Omówienia i recenzje Publicystyka

Przemysław Gut: Biografia intelektualna Leibniza [recenzja]

Zapisz się do naszego newslettera

Tekst ukazał się w „Filo­zo­fuj” 2018 nr 5 (23), s. 51. W pełnej wer­sji graficznej jest dostęp­ny w pliku PDF.


Pod znakiem Coper­ni­cus Cen­ter ukaza­ło się tłu­macze­nie na język pol­s­ki mono­grafii Marii Rosy Antog­nazzy Leib­niz. Biografia intelek­tu­al­na. To wydarze­nie ważne i bezsprzecznie warte odno­towa­nia. Got­tfried Wil­helm Leib­niz (1646–1716) powszech­nie uchodzi za najpotężniejszy umysł okre­su nowożyt­noś­ci, a nawet wszech cza­sów. W tej opinii moim zdaniem nie ma najm­niejszej prze­sady. Wystar­czy uwzględ­nić różnorod­ność sfer dzi­ałal­noś­ci i zain­tere­sowań Leib­niza. Niemal jed­nocześnie obok ściśle teo­re­ty­cznych rozważań nad rachunkiem różniczkowym, mv2 jako mierze ruchu, kon­cepcją uni­w­er­sal­nego i sfor­mal­i­zowanego języ­ka naszych myśli (ars char­ac­ter­is­ti­ca), ideą prawdy jako izomor­ficznego odw­zorowa­nia, kon­cepcją sądu anal­i­ty­cznego, ideą sub­stancji jako mon­ady, modal­noś­ci­a­mi i wielo­ma inny­mi kwes­t­i­a­mi – pra­cow­ał Lei­bniz nad planem ugody między kato­lika­mi i protes­tanta­mi, fed­er­acją państw chrześ­ci­jańs­kich, sojuszem między carem rosyjskim a cesarzem niemieckim, refor­mą prawa niemieck­iego, reor­ga­ni­za­cją gór­nict­wa, orga­ni­za­cją towarzys­tw naukowych, his­torią dynas­tii brun­szwick­iej i jeszcze nad dziesiątka­mi innych spraw.

W tej sytu­acji nie może być zaskocze­niem, że jed­nym z pytań stale powraca­ją­cych w lit­er­aturze his­to­ryczno-filo­zoficznej jest pytanie o to, czy nadzwycza­jnie różnorodne obszary myśli Leib­niza łączą się ze sobą w spójną syn­tezę ze wzglę­du na jak­iś naczel­ny cel, czy też są raczej jedynie mieszan­iną najroz­mait­szych i nadzwycza­jnych przed­sięwz­ięć. Nie braku­je badaczy, którzy sądzą, że w filo­zofii Leib­niza nie ist­nieje żaden początek i żaden koniec. Dlat­ego jest całkowicie obo­jętne, w którym miejs­cu rozpocznie się prezen­tację jego myśli. W swo­jej książce Maria Rosa Antog­naz­za zde­cy­dowanie odrzu­ca ten pogląd. Jej pra­ca jest próbą obrony sys­te­mowego charak­teru filo­zofii Leib­niza. Jak pisze Antog­naz­za we Wstępie, ist­nieją poważne rac­je pozwala­jące przyjąć, że Leib­niz „przez całe swo­je życie pielęg­nował […] zasad­nic­zo jed­no marze­nie: prag­nął przy­wró­cić różnorod­noś­ci ludzkiej wiedzy log­iczną, metafizy­czną i ped­a­gog­iczną jed­ność, skon­cen­trowaną wokół teisty­cznej wiz­ji chrześ­ci­jańskiej trady­cji i mającą na celu powszechne dobro”.

Leib­niz. Biografia intelek­tu­al­na to z wielu powodów wyjątkowa książ­ka. Po pier­wsze, ze wzglę­du na ogrom zgro­mad­zonego w niej mate­ri­ału. Jest to obec­nie najob­sz­erniejsza pra­ca na tem­at pozy­cji, źródeł i roz­wo­ju filo­zofii Leib­niza. Po drugie, ze wzglę­du na doskon­ałą budowę. Kole­jne etapy życia i twór­c­zoś­ci Leib­niza zostały w niej zarówno znakomi­cie zhar­mo­ni­zowane z roz­wo­jem filo­zofii nowożyt­nej jako całoś­ci, jak i ukazane w ścisłym związku z przemi­ana­mi, jakie zachodz­iły w innych dziedz­i­nach kul­tu­ry nowożyt­nej, przede wszys­tkim w poli­tyce, nauce i religii.

Książ­ka skła­da się z dwóch częś­ci. Część pier­wsza obe­j­mu­je lata młodzieńcze Leib­niza od 1646 do 1676 r. Autor­ka jas­no daje do zrozu­mienia, że najbardziej fun­da­men­talne idee, zasady i dąże­nia Leib­niza uksz­tał­towały się na bard­zo wczes­nym etapie jego roz­wo­ju intelek­tu­al­nego. Część dru­ga z kolei, zaty­tułowana Marzenia i rzeczy­wis­tość, poświę­cona jest okre­sowi od 1676 do 1716 r. Argu­men­tac­ja zawarta w tej częś­ci nie tylko pre­cyzu­je naczel­ny cel filo­zoficzny, jaki postaw­ił przed sobą Leib­niz, ale odd­a­je także bard­zo złożony pro­ces, które­mu ule­gała jego myśl na skutek kon­tak­tów z nieo­mal całym ówczes­nym światem naukowym.

Niewąt­pli­wą zaletą książ­ki Antog­nazzy jest rzetel­nie przeprowad­zona selekc­ja pod­sta­wowych fak­tów z życia Leib­niza na pod­staw­ie nie­zlic­zonych źródeł, a także ich wnikli­wa inter­pre­tac­ja, zarówno pod wzglę­dem his­to­rycznym, metodolog­icznym, jak i rzec­zowym. Jestem przeko­nany, że korzyść z lek­tu­ry tej pra­cy odniosą oprócz zawodowych filo­zofów, his­to­ryków lub his­to­ryków filo­zofii również wszyscy ci, którzy intere­su­ją się sze­roko rozu­mi­aną epoką nowożyt­ną. Każdy, kto pode­jmie wysiłek zapoz­na­nia się z pracą Antog­nazzy, skąd­inąd bard­zo obsz­ernej, bo liczącej 712 stron, uzys­ka wiedzę nie tylko na tem­at filo­zofii Leib­niza, lecz również epo­ki, w której żył i tworzył. Poza tym dowie się także, w jakiej mierze idee Leib­niza złożyły się na ide­ową tożsamość kul­tu­ry europe­jskiej i w jakim stop­niu mogą być nadal z pożytkiem wyko­rzysty­wane.


Maria Rosa Antog­naz­za, Leib­niz. Biografia intelek­tu­al­na, Kraków: Coper­ni­cus Cen­ter Press, 2018, 712 s.


gutPrze­mysław Gut – Pro­fe­sor KUL, pra­cown­ik Kat­edry His­torii Filo­zofii Nowożyt­nej i Współczes­nej. Intere­su­je się filo­zofią XVIIXVIII wieku. Autor mono­grafii o Leib­nizu i Spin­ozie. Uwiel­bia pra­cow­ać w ogrodzie oraz grać w piłkę nożną.

Tekst jest dostęp­ny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunk­ach 3.0 Pol­s­ka

< Powrót do spisu treś­ci numeru.

Najnowszy numer można nabyć od 17 maja w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2019 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy