Filozofia współczesna Omówienia i recenzje Ontologia

Błażej Gębura: Cywilizacja w tworzeniu [recenzja]

Tekst uka­zał się w „Filo­zo­fuj!” 2021 nr 2 (38), s. 50. W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.


W jed­nej ze swych ostat­nich ksią­żek Whi­te­he­ad pre­zen­tu­je coś, co moż­na nazwać pro­ce­su­al­ną histo­rią idei. Apli­ku­jąc swo­ją ory­gi­nal­ną meta­fi­zy­kę do filo­zo­fii kul­tu­ry, autor Pro­cess and Reali­ty otrzy­mu­je w efek­cie intry­gu­ją­cy pro­gram utrzy­my­wa­nia cywi­li­za­cji przy życiu. Dla Whi­te­he­ada bowiem naj­gor­szym, co może przy­tra­fić się cywi­li­za­cji, jest sta­gna­cja. W tym kon­tek­ście w książ­ce przy­wo­ła­ny zosta­je zresz­tą przy­kład kop­ców two­rzo­nych przez ter­mi­ty. Dla Whi­te­he­ada struk­tu­ry i spo­łecz­no­ści ter­mi­tów mają jeden napraw­dę prze­ra­ża­ją­cy rys: są nie­zmien­ne. Whi­te­he­ad sądzi, że jest to taki model porząd­ku spo­łecz­ne­go, jeśli moż­na go tak w ogó­le nazwać, któ­re­go pod żad­nym pozo­rem nie powin­ni­śmy naśladować.

Whi­te­he­ad fak­tycz­nie opo­wia­da się za postę­pem, ale takim, któ­re­go gra­ni­ce wyzna­cza­ją okre­ślo­ne war­to­ści. Z tego punk­tu widze­nia moż­na okre­ślić pro­jekt spo­łecz­ny zawar­ty w Przy­go­dach idei jako kom­pro­mi­so­we roz­wią­za­nie pomię­dzy nad­mier­nie kon­ser­wa­tyw­ny­mi i pro­gre­syw­ny­mi postu­la­ta­mi kie­run­ku roz­wo­ju spo­łecz­no­ści ludz­kich. Czymś, co może osła­biać, przy­naj­mniej z psy­cho­lo­gicz­ne­go punk­tu widze­nia, wia­ry­god­ność roz­wią­zań zapro­po­no­wa­nych przez Whi­te­he­ada, jest ich pogod­ny, nad wyraz opty­mi­stycz­ny ton, w któ­ry trud­no dzi­siaj uwie­rzyć, bio­rąc pod uwa­gę histo­rię XX wie­ku. Auto­ra uspra­wie­dli­wia oczy­wi­ście fakt, że książ­ka uka­za­ła się po raz pierw­szy w 1933 roku, kie­dy moż­na było jesz­cze mieć nadzie­ję na to, że kolej­na woj­na świa­to­wa nigdy nie doj­dzie do skutku.

Nie­za­leż­nie od traf­no­ści dia­gnoz Whi­te­he­ada pyta­nie o kie­ru­nek roz­wo­ju cywi­li­za­cji pozo­sta­je nie­zwy­kle aktu­al­ne. Sądzę, że każ­dy, kto na poważ­nie pró­bu­je zna­leźć na nie odpo­wiedź, powi­nien zapa­mię­tać, przy­naj­mniej jako punkt wyj­ścia do dal­szych ana­liz, frag­ment, któ­ry moż­na trak­to­wać jako zwię­złe pod­su­mo­wa­nie Przy­gód idei: „Ludz­kość zacho­wu­je swo­ją ener­gię tak dłu­go, jak dostrze­ga real­ny kon­trast pomię­dzy tym, co było, a tym, co może być; oraz dopó­ki pobu­dza ją ener­gia przy­go­dy, wykra­cza­ją­ca poza bez­piecz­ną prze­szłość. Bez przy­go­dy cywi­li­za­cja znaj­du­je się w peł­nym rozkładzie”.

Bła­żej Gębura


Alfred North Whi­te­he­ad, Przy­go­dy idei, przeł. Marek Piwo­war­czyk, PWN, War­sza­wa 2020, 372 ss.


Bła­żej Gębu­ra – dok­tor filo­zo­fii. Zaj­mu­je się filo­zo­fią reli­gii, meta­fi­lo­zo­fią i epi­ste­mo­lo­gią. W wol­nych chwi­lach rąbie drew­no i nało­go­wo czy­ta powie­ści szpie­gow­skie. Hob­by: pisa­nie i kolek­cjo­no­wa­nie płyt jazzowych.

Tekst jest dostęp­ny na licen­cji: Uzna­nie autor­stwa-Na tych samych warun­kach 3.0 Pol­ska.

< Powrót do spi­su tre­ści numeru.


Inte­re­su­ją Cię recen­zje innych ksią­żek filo­zo­ficz­nych? Zaj­rzyj do nasze­go dzia­łu Omó­wie­nia i recen­zje.

Najnowszy numer można nabyć od 1 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy