Filozofia nauki Omówienia i recenzje Publicystyka

Elżbieta Drozdowska: Fizyka w pułapce piękna

Zagubione w matematyce

Zapisz się do naszego newslettera

Tekst uka­zał się w „Filo­zo­fuj!” 2020 nr 2 (32), s. 46. W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.


Wśród kry­te­riów, któ­ry­mi kie­ru­ją się fizy­cy, oce­nia­jąc nowo wysu­wa­ne teo­rie, znaj­du­ją się pro­sto­ta, ele­gan­cja i natu­ral­ność. Teo­ria posia­da­ją­ca te cechy jawi im się jako pięk­na. Taka zaś teo­ria ma duże szan­se oka­zać się praw­dzi­wa… Ale czy na pew­no?

W książ­ce Zagu­bio­ne w mate­ma­ty­ce. Fizy­ka w pułap­ce pięk­na fizyk teo­re­tycz­na Sabi­ne Hos­sen­fel­der poka­zu­je, jakie zna­cze­nie w prak­ty­ce nauko­wej odgry­wa pięk­no teo­rii. Sku­pia się w szcze­gól­no­ści na kry­te­rium natu­ral­no­ści, któ­re jest powszech­nie akcep­to­wa­ną mia­rą oce­ny teo­rii i docze­ka­ło się nawet uję­cia ilo­ścio­we­go, oraz na syme­triach, któ­re pozwa­la­ją uprasz­czać teo­rie i dopro­wa­dzi­ły w XX wie­ku do prze­ło­mo­wych odkryć. Wśród nich jest np. uni­fi­ka­cja oddzia­ły­wań elek­tro­ma­gne­tycz­nych i jądro­wych sła­bych, za któ­re Shel­don Gla­show, Abdus Salam i Ste­ven Wein­berg otrzy­ma­li w 1979 r. nagro­dę Nobla.

XXI w. jed­nak, jak pisze Hos­sen­fel­der, fizy­ka tkwi w impa­sie. Posia­da­my teo­rie, któ­re ze wzglę­du na swo­je pięk­no wyro­sły na pre­ten­dent­ki do mia­na teo­rii praw­dzi­wych, ale kolej­ne bada­nia nie potwier­dza­ją ich popraw­no­ści. Wśród nich jest m.in. SUSY (teo­ria super­symetrii), któ­ra zakła­da, że każ­da cząst­ka mode­lu stan­dar­do­we­go ma swo­ją super­symetryczną „sio­strę”. SUSY speł­nia wszyst­kie kry­te­ria pięk­na wska­za­ne przez fizy­ków. Wyda­je się tak pięk­na, że wręcz nie może nie być praw­dzi­wa. Czą­stek super­sy­me­trycz­nych jed­nak wciąż nie odkry­to. Natu­ral­ną reak­cją fizy­ków jest taka mody­fi­ka­cja teo­rii, by wska­zać nowe prze­wi­dy­wa­ne masy czą­stek, leżą­ce w nie­prze­ba­da­nych jesz­cze zakre­sach ener­gii, i liczyć na ich zna­le­zie­nie. Hos­sen­fel­der uwa­ża jed­nak, że po kil­ku­dzie­się­ciu latach nie­po­wo­dzeń nade­szła pora na inną reak­cję. Być może nale­ży zro­bić krok wstecz i zapy­tać: dla­cze­go przy­ro­da mia­ła­by w ogó­le przej­mo­wać się naszym poczu­ciem pięk­na?

To pro­wo­ku­ją­ce pyta­nie autor­ka zada­je swo­im kole­gom po fachu, m.in. nobli­stom Ste­ve­no­wi Wein­ber­go­wi i Fran­ko­wi Wilcz­ko­wi. W książ­ce poja­wia­ją się licz­ne cie­ka­wost­ki z histo­rii fizy­ki i popu­lar­ne przy­bli­że­nia współ­cze­snych teo­rii, jed­nak przy­ta­cza­ne roz­mo­wy i reflek­sje z wła­snych doświad­czeń zawo­do­wych spra­wia­ją, że książ­ka Sabi­ne Hos­sen­fel­der jest nie tyle książ­ką o fizy­ce, co o fizy­kach: oso­bi­stą, zaan­ga­żo­wa­ną, peł­ną sub­tel­ne­go humo­ru i, koniec koń­ców, opty­mi­stycz­ną co do przy­szło­ści tej pięk­nej dzie­dzi­ny nauki.

Elż­bie­ta Droz­dow­ska


Sabi­ne Hos­sen­fel­der, Zagu­bio­ne w mate­ma­ty­ce. Fizy­ka w pułap­ce pięk­na, przeł. T. Mil­ler, Coper­ni­cus Cen­ter Press, Kra­ków 2019, 384 s.


 

Najnowszy numer można nabyć od 2 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

1 komentarz

Kliknij, aby skomentować

  • No te dzi­siej­sze współ­cze­sne para­nau­ko­we dywa­ga­cje nobli­stów…
    =-O 😛 😉 🙂 :-! :O 😀 O:-)

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy