Omówienia i recenzje

Piotr Biłgorajski: Szkice z filozofii głupoty [recenzja]

Tekst uka­zał się w „Filo­zo­fuj!” 2021 nr 4 (40), s. 53. W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.


Filo­zo­fia, jak wia­do­mo, jest umi­ło­wa­niem mądro­ści, stąd nie­mal każ­dy filo­zof miał coś na jej temat do powie­dze­nia. Mądrość jest wszak naj­szla­chet­niej­szym celem dążeń filo­zo­fów, cho­ciaż, jak sądził Pla­ton, dla ludzi nie­osią­gal­nym, gdyż przy­słu­gu­ją­cym wyłącz­nie bogom. Prze­ci­wień­stwem mądro­ści jest nato­miast głu­po­ta. Ponie­waż, jak się wyda­je, zagro­że­nie wyj­ścia na głup­ca jest znacz­nie więk­sze niż szan­sa na zosta­nie mędr­cem, może zasta­na­wiać obfi­tość prac poświę­co­nych wiel­kim, cho­ciaż nie­osią­gal­nym celom przy nie­wiel­kim zain­te­re­so­wa­niu prze­ja­wa­mi głu­po­ty. Nowa książ­ka Bar­to­sza Broż­ka, Micha­ła Hel­le­ra i Jerze­go Stel­ma­cha – Szki­ce z filo­zo­fii głu­po­ty – wycho­dzi naprze­ciw tej dotkli­wej pustce.

Książ­ka skła­da się z trzech czę­ści. W pierw­szej Jerzy Stel­mach ana­li­zu­je głu­po­tę od stro­ny seman­tycz­nej. Cho­ciaż para­dyg­ma­tycz­nym przy­pad­kiem głu­po­ty jest „nie­uc­two”, czy­li upo­rczy­we igno­ro­wa­nie wie­dzy opar­tej na fak­tach, to głu­po­ta może prze­ja­wiać się tak­że w wie­lu innych, trud­niej­szych do wykry­cia for­mach. Zda­niem Stel­ma­cha głu­po­ta mani­fe­stu­je się nie­rzad­ko jako poli­tycz­na pro­pa­gan­da, nie­chęć do wery­fi­ko­wa­nia swo­ich prze­ko­nań, myśle­nie życze­nio­we, a nawet jako brak poczu­cia humo­ru. W tym ostat­nim przy­pad­ku głu­po­tą nie jest jed­nak ponu­rac­two, ale raczej brak wyczu­cia tego, co jest, a co nie jest zabaw­ne. W dru­giej czę­ści Michał Hel­ler – w ese­jach pisa­nych w cza­sie „pan­de­micz­nej samo­izo­la­cji” – zasta­na­wia się, czy głu­po­tą, podob­nie jak wiru­sem, moż­na się zara­zić. Cho­ciaż wska­za­nie współ­cze­snych mediów jako roz­sad­ni­ków głu­po­ty wyda­je się aż nazbyt oczy­wi­ste, to intry­gu­ją­ce jest pyta­nie, z któ­rym Hel­ler zosta­wia czy­tel­ni­ków: czy głu­po­ty nale­ży zawsze uni­kać? Ten wątek podej­mu­je Bar­tosz Bro­żek w czę­ści zaty­tu­ło­wa­nej W obro­nie głu­po­ty. W sze­ro­ko zary­so­wa­nym kon­tek­ście teo­rii ewo­lu­cji, psy­cho­lo­gii i kogni­ty­wi­sty­ki Bro­żek pró­bu­je wyka­zać, że świa­do­mość wła­snej (poten­cjal­nej) głu­po­ty to naj­lep­sza ochro­na przed (głu­pim) fundamentalizmem.

Tytuł książ­ki traf­nie cha­rak­te­ry­zu­je jej zawar­tość – jest to zbiór kil­ku­na­stu krót­kich ese­jów, w któ­rych głu­po­ta potrak­to­wa­na jest z całą należ­ną jej powa­gą. Auto­rzy ana­li­zu­ją feno­men głu­po­ty z róż­nych punk­tów widze­nia – etycz­ne­go, epi­ste­mo­lo­gicz­ne­go i spo­łecz­ne­go – ujaw­nia­jąc jej nie­zwy­kle zło­żo­ny cha­rak­ter. Cho­ciaż temat nie został wyczer­pa­ny i wie­le o głu­po­cie moż­na jesz­cze powie­dzieć, to czy­tel­nik dosta­je do ręki war­to­ścio­we wpro­wa­dze­nie w filo­zo­ficz­ną pro­ble­ma­ty­kę anty­te­zy mądrości.

Piotr Bił­go­raj­ski


Bar­tosz Bro­żek, Michał Hel­ler, Jerzy Stel­mach, Szki­ce z filo­zo­fii głu­po­ty, Coper­ni­cus Cen­ter Press, Kra­ków 2021, ss. 112.


Piotr Bił­go­raj­ski – dok­tor filo­zo­fii. Pra­cow­nik Insty­tu­tu Filo­zo­fii Kato­lic­kie­go Uni­wer­sy­te­tu Lubel­skie­go. Zaj­mu­je się eks­pe­ry­men­ta­mi myślo­wy­mi. Posia­da wygod­ny fotel.

Tekst jest dostęp­ny na licen­cji: Uzna­nie autor­stwa-Na tych samych warun­kach 3.0 Pol­ska.

< Powrót do spi­su tre­ści numeru.


Inte­re­su­ją Cię recen­zje innych ksią­żek filo­zo­ficz­nych? Zaj­rzyj do nasze­go dzia­łu Omó­wie­nia i recen­zje.

Najnowszy numer można nabyć od 1 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy