Promocja!

Filozofuj! 2016 nr 4 (10)

10,00 8,00

Opis

Kalen­da­rium

Filo­zo­fia i nauka. Kon­flikt czy sym­bio­za? > Jan Woleń­ski

Popu­lar­ne powie­dze­nie gło­si, że filo­zo­fia jest kró­lo­wą nauk. Jak ktoś jed­nak zauwa­żył, kró­lo­wa nauk wca­le nie musi być nauką. Tak czy ina­czej, filo­zo­fia zawsze była porów­ny­wa­na z nauką. Dla jed­nych była jed­ną z nauk, dla innych czymś od nauki odręb­nym. Byli i nadal są tacy, któ­rzy utrzy­mu­ją, że kon­flikt nauki i filo­zo­fii jest nie­unik­nio­ny, ale odmien­ny pogląd gło­si, że wza­jem­nie się uzu­peł­nia­ją.

Rola filo­zo­fii w świe­cie nauki > Adam Bal­mer

Jaką funk­cję peł­ni filo­zo­fia w spo­łecz­no­ściach, któ­re są pod sil­nym wpły­wem nauki? Choć może się wyda­wać, że nauka nie zosta­wi­ła filo­zo­fii wie­le miej­sca, to jej rola jest nadal waż­na. Jest ona dla nauki meto­do­lo­gicz­nym prze­wod­ni­kiem i poszu­ki­wa­czem nowych metod bada­nia dzie­dzin, któ­re wyda­ją się być poza zasię­giem nauko­we­go podej­ścia.

O spo­łecz­nych warun­kach powsta­nia i roz­wo­ju nauki > Woj­ciech Sady

Czte­ry wie­ki temu zaczę­ła się naj­więk­sza może z dotych­cza­so­wych przy­gód ludz­ko­ści: poja­wił się i roz­wi­nął nauko­wy spo­sób myśle­nia o przy­ro­dzie i bada­nia przy­ro­dy. Od począt­ku towa­rzy­szy­ły temu rewo­lu­cyj­ne prze­wro­ty w tech­ni­ce. Wszyst­ko to zmie­ni­ło nasze życie nie do pozna­nia. Dość stwier­dzić, że żyje­my dziś śred­nio trzy razy dłu­żej, a Zie­mię zamiesz­ku­je pra­wie dwu­dzie­sto­krot­nie wię­cej ludzi, niż to mia­ło miej­sce w cza­sach, gdy Gali­le­usz zaczął w 1609 r. obser­wo­wać nie­bo przez lune­tę. Na pyta­nie, co zde­cy­do­wa­ło o powsta­niu nauk, nadal brak powszech­nie przy­ję­tej odpo­wie­dzi. Spró­bu­ję przed­sta­wić wła­sną.

Model nauki – sta­ły czy zmien­ny? Pole­mi­ka > Kazi­mierz Jod­kow­ski

Według Woj­cie­cha Sade­go isto­ta nauki oraz spo­sób jej upra­wia­nia są sta­łe, zmie­nia­ją się jedy­nie tre­ści poszcze­gól­nych teo­rii. I dla­te­go twier­dzi on, że tro­chę nauki wystę­po­wa­ło w sta­ro­żyt­no­ści, potem przez kil­ka­na­ście stu­le­ci prze­sta­ła ona prak­tycz­nie ist­nieć, by zno­wu się poja­wić w XVII wie­ku. Ja wolę naukę widzieć jako zmien­ną do same­go rdze­nia, jako wywo­dzą­cą się z cze­goś, co dzi­siaj za naukę już nie ucho­dzi, i co prze­kształ­ci się w taką for­mę, któ­ra nie będzie nauką w dzi­siej­szym rozu­mie­niu.

Poszu­ki­wa­nie praw­dy czy gra inte­re­sów? > Damian Lesz­czyń­ski

Dla­cze­go Raskol­ni­kow zabił sta­rusz­kę? Po pro­stu wpadł na taki pomysł. Ale dla­cze­go Dosto­jew­ski wpadł na taki pomysł? Cóż – być może miał trud­ne dzie­ciń­stwo, był nie­lu­bia­ny w szko­le, stra­cił pra­cę albo jego ulu­bio­na dru­ży­na prze­gra­ła mecz. Jaki­kol­wiek był­by powód, dla tre­ści Zbrod­ni i kary klu­czo­we jest mor­der­stwo i jego kon­se­kwen­cje. To dzię­ki tej uni­kal­nej tre­ści dzie­ło to jest tym, czym jest, nie zaś dzię­ki oko­licz­no­ściom, w któ­rych powsta­ło.

Po co ety­ka w pra­cy uczo­ne­go? > Agniesz­ka Lek­ka-Kowa­lik

Czy ety­ka jest rze­czy­wi­ście nie­zbęd­na w pra­cy bada­cza? Czy sta­no­wi ona fun­da­ment nauki, czy może raczej prze­szko­dę ogra­ni­cza­ją­cą wol­ność do poszu­ki­wa­nia i odkry­wa­nia praw­dy? I dla­cze­go nie może­my zdać się wyłącz­nie na sumie­nie naukow­ca? Choć nie jest łatwo odpo­wie­dzieć na te pyta­nia, nie spo­sób ich nie posta­wić, bio­rąc pod uwa­gę ist­nie­nie ciem­niej­szej stro­ny upra­wia­nia nauki.

Wywiad

Nie wszyst­ko, co ist­nie­je lub jest waż­ne, daje się zmie­rzyć > Wywiad z George’em Elli­sem

Narzę­dzia filo­zo­fa

Warsz­tat logicz­ny: #3: Jak spój­ność świa­to­po­glą­du zale­ży od eta­pu dzie­jów? > Witold Mar­ci­szew­ski
Teo­ria argu­men­ta­cji: #6: Argu­men­tum ad hitle­rum > Krzysz­tof A. Wie­czo­rek
Eks­pe­ry­ment myślo­wy: Nauka na mia­rę naszych moż­li­wo­ści > Artur Szut­ta

Czy filo­zo­fia jest dys­cy­pli­ną auto­no­micz­ną wzglę­dem nauk przy­rod­ni­czych? – info­gra­fi­ka

Gre­ka i łaci­na z wiel­ki­mi kla­sy­ka­mi

Nauka w Gre­cji > Michał Bizoń

Ety­ka w lite­ra­tu­rze

Nowy wspa­nia­ły świat” i trans­hu­ma­nizm > Nata­sza Szut­ta

Felie­ton

Pasja lata­nia > Jacek Jaś­tal

Wokół tema­tu

Młod­sza sio­stra filo­zo­fii > Adam Gro­bler
#2. Od świa­ta, któ­ry widzę, do świa­ta, w któ­ry wąt­pię > Jacek Jaroc­ki
Pościg za praw­dą czy jaw­na anar­chia? O trzech mode­lach upra­wia­nia nauki > Jacek Jaroc­ki
Nauka bez dogma­tów > Piotr Bił­go­raj­ski

Spo­tka­nia z Ary­sto­te­le­sem

Jak błę­dy Ary­sto­te­le­sa hamo­wa­ły powsta­nie nauki > Prze­my­sław Gut

Filo­zo­ficz­ne zoo

Kur­czak Rus­sel­la > Jakub Jer­naj­czyk

Este­ty­ka

#3: Pro­ble­my z defi­ni­cją sztu­ki > Benia­min Bukow­ski

Filo­zo­fia dla dzie­ci

Opo­wia­da­nia filo­zo­ficz­ne w warsz­ta­cie nauczy­cie­la > Doro­ta Mon­kie­wicz-Cybul­ska

Eks­pe­ry­ment filo­zo­ficz­no-języ­ko­wy

Kłąb tak wiel­ki, jak tyl­ko zechcesz > Achil­le Varzi, Rober­to Casa­ti

Who is who w pol­skiej filo­zo­fii

Filo­zof Wit­ka­cy > Paweł Rze­wu­ski

Filo­zo­fia w fil­mie

Tech­no­lo­gicz­na oso­bli­wość, czy­li „trans­cen­den­cja” > Mał­go­rza­ta Szo­stak

Hume i czer­wo­na piłecz­ka – komiks filo­zo­ficz­ny

Z pół­ki filo­zo­fa…

Filo­zo­fia z przy­mru­że­niem oka

***

Wstępniak

Dro­dzy Czy­tel­ni­cy,

od prze­szło dwu­stu lat żyje­my w cza­sach szcze­gól­nych, bo w epo­ce dyna­micz­ne­go roz­wo­ju nauki – wyjąt­ko­wej dzie­dzi­ny ludz­kiej aktyw­no­ści, któ­ra w prze­moż­ny spo­sób wpły­wa na kształt naszej cywi­li­za­cji. Nowe tech­no­lo­gie, będą­ce owo­cem tego roz­wo­ju, spra­wia­ją, że żyje się nam łatwiej niż naszym przod­kom. Każ­de­go dnia korzy­sta­my z nie­do­stęp­nych w poprzed­nich wie­kach urzą­dzeń, pro­du­ku­je­my coraz wię­cej coraz bar­dziej funk­cjo­nal­nych dóbr, prze­dłu­ża­my swo­je życie, podró­żu­je­my dalej i szyb­ciej, odkry­wa­my coraz wię­cej tajem­nic Wszech­świa­ta, naszej pla­ne­ty oraz nas samych. Zmia­ny wywo­ła­ne roz­wo­jem nauki są coraz szyb­sze. Coraz trud­niej prze­wi­dzieć, jak będzie wyglą­da­ła nasza codzien­ność za kil­ka lat, nie mówiąc już o dal­szej przy­szło­ści. Nie cho­dzi jedy­nie o to, jaki­mi pojaz­da­mi będzie­my się poru­sza­li lub jakie moż­li­wo­ści będą mia­ły nasze tele­fo­ny i kom­pu­te­ry. Nauka zmie­nia nie tyl­ko ota­cza­ją­ce nas przed­mio­ty, ale tak­że nas samych, nasz obraz świa­ta, kul­tu­rę, poli­ty­kę, reli­gię, moral­ność i oby­cza­je.

Jest więc ona bar­dzo waż­nym feno­me­nem. Dla­te­go war­to przyj­rzeć się jej histo­rycz­nym korze­niom. Te się­ga­ją filo­zo­ficz­ne­go pod­gle­bia. War­to też rozu­mieć mecha­ni­zmy, dzię­ki któ­rym nauka odno­si suk­ce­sy, cele, do jakich zmie­rza, ogra­ni­cze­nia, jakim pod­le­ga, kwe­stie moral­ne, w jakie jest uwi­kła­na, obraz świa­ta, jaki two­rzy, wpływ na nasze życie, jaki wywie­ra, oraz nadzie­je, jakie roz­bu­dza. Sama nie jest w sta­nie osią­gnąć tego zro­zu­mie­nia. To wykra­cza poza jej kom­pe­ten­cje. Musi się w tych kwe­stiach zwró­cić przede wszyst­kim do filo­zo­fii, swo­jej star­szej sio­stry. Filo­zo­fia w dobie nauki jest więc nie tyl­ko nie­zbęd­na, ale ma też nowe zada­nia.

Wza­jem­ne rela­cje obu dys­cy­plin kre­śli w swo­im arty­ku­le Jan Woleń­ski. Czyn­ni­kom histo­rycz­no-spo­łecz­nym, któ­re dopro­wa­dzi­ły do powsta­nia nauki, przy­glą­da się Woj­ciech Sady, czyn­ni­kom histo­rycz­no-filo­zo­ficz­nym – Michał Bizoń, Adam Gro­bler i Prze­my­sław Gut. Damian Lesz­czyń­ski kry­ty­ku­je podej­ście do nauki, w któ­rym nie jest ona poszu­ki­wa­niem praw­dy, ale grą roz­ma­itych inte­re­sów. Jacek Jaroc­ki oma­wia trzy wiel­kie filo­zo­ficz­ne pró­by zro­zu­mie­nia, jaki jest mecha­nizm roz­wo­ju teo­rii nauko­wych, oraz poka­zu­je, jak odkry­cia nauko­we dopro­wa­dzi­ły filo­zo­fów do zaska­ku­ją­cych wnio­sków zwią­za­nych z ist­nie­niem i postrze­ga­niem świa­ta. W wywia­dzie, któ­re­go udzie­lił nam wybit­ny kosmo­log i mate­ma­tyk Geo­r­ge Ellis, może­my się prze­ko­nać, co o filo­zo­fii myśli nauko­wiec i dla­cze­go uwa­ża on tę dys­cy­pli­nę za waż­ną dla swych badań. Agniesz­ka Lek­ka-Kowa­lik zasta­na­wia się nad kwe­stia­mi moral­ny­mi, jakie wią­żą się z upra­wia­niem nauki, m.in. nad tym, czy nauka nie­sie za sobą jakieś zagro­że­nia, czy zawsze ma ona pożą­da­ne skut­ki. Do tych pytań nawią­zu­je rów­nież zagad­nie­nie trans­hu­ma­ni­zmu, będą­ce jed­nym z owo­ców inte­lek­tu­al­nych postę­pu nauko­we­go. Poru­sza­ją je w swych tek­stach Nata­sza Szut­ta i Artur Szut­ta. Dla pierw­sze­go z nich kan­wę sta­no­wi słyn­na anty­uto­pia Nowy wspa­nia­ły świat Aldo­usa Hux­leya, a narzę­dziem dru­gie­go jest eks­pe­ry­ment myślo­wy. Jest ono obec­ne rów­nież w filo­zo­ficz­nej recen­zji fil­mu Trans­cen­den­cja, któ­rej autor­ką jest Mał­go­rza­ta Szo­stak. Piotr Bił­go­raj­ski roz­wa­ża zaś, w jakim stop­niu uza­sad­nio­ny jest kult nauki.
O zabra­nie gło­su w spra­wie nauki i jej związ­ków z myślą filo­zo­ficz­ną popro­si­li­śmy rów­nież pol­skich filo­zo­fów, zaś ich odpo­wie­dzi tra­fi­ły do tra­dy­cyj­nej już ankie­ty.

Zapra­sza­my tak­że do lek­tu­ry naszych sta­łych dzia­łów: kolej­nych kur­sów logi­ki oraz sztu­ki argu­men­ta­cji. Mamy nadzie­ję, że do owoc­nych reflek­sji zain­spi­ru­ją Was ese­je naszych sta­łych auto­rów, zaś inte­li­gent­nej roz­ryw­ki dostar­czą filo­zo­ficz­ny komiks, filo­zo­ficz­ne zoo, filo­zo­ficz­ne aneg­do­ty oraz, jak­że­by ina­czej, filo­zo­ficz­na krzy­żów­ka.

Uda­ne­go i satys­fak­cjo­nu­ją­ce­go filo­zo­fo­wa­nia życzy

Redak­cja

***

 

Opinie

Na razie nie ma opinii o produkcie.

Napisz pierwszą opinię o “Filozofuj! 2016 nr 4 (10)”

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz lubić także…

Polecamy także zakupy w