Filozofia prawa Relacje i reportaże

O wychowawczej funkcji kary kryminalnej z perspektywy filozoficznej [relacja]

22 lutego 2019 roku na Wydziale Prawa i Administracji UG odbyło się czwarte  z cyklu spotkań zatytułowanych „Gdańskie Piątki z Prawem Karnym” zorganizowane przez Katedrę Prawa Karnego Materialnego i Kryminologii. Owo spotkanie było niecodzienne zarówno pod względem tematyki referatu, jak i osoby prelegenta. O wychowawczej funkcji kary kryminalnej opowiadał bowiem Wojciech Żełaniec, filozof z krwi i kości (zapewne również i duszą), profesor filozofii na Wydziale Nauk Społecznych UG. Wydarzenie prowadził dr Tomasz Snarski, adiunkt na Wydziale Prawa i Administracji UG, a jednocześnie adept filozofii na Wydziale Nauk Społecznych.

Zapisz się do naszego newslettera

Spo­tka­nie z Pro­fe­so­rem Woj­cie­chem Żełań­cem mia­ło inter­dy­scy­pli­nar­ny cha­rak­ter – jest owo­cem współ­pra­cy mię­dzy praw­ni­ka­mi a filo­zo­fa­mi. Nie­ste­ty czę­sto wydzia­ły czy odpo­wied­nie fakul­te­ty zamy­ka­ją się na usta­le­nia innych dzie­dzin wie­dzy, spe­cja­li­zu­jąc w wąsko wybra­nych zagad­nie­niach. Nie­kie­dy też obser­wu­je się reduk­cję reflek­sji filo­zo­ficz­nej do nie­zbęd­ne­go mini­mum, zwłasz­cza w kształ­ce­niu praw­ni­ków. Gdy zaczy­na­łem stu­dia praw­ni­cze, pewien dydak­tyk powie­dział nam na zaję­ciach, że jest zawsze cie­kaw spo­tka­nia z nami na wyż­szych latach. Nasze praw­ni­cze gło­wy zosta­ną już wte­dy w pew­nym sen­sie ukształ­to­wa­ne, opi­nie wyro­bio­ne, a pew­ne pyta­nia wyda­dzą się nam już tyl­ko naiw­ne lub try­wial­ne. Co było dla nie­go w tym inte­re­su­ją­ce? Dość powie­dzieć, że cie­ka­wa jest sama wewnętrz­na zmia­na, jaka zacho­dzi w stu­den­tach w okre­sie nauki na uni­wer­sy­te­cie. Jak twier­dzi­ła ta oso­ba, nie­któ­rzy na stu­dia praw­ni­cze przy­cho­dzą jesz­cze z pew­nym filo­zo­ficz­nym zacię­ciem i otwar­tą gło­wą, któ­re następ­ne jest w nich stop­nio­wo wyga­sza­ne. Czy jest tak rze­czy­wi­ście?

Fot. Justy­na Wasi­niew­ska

Wyda­je się, że ostat­nie gdań­skie piąt­ki z pra­wem kar­nym świad­czą o czymś prze­ciw­nym. Otwar­cie pra­wa na filo­zo­fię, przy­naj­mniej na Uni­wer­sy­te­cie Gdań­skim, jest coraz więk­sze. War­to wspo­mnieć, że dotych­cza­so­we spo­tka­nia w ramach gdań­skich piąt­ków z pra­wem kar­nym (będą­cych otwar­ty­mi zebra­nia­mi nauko­wy­mi połą­czo­ny­mi zawsze z dys­ku­sją otwar­tą dla wszyst­kich zain­te­re­so­wa­nych) zawie­ra­ły wie­le aspek­tów filo­zo­ficz­no­praw­nych. Poru­sza­ne były na przy­kład tema­ty rela­cji pra­wa kar­ne­go i moral­no­ści, pro­ble­mu spra­wie­dli­wo­ści trans­for­ma­cyj­nej czy isto­ty kara­nia. Tym bar­dziej cie­szy, że ostat­nie spo­tka­nie w cało­ści zosta­ło poświę­co­ne reflek­sji filo­zo­ficz­nej, a nad­to, że w dys­ku­sji wzię­li udział zarów­no naukow­cy, stu­den­ci (zarów­no pra­wa, jak i filo­zo­fii), jak i prak­ty­cy pra­wa. W inte­re­su­ją­cy spo­sób prze­pla­ta­ły się sta­no­wi­ska z jed­nej stro­ny filo­zo­fów, z dru­giej dogma­ty­ków pra­wa kar­ne­go, by wspo­mnieć m. in. o gło­sie Pro­fe­so­ra Jaro­sła­wa Wary­lew­skie­go czy dra Paw­ła Peta­sza z Kate­dry Pra­wa Kar­ne­go Mate­rial­ne­go i Kry­mi­no­lo­gii.

Refe­rat Pro­fe­so­ra Woj­cie­cha Żełań­ca poru­szył wie­le spraw. Punk­tem wyj­ścia do roz­wa­żań o uświa­da­mia­ją­cej (ang. edu­ca­ti­ve) funk­cji kary sta­ło się pyta­nie, dla­cze­go nie moż­na zre­zy­gno­wać z kary. Pro­ble­ma­ty­ka uświa­do­mie­nia jest w pew­nym sen­sie toż­sa­ma z usta­le­niem prze­ży­cia ofia­ry prze­stęp­stwa i ade­kwat­ne­go zaapli­ko­wa­nia jego suro­ga­tu prze­stęp­cy. Wska­zy­wa­no m. in. na potrze­bę oddzia­ły­wa­nia na pro­ce­sy zacho­dzą­ce w psy­chi­ce prze­stęp­cy, jego pre­wen­cję szcze­gól­ną. Jed­nak w prak­ty­ce nigdy nie jest to pro­ste zada­nie. Czy prze­stęp­ca może bez­po­śred­nio doświad­czyć krzyw­dy, któ­rą wyrzą­dził ofie­rze? Czy jest to w ogó­le efekt moż­li­wy do osią­gnię­cia? Moż­li­we, że „czło­wiek zbrod­niarz” nie pod­le­ga żad­nym wpły­wom zewnętrz­nym, czy wewnętrz­nym. Z tej per­spek­ty­wy funk­cja wycho­waw­cza jest tyl­ko kom­po­nen­tem kary kry­mi­nal­nej, a nigdy nie zastą­pi odwe­tu i pre­wen­cji.

Nauki szcze­gó­ło­we, w tym nauki praw­ne, mają ambi­cje abso­lu­ty­stycz­ne. Mamy swo­je ana­lo­gie, dyrek­ty­wy inter­pre­ta­cyj­ne, fik­cje praw­ne – wszyst­ko co pozwo­li nam na domknię­cie sys­te­mu i roz­strzy­ga­nie, co jak co, nie­skoń­czo­no­ści moż­li­wych sta­nów fak­tycz­nych. Zary­zy­ku­ję też stwier­dze­nie, że apo­re­tycz­ność oraz pozor­na naiw­ność roz­wa­żań filo­zo­ficz­nych dla „raso­we­go” praw­ni­ka musi być czymś nie­na­tu­ral­nym, wyma­ga­ją­cym wyj­ścia poza dogma­tycz­ną sfe­rę kom­for­tu. A jed­nak, takie zde­rze­nie świa­tów i brak pro­stych odpo­wie­dzi, sądząc po nie­sa­mo­wi­cie płod­nej dys­ku­sji, były wręcz inte­lek­tu­al­nie pobu­dza­ją­ce. Gdzie leży linia demar­ka­cyj­na pomię­dzy advo­ca­tus dia­bo­li Ham­mu­ra­bie­go, a kla­sycz­ną ideą spra­wie­dli­wo­ści u Ary­sto­te­le­sa? Czy cele kary i środ­ki do ich reali­za­cji mogą prze­kra­czać gra­ni­cę huma­ni­ta­ry­zmu? Czy kara kry­mi­nal­na może być przy­jem­no­ścią?  A wszyst­ko okra­szo­ne onie­śmie­la­ją­cym dia­lo­giem z kul­tu­rą oraz eru­dy­cją pre­le­gen­ta. Wię­cej zdra­dzić już nie moż­na…

Oso­by zain­te­re­so­wa­ne odsy­łam do kamie­nia węgiel­ne­go refe­ra­tu, tj. Woj­ciech Żeła­niec, Now You Know — the Edu­ca­ti­ve Pur­po­se of Puni­sh­ment, [w:] Uni­ver­sa­li­ty of Puni­sh­ment, red. Anto­nio Incam­po, Woj­ciech Żeła­niec, Bari 2015. Zachę­cam rów­nież do obej­rze­nia nagra­nia z pre­lek­cji na stro­nie face­bo­oko­wej Kate­dry Pra­wa Kar­ne­go Mate­rial­ne­go i Kry­mi­no­lo­gii WPiA UG.

Rela­cję przy­go­to­wał Jakub Sokól­ski-Gwiz­da­ła

Najnowszy numer można nabyć od 2 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy