Filozofia prawa Relacje i reportaże

O wychowawczej funkcji kary kryminalnej z perspektywy filozoficznej [relacja]

22 lutego 2019 roku na Wydziale Prawa i Administracji UG odbyło się czwarte  z cyklu spotkań zatytułowanych „Gdańskie Piątki z Prawem Karnym” zorganizowane przez Katedrę Prawa Karnego Materialnego i Kryminologii. Owo spotkanie było niecodzienne zarówno pod względem tematyki referatu, jak i osoby prelegenta. O wychowawczej funkcji kary kryminalnej opowiadał bowiem Wojciech Żełaniec, filozof z krwi i kości (zapewne również i duszą), profesor filozofii na Wydziale Nauk Społecznych UG. Wydarzenie prowadził dr Tomasz Snarski, adiunkt na Wydziale Prawa i Administracji UG, a jednocześnie adept filozofii na Wydziale Nauk Społecznych.

Zapisz się do naszego newslettera

Spotkanie z Pro­fe­sorem Woj­ciechem Żełańcem miało inter­dyscy­pli­narny charak­ter – jest owocem współpra­cy między prawnika­mi a filo­zo­fa­mi. Nieste­ty częs­to wydzi­ały czy odpowied­nie fakul­te­ty zamyka­ją się na ustal­e­nia innych dziedzin wiedzy, spec­jal­izu­jąc w wąsko wybranych zagad­nieni­ach. Niekiedy też obser­wu­je się redukcję reflek­sji filo­zoficznej do niezbęd­nego min­i­mum, zwłaszcza w ksz­tałce­niu prawników. Gdy zaczy­nałem stu­dia prawnicze, pewien dydak­tyk powiedzi­ał nam na zaję­ci­ach, że jest zawsze ciekaw spotka­nia z nami na wyższych lat­ach. Nasze prawnicze głowy zostaną już wtedy w pewnym sen­sie uksz­tał­towane, opinie wyro­bione, a pewne pyta­nia wydadzą się nam już tylko nai­wne lub try­wialne. Co było dla niego w tym intere­su­jące? Dość powiedzieć, że ciekawa jest sama wewnętrz­na zmi­ana, jaka zachodzi w stu­den­tach w okre­sie nau­ki na uni­w­er­syte­cie. Jak twierdz­iła ta oso­ba, niek­tórzy na stu­dia prawnicze przy­chodzą jeszcze z pewnym filo­zoficznym zacię­ciem i otwartą głową, które następ­ne jest w nich stop­niowo wygaszane. Czy jest tak rzeczy­wiś­cie?

IR1A9296
IR1A9300
IR1A9303
IR1A9310
IR1A9317
IR1A9326
IR1A9362
IR1A9371
IR1A9374
Loading image... Loading image... Loading image... Loading image... Loading image... Loading image... Loading image... Loading image... Loading image...

Fot. Justy­na Wasiniews­ka

Wyda­je się, że ostat­nie gdańskie piąt­ki z prawem karnym świad­czą o czymś prze­ci­wnym. Otwar­cie prawa na filo­zofię, przy­na­jm­niej na Uni­w­er­syte­cie Gdańskim, jest coraz więk­sze. Warto wspom­nieć, że doty­chcza­sowe spotka­nia w ramach gdańs­kich piątków z prawem karnym (będą­cych otwarty­mi zebra­ni­a­mi naukowy­mi połąc­zony­mi zawsze z dyskusją otwartą dla wszys­t­kich zain­tere­sowanych) zaw­ier­ały wiele aspek­tów filo­zoficzno­prawnych. Poruszane były na przykład tem­aty relacji prawa karnego i moral­noś­ci, prob­le­mu spraw­iedli­woś­ci trans­for­ma­cyjnej czy isto­ty kara­nia. Tym bardziej cieszy, że ostat­nie spotkanie w całoś­ci zostało poświę­cone reflek­sji filo­zoficznej, a nad­to, że w dyskusji wzięli udzi­ał zarówno naukow­cy, stu­den­ci (zarówno prawa, jak i filo­zofii), jak i prak­ty­cy prawa. W intere­su­ją­cy sposób przeplatały się stanowiska z jed­nej strony filo­zofów, z drugiej dog­matyków prawa karnego, by wspom­nieć m. in. o głosie Pro­fe­so­ra Jarosława Warylewskiego czy dra Pawła Petasza z Kat­edry Prawa Karnego Mate­ri­al­nego i Krymi­nologii.

Refer­at Pro­fe­so­ra Woj­ciecha Żełań­ca poruszył wiele spraw. Punk­tem wyjś­cia do rozważań o uświadami­a­jącej (ang. educa­tive) funkcji kary stało się pytanie, dlaczego nie moż­na zrezyg­nować z kary. Prob­lematy­ka uświadomienia jest w pewnym sen­sie tożsama z ustal­e­niem przeży­cia ofi­ary przestępst­wa i adek­wat­nego zaap­likowa­nia jego suro­gatu przestęp­cy. Wskazy­wano m. in. na potrze­bę odd­zi­ały­wa­nia na pro­cesy zachodzące w psy­chice przestęp­cy, jego prewencję szczegól­ną. Jed­nak w prak­tyce nigdy nie jest to proste zadanie. Czy przestęp­ca może bezpośred­nio doświad­czyć krzy­wdy, którą wyrządz­ił ofierze? Czy jest to w ogóle efekt możli­wy do osiąg­nię­cia? Możli­we, że „człowiek zbrod­niarz” nie podle­ga żad­nym wpły­wom zewnętrznym, czy wewnętrznym. Z tej per­spek­ty­wy funkc­ja wychowaw­cza jest tylko kom­po­nen­tem kary krymi­nal­nej, a nigdy nie zastąpi odwe­tu i prewencji.

Nau­ki szczegółowe, w tym nau­ki prawne, mają ambic­je abso­lu­tysty­czne. Mamy swo­je analo­gie, dyrek­ty­wy inter­pre­ta­cyjne, fikc­je prawne – wszys­tko co poz­woli nam na domknię­cie sys­te­mu i rozstrzy­ganie, co jak co, nieskońc­zonoś­ci możli­wych stanów fak­ty­cznych. Zaryzyku­ję też stwierdze­nie, że apore­ty­czność oraz pozor­na nai­wność rozważań filo­zoficznych dla „rasowego” prawni­ka musi być czymś nien­at­u­ral­nym, wyma­ga­ją­cym wyjś­cia poza dog­maty­czną sferę kom­for­tu. A jed­nak, takie zderze­nie światów i brak prostych odpowiedzi, sądząc po niesamowicie płod­nej dyskusji, były wręcz intelek­tu­al­nie pobudza­jące. Gdzie leży linia demarka­cyj­na pomiędzy advo­ca­tus dia­boli Ham­mura­biego, a klasy­czną ideą spraw­iedli­woś­ci u Arys­tote­le­sa? Czy cele kary i środ­ki do ich real­iza­cji mogą przekraczać granicę human­i­taryz­mu? Czy kara krymi­nal­na może być przy­jem­noś­cią?  A wszys­tko okras­zone onieśmiela­ją­cym dialo­giem z kul­turą oraz erudy­cją prele­gen­ta. Więcej zdradz­ić już nie moż­na…

Oso­by zain­tere­sowane odsyłam do kamienia węgiel­nego refer­atu, tj. Woj­ciech Żełaniec, Now You Know — the Educa­tive Pur­pose of Pun­ish­ment, [w:] Uni­ver­sal­i­ty of Pun­ish­ment, red. Anto­nio Incam­po, Woj­ciech Żełaniec, Bari 2015. Zachę­cam również do obe­jrzenia nagra­nia z prelekcji na stron­ie face­bookowej Kat­edry Prawa Karnego Mate­ri­al­nego i Krymi­nologii WPiA UG.

Relację przy­go­tował Jakub Sokól­s­ki-Gwiz­dała

Najnowszy numer można nabyć od 10 lipca w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2019 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy