Epistemologia Logika Omówienia i recenzje

Piotr Biłgorajski: Cóż to jest prawda? [recenzja]

Zapisz się do naszego newslettera

Micha­el Patrick Lynch w swo­jej nowej książ­ce podej­mu­je się zada­nia obro­ny praw­dy, rozu­mia­nej jako wła­sność zdań, któ­re ade­kwat­nie opi­su­ją rze­czy­wi­stość. Ale czy praw­da w tym kla­sycz­nym sen­sie fak­tycz­nie potrze­bu­je obro­ny? Lynch poka­zu­je, że domnie­ma­na waż­ność praw­dy nie jest wca­le oczy­wi­sta. Jego zda­niem współ­cze­śnie praw­da coraz czę­ściej tra­ci na zna­cze­niu pod wpły­wem roz­ma­itych „mitów” na jej temat, takich jak prze­ko­na­nie, że praw­da jest subiek­tyw­na lub że waż­niej­sza od praw­dy jest sku­tecz­ność. W tym kon­tek­ście głów­na teza książ­ki, że praw­da jest dobra, obiek­tyw­na i osią­gal­na, wyda­je się nie­mal kon­tro­wer­syj­na.

Lynch roz­pra­wia się z cynicz­ny­mi mita­mi na temat praw­dy. Z jed­nej stro­ny bro­ni czte­rech tru­izmów: że praw­da jest obiek­tyw­na, że jest dobra, że sta­no­wi war­to­ścio­wy cel docie­kań oraz że jest war­ta tego, by zale­ża­ło nam na niej ze wzglę­du na nią samą. Z dru­giej stro­ny argu­men­tu­je prze­ciw­ko „złym pomy­słom” na temat praw­dy: że ist­nie­je tyl­ko „Jed­na Praw­da”, że praw­da jest czymś tajem­ni­czym i dostęp­nym wyłącz­nie dla wta­jem­ni­czo­nych oraz że powin­ni­śmy dążyć do praw­dy za wszel­ką cenę. Na łamach książ­ki znaj­dzie­my więc pole­mi­kę z wie­lo­ma nie­kla­sycz­ny­mi sta­no­wi­ska­mi w kwe­stii zna­cze­nia i natu­ry praw­dy. Lynch dys­ku­tu­je m.in. z prag­ma­ty­zmem, któ­ry spro­wa­dza praw­dę do sku­tecz­no­ści, oraz rela­ty­wi­zmem, któ­ry zakła­da, że praw­da jest względ­na. Lynch nie kwe­stio­nu­je aspek­to­wo­ści praw­dy, ale przyj­mu­jąc pogląd, że praw­da czę­sto zale­ży od kon­tek­stu, sta­ra się unik­nąć nihi­li­stycz­nej kon­klu­zji, że obiek­tyw­na praw­da nie ist­nie­je. Jego zda­niem tym, co osta­tecz­nie moty­wu­je nas do pozna­wa­nia rze­czy­wi­sto­ści i spra­wia, że jeste­śmy sku­tecz­ni w dzia­ła­niu, jest wła­śnie głę­bo­kie poczu­cie, że nie­za­leż­ny od nas świat napraw­dę ist­nie­je, a my może­my mieć praw­dzi­we prze­ko­na­nia na jego temat.

Cho­ciaż celem książ­ki jest, jak skrom­nie dekla­ru­je Lynch, obro­na „try­wial­nych tez”, nie ogra­ni­cza się ona do banal­nych kon­sta­ta­cji. Autor w przy­stęp­ny spo­sób oma­wia naj­now­sze filo­zo­ficz­ne dys­ku­sje na temat natu­ry praw­dy i w prze­ko­nu­ją­cy spo­sób kre­śli kon­se­kwen­cje, jakie odrzu­ce­nie poję­cia obiek­tyw­no­ści może mieć dla nauki i spo­łe­czeń­stwa. W cza­sach, gdy cynicz­ni popu­li­ści pró­bu­ją wma­wiać nam, że praw­da nie ma zna­cze­nia, pozor­nie nie­win­ny postu­lat Lyn­cha, aby sza­no­wać praw­dę, sta­je się nagle nie­zwy­kle rady­kal­ny.


Micha­el Patrick Lynch, Praw­da i życie. Dla­cze­go praw­da jest waż­na, przeł. D. Misz­tal, Wydaw­nic­two Uni­wer­sy­te­tu Łódz­kie­go, Łódź 2020, 491 ss.


Piotr Bił­go­raj­ski – dok­tor filo­zo­fii. Pra­cow­nik Insty­tu­tu Filo­zo­fii Kato­lic­kie­go Uni­wer­sy­te­tu Lubel­skie­go. Zaj­mu­je się eks­pe­ry­men­ta­mi myślo­wy­mi. Posia­da wygod­ny fotel.

Tekst jest dostęp­ny na licen­cji: Uzna­nie autor­stwa-Na tych samych warun­kach 3.0 Pol­ska.

Najnowszy numer można nabyć od 2 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

3 komentarze

Kliknij, aby skomentować

  • A jeśli praw­dy w wymia­rze kosmicz­nym, wszech­świa­ta, Twór­cy nie ma; przy­naj­mniej takiej jak my ją for­mu­uje­my, zna­my, myśli­my?! Inny wymiar/rzeczywistość/egzystencja.

  • Tak, praw­da jest naj, mega, best.… Naj­waż­niej­sza!
    “Tyl­ko praw­da jest cie­ka­wa” J. Mac­kie­wicz /pisarz, zaka­za­ny i regla­men­to­wa­ny, zapomniany/.

  • XXI stu­le­cie jest wie­kiem rela­ty­wi­zmu, nega­cji praw­dy i jej cał­ko­wi­te­go odrzu­ce­nia (moral­ność, życie publicz­ne, poli­ty­ka, nauka, edu­ka­cja etc.). Efekt?! Postę­pu­ją­cy regres we wszyst­kich tych dzie­dzi­nach dzia­łal­no­ści czło­wie­ka, ludzi i nasze­go świa­ta.
    RIP

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy