Artykuł Filozofia dla dzieci Filozofia w szkole

Dorota Monkiewicz-Cybulska: Porozmawiajmy o zmysłach

Pewien nauczyciel zapytał klasę pięciolatków:
– Co jest największe na świecie?
– Mój tatuś – powiedziała jedna mała dziewczynka.
– Słoń – odpowiedział mały chłopczyk, który niedawno odwiedził zoo.
– Góra – odpowiedział ktoś inny.
Jedna z dziewczynek odpowiedziała:
– Moje oko jest największą rzeczą na świecie.
W klasie zapanowała cisza, każde z dzieci chciało zrozumieć, o co chodzi dziewczynce.
– Co przez to rozumiesz? – zapytał zakłopotany nauczyciel.
– Cóż – zaczęła młoda filozofka. – Moje oko może widzieć jej tatusia i może widzieć słonia. Skoro wszystko to mieści się w moim oku, zatem moje oko musi być największą rzeczą na świecie!
Ajahn Brahn

Najnowszy numer: Zrozumieć emocje

Zapisz się do newslettera:

---

Filozofuj z nami w social media

Nume­ry dru­ko­wa­ne moż­na zamó­wić onli­ne > tutaj. Pre­nu­me­ra­tę na rok 2017 moż­na zamó­wić > tutaj.

Magazyn można też nabyć od 4 sierpnia w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. > tutaj.

Aby dobro­wol­nie WESPRZEĆ naszą ini­cja­ty­wę dowol­ną kwo­tą, klik­nij „TUTAJ”.

Tekst uka­zał się w „Filo­zo­fuj” 2017 nr 2 (14), s. 51. W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.


Powyż­sza przy­po­wieść słu­ży tu jako przy­kład tego, jak dzie­ci, obser­wu­jąc świat dro­gą zmy­sło­wą i zapy­ta­ne potem o swo­je wra­że­nia, mogą zostać zain­spi­ro­wa­ne do filo­zo­ficz­nej rozmowy.

Dla­cze­go zmy­sły są tak waż­ne? Otóż są punk­tem wyj­ścia w pozna­niu świa­ta zewnętrz­ne­go, pod­sta­wą do dal­szej ana­li­zy. To dzię­ki zmy­słom gro­ma­dzi­my wra­że­nia, o któ­rych może­my potem myśleć, roz­ma­wiać i usto­sun­ko­wać się do nich emo­cjo­nal­nie (np. „lubię, kie­dy jest mi cie­pło”, „nie lubię, kie­dy na mnie krzyczysz”).

Świat dzie­ci to przede wszyst­kim świat zmy­słów: barw, dźwię­ków, zapa­chów, sma­ków, doty­ku. Może­my sko­rzy­stać z tej ich natu­ral­nych skłon­no­ści do zmy­sło­we­go pozna­wa­nia świa­ta, aby popro­wa­dzić je jesz­cze głę­biej – ku więk­szej wraż­li­wo­ści i roz­wo­jo­wi wyobraźni.

Punk­tem wyj­ścia do dys­ku­sji w kla­sie może być cytat z pism Ary­sto­te­le­sa: „Nie ma nic w umy­śle, cze­go by przed­tem nie było w zmysłach”.

Pro­po­zy­cja pytań do dyskusji:

  • Czy zga­dza­cie się z twier­dze­niem Arystotelesa?
  • Czy w umy­śle może powstać coś zupeł­nie nowe­go, cze­go nie doświad­czy­li­śmy zmysłowo?
  • Czy w wyobraź­ni mogą powstać rze­czy, któ­rych nigdy nie doświad­czy­li­śmy zmysłowo?

Uży­wa­nie zmy­słów może być świet­nym tema­tem zabaw roz­wo­jo­wych, przy oka­zji któ­rych mogą powstać cie­ka­we pyta­nia lub spo­strze­że­nia. Może się ono stać tak­że punk­tem wyj­ścia do zabaw łączą­cych ze sobą funk­cje zmy­słów oraz wyko­rzy­stu­ją­cych wyobraźnię.

Przy­kła­dy zabaw wyko­rzy­stu­ją­cych zmysły:

Dotykać wzrokiem

Szu­ka­my w poko­ju np. cze­goś czer­wo­ne­go. Nikt nie zdra­dza nam, któ­ry to przed­miot, ale opi­su­je to pozo­sta­łym, np. „Mój czer­wo­ny przed­miot jest mięk­ki i aksa­mit­ny”, „A mój ostry i ciem­ny” itd. Potem moż­na zmie­nić zaba­wę na poszu­ki­wa­nie czwo­ro­ką­tów lub innych brył w danym pomieszczeniu.

Jak tutaj pachnie?

Zapy­taj dziec­ko jak pach­nie w poko­ju, w któ­rym się znaj­du­je­cie, w skle­pie, w piw­ni­cy, na waka­cjach. Poproś dziec­ko o opi­sa­nie wra­żeń. Moż­na też zasło­nić mu oczy i popro­sić o odgad­nię­cie róż­nych cha­rak­te­ry­stycz­nych zapachów.
Podob­ną zaba­wą moż­na roz­wi­jać u dziec­ka zmysł dotyku.

Zobaczyć muzykę

Nastaw dziec­ku kla­sycz­ny utwór (np. Czte­ry pory roku Vival­die­go). Przy­go­tuj kart­kę papie­ru i róż­no­ko­lo­ro­we kred­ki. Każ­de­mu instru­men­to­wi w utwo­rze moż­na przy­po­rząd­ko­wać inny kolor i szla­czek. Dziec­ko rysu­je danym kolo­rem, gdy sły­szy wybra­ny instru­ment, lub na zmia­nę róż­ny­mi kolo­ra­mi w zależ­no­ści od tego, któ­ry instru­ment aktu­al­nie sły­chać najwyraźniej.

Przy­kła­dy pytań do rozwinięcia:

  • Ile i jakie zmy­sły mają ludzie?
  • Czym się róż­nią zmy­sły ludzi od zmy­słów zwierząt?
  • Czy bez zmy­słów moż­na żyć?
  • Co się dzie­je, gdy je tracimy?
  • Czy dzię­ki zmy­słom może­my zdo­by­wać mądrość?
  • Któ­ry zmysł infor­mu­je nas, czy sto­imy pro­sto czy krzywo?
  • Co to jest szó­sty zmysł?

Pole­cam rów­nież dostęp­ny na kana­le YouTu­be film pt. „Zmyśl­ne zmy­sły”, któ­ry w barw­ny spo­sób przy­bli­ża dzie­ciom funk­cjo­no­wa­nie zmy­słów oraz intuicji.


Doro­ta Mon­kie­wicz-Cybul­ska – Absol­went­ka filo­zo­fii teo­re­tycz­nej KUL oraz histo­rii UMCS, nauczy­ciel­ka ety­ki w Szko­le Pod­sta­wo­wej im. B. Chro­bre­go w Lubli­nie. Zain­te­re­so­wa­nia nauko­we: dydak­ty­ka filo­zo­fii, ety­ka śro­do­wi­sko­wa i bio­ety­ka. Poza filo­zo­fią pasjo­nu­je ją taniec współ­cze­sny, któ­ry w wol­nych chwi­lach inten­syw­nie uprawia.

Tekst jest dostęp­ny na licen­cji: Uzna­nie autor­stwa-Na tych samych warun­kach 3.0 Pol­ska.
W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej moż­na go prze­czy­tać > tutaj.

< Powrót do spi­su tre­ści nume­ru.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wes­przeć tę ini­cja­ty­wę dowol­ną kwo­tą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakład­ki WSPARCIE na naszej stro­nie, kli­ka­jąc poniż­szy link. Klik: Chcę wes­przeć „Filo­zo­fuj!”

Polecamy