we zna­cze­nie poza tym, że infor­mu­je o zaj­ściu dwóch danych zda­rzeń, to nie moż­na tego same­go powie­dzieć o zda­niach „Pobra­li się i uro­dzi­li dziec­ko” oraz „Uro­dzi­li dziec­ko i pobra­li się”. Dla­cze­go tak jest?

Po pierw­sze, wyja­śnić to moż­na Zasa­dą Koope­ra­cji H. P. Grice’a (1913–1988). Jest to zasa­da skła­da­ją­ca się z czte­rech mak­sym (te zaś skła­da­ją się z kolej­nych pod­mak­sym), któ­ra zakła­da, że w roz­mo­wie nadaw­ca i odbior­ca koope­ru­ją ze sobą oraz wyja­śnia, jak komu­ni­ka­cja jest moż­li­wa. Czwar­ta mak­sy­ma Zasa­dy Koope­ra­cji, tzw. Mak­sy­ma Spo­so­bu, ma czte­ry pod­mak­sy­my. Ostat­nia z nich brzmi: „mów w spo­sób upo­rząd­ko­wa­ny”. Ponie­waż spój­nik „i” w języ­ku natu­ral­nym rów­nież nie­sie zna­cze­nie następ­stwa cza­so­we­go (czy też związ­ku przy­czy­no­wo-sku­to­we­go), to nie może­my, zgod­nie z Zasa­dą Koope­ra­cji, wypo­wia­dać zdań „Pobra­li się i uro­dzi­li dziec­ko” oraz „Uro­dzi­li dziec­ko i pobra­li się” zamien­nie, gdyż ma to róż­ne kon­se­kwen­cje – w zależ­no­ści od tego, któ­re zda­nie wypo­wie­dzie­li­śmy, odbior­ca zro­zu­mie zupeł­nie co inne­go. Dla­te­go też przy zało­że­niu, że chce­my, aby odbior­ca nas dobrze zro­zu­miał, wyra­ża­my wypo­wie­dzi w spo­sób upo­rząd­ko­wa­ny, wie­dząc, że zda­nie p q może impli­ko­wać co inne­go niż qp.

Moż­na też wyja­śnić to w inny spo­sób, za pomo­cą tzw. iko­nicz­no­ści sekwen­cji. Iko­nicz­ność w języ­ku moż­na zde­fi­nio­wać jako odwzo­ro­wy­wa­nie rze­czy­wi­sto­ści w for­mie języ­ko­wej na pod­sta­wie rela­cji podo­bień­stwa. Iko­nicz­ność sekwen­cji wyja­śnia nato­miast pew­ne nor­my skła­dnio­we w języ­ku, m.in. w zda­niach ze spój­ni­kiem „i”. To wła­śnie dla­te­go wypo­wia­da się zda­nia w kolej­no­ści, w jakiej zaszły opi­sy­wa­ne przez nie zda­rze­nia. Bar­dzo mało praw­do­po­dob­ne jest wypo­wie­dze­nie zda­nia „Jan usiadł i wszedł”, gdyż raczej zacho­dzi chro­no­lo­gia zda­rzeń wyra­żo­na w zda­niu „Jan wszedł i usiadł”. Uży­cie spój­ni­ka w tych zda­niach jest asy­me­trycz­ne, a tyl­ko w dru­gim odda­je kolej­ność zaj­ścia zda­rzeń w spo­sób, w jaki rze­czy­wi­ście zaszły.


Nasta­zja Stoch – z wykształ­ce­nia filo­zof i języ­ko­znaw­ca, pra­cow­nik Kate­dry Sino­lo­gii KUL. Zaj­mu­je się semio­ty­ką, zagad­nie­nia­mi filo­zo­fii języ­ka i języ­ko­znaw­stwa kogni­tyw­ne­go. Poza tym już nie­wie­le rze­czy ją inte­re­su­je, bo tyl­ko ze trzy: lite­ra­tu­ra pięk­na, gra w koszy­ków­kę i na pia­ni­nie. Oprócz tego sta­ra się pro­wa­dzić styl życia Less Waste i nie sto­so­wać pro­duk­tów szko­dzą­cym śro­do­wi­sku i testo­wa­nych na zwierzętach.

Ilu­stra­cja: Zuzan­na Bołtryk

Po wię­cej cie­ka­wo­stek semio­tycz­nych zaj­rzyj do nasze­go dzia­łu „Semio­ty­ka”.

Najnowszy numer można nabyć od 1 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy