Artykuł Filozofia dla dzieci

Dorota Monkiewicz-Cybulska: Bajki filozoficzne

Słuchanie bajek kojarzy się z beztroską i relaksem. Istnieje jednak taki gatunek opowiadań, które prócz dostarczenia rozrywki rozwijają wysokie umiejętności intelektualne. Bajki filozoficzne, bo o nich mowa, nie pozostawiając słuchaczy obojętnymi, pobudzają ich do głębokich przemyśleń i poszukiwania sensu.

Tekst ukazał się w „Filozofuj!” 2016 nr 2 (8), s. 47. W pełnej wersji graficznej jest dostępny w pliku PDF.


 Skąd się bierze w bajkach filozofia?

Od zarania dziejów opowieści były ustną formą przekazywania wiedzy o świecie. Niekiedy w bajkach kryje się też głębszy sens, który nie objawia się wprost, dopiero musi zostać wydobyty. Ważkie problemy, budzące wątpliwości zaszyfrowane znaczenia dają doskonały punkt wyjścia do dociekań filozoficznych z dziećmi. W tradycyjnych bajkach często poruszane są zagadnienia egzystencjalne, które są pożywką dla filozofowania. Nie są to wątki abstrakcyjne, wręcz przeciwnie – są blisko życia, jak np. kwestia sprawiedliwości, wyborów człowieka, dobra i zła, śmierci. Na rynku literackim jest wiele opowiadań filozoficznych dla dzieci, jednak warto rozróżnić utwory stricte filozoficzne, pisane przez filozofów dla dzieci, i utwory, na bazie których można filozofować. W literaturze dziecięcej pierwszego typu podaje się w lekkiej formie zagadnienia filozoficzne, a nawet prezentuje się sylwetki filozofów. Przykładem takich książek jest seria Oscara Brenifiera Prawda według NinySzczęście według Niny. Natomiast w klasycznych bajkach – przy odpowiednim ukierunkowaniu – otwiera się nieograniczona przestrzeń do filozoficznych dociekań z dziećmi. Do wejścia w ten obszar wystarczy naturalna u dzieci otwarta postawa do poszukiwania ukrytego sensu.

Bajki do przemyśleń

Twórca programu filozofii dla dzieci (Philosophy for ChildrenP4C) Matthew Lipman stworzył własną literaturę do dociekań filozoficznych z dziećmi. Za jego przykładem poszli propagatorzy P4C z innych krajów.

Jednak jako materiał do filozofowania służyć może również kanon bajek tradycyjnych, jak Alicja w Krainie Czarów lub Czarnoksiężnik z krainy Oz, gdzie kluczem jest sokratejskie odnajdywanie w sobie ukrytej mądrości. Również Baśnie Hansa Ch. Andersena czy Bajki Oscara Wilde’a mają silne filozoficzne podłoże. Z bardziej aktualnych pozycji dobrze sprawdza się w dociekaniach filozoficznych literatura science-fiction rozumiana przez dzieci, np. Cyberiada Stanisława Lema. Podobnie jak inne pozycje tego autora, tak i ta kryje w sobie wiele punktów zaczepienia do filozoficznych dyskusji z dziećmi. Z kolei książka Macieja Wojtyszki Bromba i inni urzeka najmłodszych czytelników, a jednocześnie świetnie gimnastykuje ich wyobraźnię, np. poprzez przełamywanie linearnej wizji czasu przez dzielnego Pciucha, który załatwia sprawy „na wczoraj”, i innych niezwykłych bohaterów. 13 bajek z królestwa Lailonii Leszka Kołakowskiego poruszają wyobraźnię dzieci m.in. wizją nikczemnego garba, który usiłuje skraść tożsamość swego gospodarza, czy rozkapryszonej dziewczynki, która żąda w prezencie globusa naturalnej wielkości. Nieprzebranym źródłem do filozofowania są tradycyjne przypowieści z różnych kultur, które zebrał m.in. Michel Piquemal w Bajkach filozoficznych, czy Ajahn Brahm w Opowiadaniach buddyjskich dla małych i dużych. Na koniec polecam książkę Anthony’ego de Mello Modlitwa żaby, bo prócz duchowego wymiaru stanowi doskonałe źródło tematów do filozofowania z dziećmi. Zapewne wiele innych bajek i opowiadań dla dzieci od dawna funkcjonujących w kulturze da się odczytać na sposób filozoficzny. Zależy to jedynie od kreatywności i otwartości czytelników.


Dorota Monkiewicz-Cybulska – Absolwentka filozofii teoretycznej KUL oraz historii UMCS, nauczycielka etyki w Szkole Podstawowej im. B. Chrobrego w Lublinie. Zainteresowania naukowe: dydaktyka filozofii, etyka środowiskowa i bioetyka. Poza filozofią pasjonuje ją taniec współczesny, który w wolnych chwilach intensywnie uprawia.

Tekst jest dostępny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 PolskaW pełnej wersji graficznej można go przeczytać > tutaj.

< Powrót do spisu treści numeru.

 

Najnowszy numer można nabyć od 2 listopada w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy