Artykuł Filozofia dla dzieci

Dorota Monkiewicz-Cybulska: Bajki filozoficzne

Słuchanie bajek kojarzy się z beztroską i relaksem. Istnieje jednak taki gatunek opowiadań, które prócz dostarczenia rozrywki rozwijają wysokie umiejętności intelektualne. Bajki filozoficzne, bo o nich mowa, nie pozostawiając słuchaczy obojętnymi, pobudzają ich do głębokich przemyśleń i poszukiwania sensu.

Zapisz się do naszego newslettera

Tekst ukazał się w „Filo­zo­fuj” 2016 nr 2 (8), s. 47. W pełnej wer­sji graficznej jest dostęp­ny w pliku PDF.


 Skąd się bierze w bajkach filozofia?

Od zara­nia dziejów opowieś­ci były ust­ną for­mą przekazy­wa­nia wiedzy o świecie. Niekiedy w bajkach kry­je się też głęb­szy sens, który nie objaw­ia się wprost, dopiero musi zostać wydoby­ty. Ważkie prob­le­my, budzące wąt­pli­woś­ci zaszyfrowane znaczenia dają doskon­ały punkt wyjś­cia do dociekań filo­zoficznych z dzieć­mi. W trady­cyjnych bajkach częs­to poruszane są zagad­nienia egzys­tenc­jalne, które są poży­wką dla filo­zo­fowa­nia. Nie są to wąt­ki abstrak­cyjne, wręcz prze­ci­wnie – są blisko życia, jak np. kwes­t­ia spraw­iedli­woś­ci, wyborów człowieka, dobra i zła, śmier­ci. Na rynku lit­er­ackim jest wiele opowiadań filo­zoficznych dla dzieci, jed­nak warto rozróżnić utwory stricte filo­zoficzne, pisane przez filo­zofów dla dzieci, i utwory, na bazie których moż­na filo­zo­fować. W lit­er­aturze dziecięcej pier­wszego typu poda­je się w lekkiej formie zagad­nienia filo­zoficzne, a nawet prezen­tu­je się syl­wet­ki filo­zofów. Przykła­dem takich książek jest seria Oscara Breni­fiera Praw­da według NinySzczęś­cie według Niny. Nato­mi­ast w klasy­cznych bajkach – przy odpowied­nim ukierunk­owa­niu – otwiera się nieogranic­zona przestrzeń do filo­zoficznych dociekań z dzieć­mi. Do wejś­cia w ten obszar wystar­czy nat­u­ral­na u dzieci otwarta postawa do poszuki­wa­nia ukry­tego sen­su.

Bajki do przemyśleń

Twór­ca pro­gra­mu filo­zofii dla dzieci (Phi­los­o­phy for Chil­drenP4C) Matthew Lip­man stworzył włas­ną lit­er­aturę do dociekań filo­zoficznych z dzieć­mi. Za jego przykła­dem pos­zli prop­a­ga­torzy P4C z innych kra­jów.

Jed­nak jako mate­ri­ał do filo­zo­fowa­nia służyć może również kanon bajek trady­cyjnych, jak Alic­ja w Krainie Czarów lub Czarnok­siężnik z krainy Oz, gdzie kluczem jest sokrate­jskie odna­jdy­wanie w sobie ukry­tej mądroś­ci. Również Baśnie Hansa Ch. Ander­se­na czy Baj­ki Oscara Wilde’a mają silne filo­zoficzne podłoże. Z bardziej aktu­al­nych pozy­cji dobrze sprawdza się w docieka­ni­ach filo­zoficznych lit­er­atu­ra sci­ence-fic­tion rozu­mi­ana przez dzieci, np. Cybe­ri­a­da Stanisława Lema. Podob­nie jak inne pozy­c­je tego auto­ra, tak i ta kry­je w sobie wiele punk­tów zaczepi­enia do filo­zoficznych dyskusji z dzieć­mi. Z kolei książ­ka Macie­ja Woj­tysz­ki Brom­ba i inni urze­ka najmłod­szych czytel­ników, a jed­nocześnie świet­nie gim­nastyku­je ich wyobraźnię, np. poprzez przełamy­wanie lin­earnej wiz­ji cza­su przez dziel­nego Pci­ucha, który załatwia sprawy „na wczo­raj”, i innych niezwykłych bohaterów. 13 bajek z królest­wa Lailonii Lesz­ka Kołakowskiego porusza­ją wyobraźnię dzieci m.in. wiz­ją nikczem­nego gar­ba, który usiłu­je skraść tożsamość swego gospo­darza, czy rozkaprys­zonej dziew­czyn­ki, która żąda w prezen­cie globusa nat­u­ral­nej wielkoś­ci. Nieprze­branym źródłem do filo­zo­fowa­nia są trady­cyjne przy­powieś­ci z różnych kul­tur, które zebrał m.in. Michel Pique­mal w Bajkach filo­zoficznych, czy Ajahn Brahm w Opowiada­ni­ach bud­dyjs­kich dla małych i dużych. Na koniec pole­cam książkę Anthony’ego de Mel­lo Mod­l­it­wa żaby, bo prócz duchowego wymi­aru stanowi doskon­ałe źródło tem­atów do filo­zo­fowa­nia z dzieć­mi. Zapewne wiele innych bajek i opowiadań dla dzieci od daw­na funkcjonu­ją­cych w kul­turze da się odczy­tać na sposób filo­zoficzny. Zależy to jedynie od kreaty­wnoś­ci i otwartoś­ci czytel­ników.


Doro­ta Monkiewicz-Cybul­s­ka – Absol­wen­t­ka filo­zofii teo­re­ty­cznej KUL oraz his­torii UMCS, nauczy­ciel­ka ety­ki w Szkole Pod­sta­wowej im. B. Chro­brego w Lublin­ie. Zain­tere­sowa­nia naukowe: dydak­ty­ka filo­zofii, ety­ka środowiskowa i bioe­ty­ka. Poza filo­zofią pasjonu­je ją taniec współczes­ny, który w wol­nych chwilach inten­sy­wnie upraw­ia.

Tekst jest dostęp­ny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunk­ach 3.0 Pol­s­kaW pełnej wer­sji graficznej moż­na go przeczy­tać > tutaj.

< Powrót do spisu treś­ci numeru.

 

Najnowszy numer można nabyć od 10 lipca w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2019 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy