Artykuł Filozofia w szkole Scenariusze lekcji

Dorota Monkiewicz-Cybulska: Cicho sza, to tabu – scenariusz lekcji filozofii dla uczniów szkół podstawowych

Tekst uka­zał się w „Filo­zo­fuj!” 2021 nr 2 (38), s. 49. W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.


Cele

Ucznio­wie rozu­mie­ją zna­cze­nie tabu języ­ko­we­go oraz sto­so­wa­nie eufemizmów.
Ucznio­wie dostrze­ga­ją róż­ni­cę mię­dzy tabu zwią­za­nym z zabo­bo­na­mi a tabu zwią­za­nym z obyczajowością.
Ucznio­wie dostrze­ga­ją moc tabu w kształ­to­wa­niu zacho­wań społecznych.

Metody i formy pracy

Czy­ta­nie tekstu
Eks­pe­ry­ment myślowy
Dyskusja

Przebieg lekcji

Część I

Prezentujemy fragment powieści:

– […] Cave Ini­mi­cum – Her­mio­na skoń­czy­ła, mach­nąw­szy różdż­ką w stro­nę nie­ba – no, wię­cej już nie potra­fię. Przy­naj­mniej będzie­my wie­dzieć, że nad­cho­dzą. Nie mogę zagwa­ran­to­wać, że powstrzy­ma­ją Vol…
– Nie wyma­wiaj tego imie­nia – prze­rwał jej Ron ostrym tonem.
Har­ry i Her­mio­na popa­trzy­li po sobie.
– Prze­pra­szam – powie­dział Ron, uno­sząc się z jękiem, żeby na nich spoj­rzeć – ale to dla mnie brzmi jak jakaś klą­twa, czy coś w tym rodza­ju. Nie może­my po pro­stu nazy­wać go Sami-Wiecie-Kim?
– Dum­ble­do­re ­mówił, że lęk przed ­imie­niem… – zaczął Harry.
– Pra­gnę ci na wszelki
wypa­dek przy­po­mnieć, sta­ry, bo może już zapo­mnia­łaś, że nazy­wa­nie Sami-Wie­cie-Kogo po imie­niu nie przy­nio­sło mu nic dobre­go. Po pro­stu… po pro­stu okaż­cie Sami-Wie­cie-Komu tro­chę sza­cun­ku, dobrze?
– Sza­cun­ku? – powtórzył
z naci­skiem Har­ry, ale ­Her­mio­na rzu­ci­ła mu ostrze­gaw­cze spoj­rze­nie; zro­zu­miał, że nie powi­nien kłó­cić się z Ronem, gdy ten jest w takim stanie […].

J.K. Row­ling, Har­ry Pot­ter i insy­gnia śmier­ci, Media Rodzi­na, Poznań 2008

Pytania do tekstu

  • Dla­cze­go zaka­zy­wa­no wypo­wia­da­nia imie­nia czarnoksiężnika?
  • Z jakie­go powo­du Ron sprze­ci­wił się w opi­sa­nym momen­cie wypo­wie­dze­niu imie­nia Voldemort?
  • Dla­cze­go Ron utoż­sa­mił strach z sza­cun­kiem? Czy to błąd?
  • Czy ule­ga­nie zaka­zo­wi wypo­wia­da­nia strasz­ne­go sło­wa jest ozna­ką słabości?
  • Czy wypo­wia­da­nie imion potęż­nych i strasz­nych posta­ci może wywo­łać nega­tyw­ny efekt?
  • Skąd bio­rą się takie przekonania?
  • Czy powin­ni­śmy uni­kać wypo­wia­da­nia strasz­nych słów?
  • Czy słusz­nie Har­ry prze­ciw­sta­wiał się temu zakazowi?

Ćwiczenie

Imię Vol­de­mort zastą­pio­no nazwą Sam-Wiesz-Kto. To zja­wi­sko nazy­wa się eufe­mi­zmem – zastę­po­wa­nie nega­tyw­ne­go sło­wa innym, o słab­szym znaczeniu.

Jakie znasz inne eufe­mi­zmy? (Np. przej­ście na dru­gą stro­nę, wącha­nie kwiat­ków od spodu, lep­kie ręce, mija­nie się z prawdą).

Wymyśl eufemizm do:

1. Ścią­gać na lekcji
2. Krzy­czeć na kogoś
3. Zdra­dzić bli­ską osobę

  • Dla­cze­go sto­su­je­my eufemizmy?
  • Czy to, że coś nazwie­my łagod­niej, zmie­nia ran­gę czynu?
  • Czy to, że coś nazwie­my eufe­mi­zmem, zmie­nia nasze postrze­ga­nie tego poję­cia lub zjawiska?

Pytania do dyskusji:

  • Czy to słusz­ne, że mamy zwy­czaj nie roz­ma­wiać o nie­któ­rych rze­czach, np. o fizjologii?
  • Czy ma sens nie­roz­ma­wia­nie o trud­nych spra­wach, np. o prze­mo­cy w domu, w imię zasa­dy ochro­ny dobre­go imie­nia rodziny?
  • Czy pomi­ja­nie tema­tu tabu odsu­wa od nas problem?
  • Dla­cze­go nie­któ­rzy wie­rzą, że roz­mo­wa o złych rze­czach może je wywołać?
  • Skąd wia­ra, że język ma magicz­ne (spraw­cze) właściwości?
  • Czy sło­wo napraw­dę ma tak sil­ny zwią­zek ze zja­wi­skiem, któ­re oznacza?

Eksperyment myślowy I

Wybierz sło­wo lub poję­cie, któ­re teraz jest w powszech­nym uży­ciu, o neu­tral­nych sko­ja­rze­niach. Wyobraź sobie kon­se­kwen­cje, gdy­by wybra­ne poję­cie sta­ło się zakazane.

Jak­by zmie­ni­ło­by się nasze spo­łe­czeń­stwo, gdy­by np. poję­cia „naczy­nia”, „rower”, „scho­dy” sta­ły się tema­tem tabu?

Eksperyment myślowy II

Wybierz poję­cie, któ­re nie­sie bar­dzo dobre sko­ja­rze­nia, jak zdro­wie, miłość, wol­ność, bogac­two – co by się sta­ło, gdy­by to zosta­ło uzna­ne za tabu?


PDF sce­na­riu­sza do pobrania


Doro­ta Mon­kie­wicz-Cybul­ska – absol­went­ka filo­zo­fii teo­re­tycz­nej KUL oraz histo­rii UMCS, nauczy­ciel­ka ety­ki w Szko­le Pod­sta­wo­wej im. B. Chro­bre­go w Lubli­nie. Zain­te­re­so­wa­nia nauko­we: dydak­ty­ka filo­zo­fii, ety­ka śro­do­wi­sko­wa i bio­ety­ka. Poza filo­zo­fią pasjo­nu­je ją taniec współ­cze­sny, któ­ry w wol­nych chwi­lach inten­syw­nie uprawia.

Tekst jest dostęp­ny na licen­cji: Uzna­nie autor­stwa-Na tych samych warun­kach 3.0 Pol­ska.
W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.

< Powrót do spi­su tre­ści numeru.

Najnowszy numer można nabyć od 5 maja w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy