Epistemologia Numer

Filozofuj! 2017 nr 2 (14)

Jak to się dzieje, że jesteśmy świadomi otaczającego nas świata? W jaki sposób go poznajemy? Jak to możliwe, że w moim umyśle pojawiają się obrazy, dźwięki czy inne odczucia mówiące mi, jaki jest świat? Czy stojące przede mną drzewo jest właśnie takie, jak mi się jawi? Czy jest rzeczywiście zielone, czy ma szorstką powierzchnię kory, czy jest takie chłodne, jak wyczuwam je dotykiem? A może te jakości w moim umyśle jedynie reprezentują własności drzewa, zaś jakie ono jest samo w sobie jest mi niedostępne poznawczo? Te wszystkie pytania dotyczą problemu percepcji i są głównym tematem numeru. Zachęcamy do lektury.

Wydaw­cą cza­sopis­ma jest

.

Kliknij, aby pobrać plik pdf numeru:

Zachęcamy do lektury!


Czy WIESZ, ŻE…


Spis treści

Kalen­dar­i­um

Per­cepc­ja, czyli spostrze­ganie > Jan Woleńs­ki

Wyda­je się, że najważniejszym zmysłem jest wzrok, bo dostar­cza najwięcej wrażeń. Jed­nak bez innego ze zmysłów nie moglibyśmy przetr­wać.

Co tak naprawdę postrzegamy? > Paweł Siko­ra

Per­cepcję zmysłową otacza­jącego nas świa­ta trak­tu­je­my zazwyczaj jako coś tak oczy­wis­tego i nat­u­ral­nego, że skłon­ni jesteśmy twierdz­ić, iż nie ma nad czym deliberować. Z per­spek­ty­wy potocznego nastaw­ienia wszys­tko jest proste – postrzegamy zjawiska przy­rod­nicze, codzi­enne sytu­acje naszego życia, ogrom­ną różnorod­ność rzeczy wokół nas oraz ich włas­noś­ci (bar­wy, ksz­tał­ty, zapachy etc.). Jed­nak dla filo­zoficznego myśle­nia dopiero tutaj wyła­ni­a­ją się poważne zagad­nienia i ma miejsce swoisty start ku fas­cynu­jącej, intelek­tu­al­nej przy­godzie.

Tajem­nicze cechy per­cepcji > Jacek Jaroc­ki

Per­cepc­ja wyda­je się akty­wnoś­cią wręcz try­wial­ną. Cóż tajem­niczego może być w tym, że widzę czer­wonego pomi­do­ra lub słyszę śpiew słowi­ka? Pozornie nic. Jak zwyk­le jed­nak w sukurs przy­chodzi filo­zofia, która z oczy­wistych, zdawało­by się, zjawisk wydoby­wa prob­le­my, który­mi dziś inten­sy­wnie zaj­mu­je się wielu uczonych.

Per­cepc­ja jako kon­trolowana halucy­nac­ja > Paweł Gładzie­jewski

Według znanej metafory per­cepc­ja to pro­ces, w którym świat odciska swój ślad w umyśle niczym pieczęć w gorą­cym wosku. Jeśli jed­nak wierzyć wpły­wowej kog­ni­ty­wisty­cznej teorii per­cepcji – się­ga­jącej korzeni­a­mi myśli Immanuela Kan­ta – postrze­ganie nie jest pasy­wną aku­mu­lacją bodźców. To raczej for­ma kon­trolowanej halucy­nacji, w której mózg wyt­warza wirtu­alne syg­nały zmysłowe, by uniknąć zaskoczenia przez pobudzenia dochodzące ze świa­ta zewnętrznego. Kon­cepc­ja ta rozmy­wa granice między per­cepcją a wyobraźnią.

Czas widz­imy, słyszymy, czu­je­my – a może nawet wąchamy? > Michał Klincewicz

Per­cepc­ja jest w pod­wójny sposób związana z cza­sem: dzieje się w cza­sie oraz reprezen­tu­je rzeczy jako trwa­jące w cza­sie. Te dwa para­me­try nie muszą być ze sobą zgodne: może­my doświad­czać czegoś jako trwa­jącego krócej lub dłużej, niż fak­ty­cznie było to postrze­gane. Tego rodza­ju obserwac­ja stanowi punkt wyjś­cia dla pode­j­mowa­nia inter­dyscy­pli­narnych pro­jek­tów doty­czą­cych per­cepcji cza­su oraz do filo­zoficznych rozważań nad związka­mi między subiek­ty­wnym cza­sem a cza­sem jako obiek­ty­wnym skład­nikiem rzeczy­wis­toś­ci.

Zagu­biony w muzeum > Bence Nanay

Idziesz do muzeum. Stoisz w kole­jce pół godziny. Płacisz za bilet cięż­ki grosz. Jesteś tam, patrzysz na wys­taw­ione prace, ale nie czu­jesz, abyś coś z tego wynosił. Próbu­jesz dalej. Czy­tasz małe, iry­tu­jące etyki­ety umieszc­zone obok tych prac. Być może nawet korzys­tasz z audio­prze­wod­ni­ka. Nadal nic. Co robisz?

Wywiad
Jak to możli­we, że w ogóle postrzegamy cokol­wiek? > Wywiad z Susan­ną Siegel

Narzędzia filo­zo­fa
Warsz­tat log­iczny: #8. Log­iczny sens spójni­ka „i” a jego sen­sy potoczne > Witold Mar­ciszews­ki
Sztu­ka argu­men­tacji: #10: Dlaczego nie wystar­czy omi­jać lekarzy, aby dłu­go żyć? > Krzysztof A. Wiec­zorek
Ekspery­ment myślowy: Mis­sion impos­si­ble? > Artur Szut­ta

Gre­ka i łaci­na z wielki­mi klasyka­mi
Per­cepc­ja > Michał Bizoń

Ety­ka w lit­er­aturze
Inny świat a śle­pota moral­na > Natasza Szut­ta

Satyra
Spór o miedzę w Kalopei > Piotr Bar­tu­la

Feli­eton
Spór o kolory > Jacek Jaś­tal

Filo­zoficzne Zoo
Żółw Zenona > Jakub Jer­na­jczyk

Feli­eton
Widzi­ałeś na własne oczy? > Adam Grob­ler

Gdzie na stu­dia filo­zoficzne?
Dodatek mat­u­ral­ny 2017

Filo­zofia dla dzieci
Poroz­maw­ia­jmy o zmysłach > Doro­ta Monkiewicz-Cybul­s­ka

Filo­zofia w filmie
Per­cepc­ja bez granic > Doro­ta Monkiewicz-Cybul­s­ka

Z pół­ki filo­zo­fa…

Who is who w pol­skiej filo­zofii
Izy­do­ra Dąmb­s­ka > Paweł Rzewus­ki

Filo­zofia z przym­ruże­niem oka


Redak­tor prowadzą­cy numeru: dr Błażej Skrzy­pulec.


Drodzy Czytel­ni­cy,

być może zdarza się Wam oder­wać od codzi­en­nych zajęć, roze­jrzeć dokoła, zatrzy­mać wzrok na otacza­ją­cych Was przed­mio­tach, poczuć przestrzeń wypełnioną nimi. Być może też tym postrzeże­niom towarzyszą jakieś dźwię­ki, np. wiosen­ny śpiew ptaków za oknem, prze­jeżdża­jące auta, a może szum drzew. Jeśli macie otwarte okno albo jesteś­cie na zewnątrz, szum ten może­cie także poczuć w postaci chłod­nego, a może ciepłego wia­tru muska­jącego Waszą twarz. Zapewne też zdarzyło się Wam ulec cza­sem jakiejś iluzji. Coś, co wzięliś­cie za głos radiowego speak­era, okaza­ło się dźwiękiem wydawanym przez rury w łazience. Jak­iś refleks w tyl­nym lus­terku samo­chodu przy­na­jm­niej przez moment jaw­ił wam się jako postać bieg­nącego człowieka. Nie sposób, przy­na­jm­niej dla kogoś o filo­zoficznej naturze, nie zadać sobie, przy­na­jm­niej w opisanych powyżej momen­tach, pytań o nasze poz­nanie. Jak to się dzieje, że jesteśmy świado­mi otacza­jącego nas świa­ta? W jaki sposób go poz­na­je­my? Jak to możli­we, że w moim umyśle pojaw­ia­ją się obrazy, dźwię­ki czy inne odczu­cia mówiące mi, jaki jest świat? Czy sto­jące przede mną drze­wo jest właśnie takie, jak mi się jawi? Czy jest rzeczy­wiś­cie zielone, czy ma szorstką powierzch­nię kory, czy jest takie chłodne, jak wyczuwam je dotykiem? A może te jakoś­ci w moim umyśle jedynie reprezen­tu­ją włas­noś­ci drze­wa, zaś jakie ono jest samo w sobie jest mi niedostęp­ne poz­naw­c­zo?

Głównym kanałem łączą­cym nas poz­naw­c­zo ze światem są nasze zmysły. To przez nie docier­a­ją do naszego umysłu infor­ma­c­je o otacza­ją­cych nasz obiek­tach, zdarzeni­ach takich jak właśnie śpiew ptaków czy powiew wia­tru. Zmysły nie są jedynie bierny­mi otwora­mi w naszym ciele, ale skom­p­likowany­mi mech­a­niz­ma­mi, które wespół z naszym umysłem (niek­tórzy zapewne powiedzieli­by mózgiem), odbier­a­jąc bodźce w postaci fal świ­etl­nych czy drgań powi­etrza, kon­tak­tu dotykowego z czymś zim­nym czy miękkim itp., rozszyfrowu­ją zawartą w nich infor­ma­cję. Dzię­ki nim może­my w miarę skutecznie poruszać się w świecie, omi­jać przeszkody, zdoby­wać poży­wie­nie, ale też rozkos­zować się zacho­dem słoń­ca, podzi­wiać IX Sym­fonię Beethove­na czy delek­tować się smakiem wyk­wint­nego dania. Całość tego mech­a­niz­mu poz­naw­czego określamy mianem per­cepcji. Jest ona fenomen­em bard­zo skom­p­likowanym, wielowymi­arowym i cią­gle niewy­jaśnionym.

Meandry per­cepcji są właśnie głównym tem­atem 14. numeru „Filo­zo­fuj!”. Nasi autorzy pyta­ją, ale też rozważa­ją możli­we odpowiedzi doty­czące per­cepcji. Czym ona jest? Jak dzi­ała­ją nasze zmysły? Który z nich jest najbardziej pod­sta­wowy? Czy świat jest właśnie taki, jakim go postrzegamy? A może per­cepc­ja ma coś z halucy­nacji? Czy może­my postrze­gać włas­noś­ci takie jak czas bądź wartoś­ci este­ty­czne lub moralne?

Poza częś­cią tem­aty­czną zna­jdziecie w tym numerze także nasze stałe dzi­ały: kole­jne odcin­ki kur­su logi­ki, sztu­ki argu­men­tacji, „who is who” w pol­skiej filo­zofii, prob­lemów ety­cznych w lit­er­aturze, filo­zofii w filmie, filo­zofii dla dzieci, a także ekspery­ment myślowy.

Poza intelek­tu­al­nym wysiłkiem, który sam w sobie jest niewąt­pli­wie przy­jem­ny, czeka Was także kole­j­na por­c­ja filo­zoficznej rozry­w­ki: wieś­ci z krainy Kalopów, filo­zoficzne zoo, aneg­do­ty i krzyżówka.

Zatem zaprasza­my do lek­tu­ry! Filo­zo­fu­j­cie!

Redakc­ja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, które chci­ał­by pomóc przy zor­ga­ni­zowa­niu spotka­nia Klubu „Filo­zo­fuj!” w swoim mieś­cie, zaprasza­my do współpra­cy. Szczegóły > tutaj.



Down­load (PDF, 11.2MB)

Najnowszy numer można nabyć od 13 grudnia w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2019 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy