Artykuł Filozofia współczesna Ontologia

Paweł Rojek: Teoria idei

Zapisz się do naszego newslettera

Tekst ukazał się w „Filo­zo­fuj!” 2020 nr 3 (33), s. 67. W pełnej wer­sji graficznej jest dostęp­ny w pliku PDF.


Włas­noś­ci najczęś­ciej nie wys­tępu­ją przy­pad­kowo, lecz tworzą pewne reg­u­larne układy. Niek­tóre włas­noś­ci wyma­ga­ją siebie nawza­jem, niek­tóre się wyk­lucza­ją, inne zaś są obo­jętne wobec siebie. Na przykład, jeśli coś jest bar­wne, to zarazem musi być też roz­ciągłe, a nie może mieć wysokoś­ci dźwięku C. Wiele takich związków między włas­noś­ci­a­mi ma charak­ter apri­o­ryczny (nie potrze­bu­je­my do poz­na­nia tych związków doświad­czenia). Roman Ingar­den był wyraźnie zafas­cynowany reg­u­larnym współwys­tępowaniem włas­noś­ci. Jego słyn­na teo­ria idei miała na celu wyjaśnie­nie tego fak­tu.

Ingar­den był pla­tonikiem. Podob­nie jak Got­t­lob Frege czy Bertrand Rus­sell uważał, że ist­nieje „trze­cie królest­wo” bytów ide­al­nych, które różnią się zarówno od przed­miotów fizy­cznych, jak i bytów psy­chicznych. Z grub­sza rzecz biorąc, odpowied­nika­mi ist­nieją­cych w świecie włas­noś­ci są czyste jakoś­ci w świecie ide­al­nym, nato­mi­ast odpowied­nika­mi rzeczy są idee. Idee są kom­plek­sa­mi jakoś­ci ide­al­nych czy raczej − jak wolał mówić Ingar­den − ide­al­nych konkre­tyza­cji jakoś­ci ide­al­nych. Idee są więc wzo­ra­mi współwys­tępowa­nia włas­noś­ci w świecie.

Ingar­den przed­staw­ił niezwyk­le szczegółową anal­izę budowy idei. Chci­ał w ten sposób pokazać, że przyję­cie ich ist­nienia nie musi prowadz­ić do trud­noś­ci, na które wskazy­wało wielu kry­tyków. Przede wszys­tkim zwracał uwagę na dwus­tron­ną budowę idei. Z jed­nej strony posi­ada­ją one pewne włas­noś­ci, dzię­ki którym są idea­mi, z drugiej zaś pewną zawartość, która określa, czego są idea­mi. Pomieszanie tych dwóch rodza­jów włas­noś­ci stało u pod­staw argu­men­tów prze­ci­wko przed­miotom ogól­nym Stanisława Leśniewskiego i Tadeusza Kotar­bińskiego. Dalej, zawartość idei jest dwo­jakiego rodza­ju: stała i zmi­en­na. Stałą idei człowieka jest bycie człowiekiem, a zmi­en­ną – posi­adanie skóry pewnego koloru. Stała odpowia­da więc isto­cie rzeczy, a zmi­enne – jej przy­padłoś­ciom. Ingar­den uważał, że posi­adanie zmi­en­nej zawartoś­ci jest charak­terysty­czną cechą idei. Na przykład ogól­ny trójkąt nie jest ani pros­tokąt­ny, ani ostrokąt­ny, ani rozwartokąt­ny. W ten sposób moż­na odpowiedzieć na sławne zarzu­ty George’a Berke­leya czy Davi­da Hume’a.


Paweł Rojek – Dok­tor filo­zofii, wykład­ow­ca w Insty­tu­cie Filo­zofii Uni­w­er­syte­tu Jagiel­lońskiego. Zaj­mu­je się metafizyką anal­i­ty­czną, filo­zofią rosyjską i idea­mi w Polsce. Autor książ­ki Tropy i uni­w­er­salia. Bada­nia onto­log­iczne (Warsza­wa 2019).

Tekst jest dostęp­ny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunk­ach 3.0 Pol­s­ka.

< Powrót do spisu treś­ci numeru.


Dzięku­je­my wszys­tkim naszym Hojnym Wspier­a­ją­cym poma­ga­ją­cym nam za pośred­nictwem por­talu zrzutka.pl w wyda­niu Dodatku spec­jal­nego o Romanie Ingar­de­nie. Szczególne podz­iękowa­nia należą się: Józe­fowi Lubac­zowi, Janowi Rycher­towi i Bartłomiejowi Skowronowi.

Najnowszy numer można nabyć od 2 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

3 komentarze

Kliknij, aby skomentować

  • Ps. Tak, bowiem mamy na co dzień do czynienia wciąż i stale z para­dox­a­mi! Np. taki proza­iczny para­dox Ka. Jest on młod­szy od nas o cały rok, a więc o ten cały rok przeczy­tal­is­my od Ka więcej książek, o cały rok myślimy więcej, anal­izu­je­my więcej, poz­na­je­my więcej, wymys­limy więcej…, w końcu o cały rok baw­ilis­my się więcej. Zatem nigdy to, przenigdy Ka nas w tym ani nie prze­go­ni, ani nawet dogo­ni! =-O 😉 🙂 :-! :O 😀 O:-)
    W przy­pad­ku Pa jest podob­nie! Okaza­ło się, iż w xie­gach metrykalnych jego nazwisko brz­mi /czarno na białym!/ Pl! Czyli jego świadect­wa szkoły pod­sta­wowej są nieważne, świadect­wa szkoły śred­niej są nieważne, matu­ra jest nieważ­na, dyplom /wraz z indexem/ są nieważne! Dlaczego?! Ponieważ są/były one wys­taw­ione na kogoś zupełnie innego!
    Pa i Pl to są dwie różne oso­by!
    Fałsz­erst­wo praw­ie doskon­ałe?!
    Pa to imię, czy nazwisko?! I kto tak naprawdę kry­je się za nim?!
    =-O 😉 🙂 :-! :O 😀 O:-)

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy