Filozofia w szkole

Filozofia w ponad tysiącu stu szkołach!

W wyniku reformy edukacji ze stycznia 2018 roku filozofia znalazła się w programie szkolnym, a od września 2019 roku uczniowie liceów i techników mogą uczęszczać na lekcje filozofii. Niewiadomą była skala wprowadzenia filozofii. Teraz mamy już dane.

Dlaczego skala była niewiadomą?

Przed refor­mą filo­zo­fia była naucza­na zale­d­wie w 141 szko­łach – 136 lice­ach i 5 tech­ni­kach. Przy­po­mnij­my, że refor­ma sta­no­wi­ła (pisa­li­śmy o tym tutaj), że o tym, czy filo­zo­fia będzie, czy nie będzie naucza­na w kon­kret­nej szko­le, miał decy­do­wać dyrek­tor szko­ły, któ­ry był zobo­wią­za­ny wpro­wa­dzić do naucza­nia w swo­jej szko­le zaję­cia z jed­ne­go spo­śród trzech przed­mio­tów: filo­zo­fii, pla­sty­ki i muzy­ki. Trud­no było prze­wi­dzieć, jakich wybo­rów doko­na­ją dyrek­to­ro­wie szkół. Oka­za­ło się, że bar­dzo wie­lu z nich nie bało się posta­wić na filo­zo­fię. Obec­nie jest ona naucza­na dokład­nie w 1176 szko­łach – 680 lice­ach i 496 tech­ni­kach. To znacz­ny wzrost wzglę­dem poprzed­nich lat. Gra­tu­lu­je­my odważ­nym i mądrym dyrek­to­rom szkół, któ­rzy wybra­li filozofię!

Zapra­sza­my i zachę­ca­my ich do współ­pra­cy! Tak­że nauczy­cie­li uczą­cych filozofii!

Dla porów­na­nia: pla­sty­ki naucza się w 1651 szko­łach (w 869 lice­ach i w 782 tech­ni­kach), a muzy­ki – w 1026 szko­łach (w 647 lice­ach i w 379 technikach).

Wszyst­kie dane poda­je­my za TVN24.

Wymiar nauczania filozofii

Zgod­nie z refor­mą filo­zo­fia naucza­na jest w wymia­rze 1 godzi­ny w tygo­dniu i tyl­ko w pierw­szej kla­sie liceum lub tech­ni­kum. Owszem, to nie­wie­le, za mało! Nie jest też sytu­acją zgo­ła kom­for­to­wą „rywa­li­za­cja” filo­zo­fii z pla­sty­ką i muzy­ką. Ale nie­uczci­wie było­by nie dostrzec, że wzglę­dem poprzed­nich lat jest to bar­dzo duży postęp w kwe­stii obec­no­ści filo­zo­fii w szko­le. Zresz­tą, moż­na też zauwa­żyć pew­ne zale­ty tej „ostroż­no­ści” we wpro­wa­dze­niu naucza­nia filo­zo­fii do szkół. Jed­ną z nich jest dosto­so­wa­nie do zaso­bów kadro­wych, jaki­mi obec­nie dys­po­nu­je­my, czy­li mówiąc pro­ściej – do ilo­ści wykwa­li­fi­kow­nych nauczy­cie­li tego przed­mio­tu. Z tym pro­ble­mem bory­ka­ją się nawet przed­mio­ty, któ­re są naucza­ne w szko­le od dzie­sią­tek lat, a cóż dopie­ro filo­zo­fia, któ­rej pozy­cja w szko­le była (i nadal jest) znacz­nie słab­sza. Wpro­wa­dze­nie filo­zo­fii do szkół zbyt spiesz­nie i w więk­szym wymia­rze mogło­by napo­tkać na prak­tycz­ny pro­blem, że nie ma kto jej nauczać (na porząd­nym pozio­mie) i wów­czas mogło­by dojść do „fal­star­tu” w bie­gu filo­zo­fii do serc i umy­słów dyrek­to­rów szkół, a przede wszyst­kim uczniów.

Rywa­li­za­cja” z pla­sty­ką i muzy­ką (a od wrze­śnia 2020 tak­że z łaci­ną) też nie musi rodzić tyl­ko zło­czyn­nych kon­se­kwen­cji. Po pierw­sze, w wie­lu szko­łach wybór filo­zo­fii wca­le nie wyklu­czył naucza­nia muzy­ki i pla­sty­ki w tych pla­ców­kach. Po pro­stu w jed­nych kla­sach (zapew­ne po kon­sul­ta­cjach z ucznia­mi lub/i rodzi­ca­mi) jest naucza­na filo­zo­fia, a w innych muzy­ka lub pla­sty­ka. Po dru­gie, zesta­wie­nie tych trzech przed­mio­tów do wybo­ru daje nam lep­szy pogląd na to, jakie jest fak­tycz­nie zapo­trze­bo­wa­nie na filo­zo­fię w szko­le, niż­by dało wpro­wa­dze­nie filo­zo­fii nie­za­leż­nie od wybo­ru jed­ne­go z trzech przed­mio­tów. Doce­lo­wo było­by wspa­nia­le, gdy­by filo­zo­fia była „samo­dziel­nie” obo­wiąz­ko­wa, ale zanim sta­nie ona na wła­sne nogi zarów­no kadro­wo, jak i w sen­sie pozy­cji w naucza­niu szkol­nym (pochod­nej zapew­ne zapo­trze­bo­wa­nia na jej naucza­nie) dobrze, że dzie­li dolę już tak uzna­nych i twór­czych przed­mio­tów jak muzy­ka i plastyka.

Treści i sposób nauczania filozofii

Pro­gram naucza­nia filo­zo­fii (zob. pod­sta­wa pro­gra­mo­wa) w zakre­sie pod­sta­wo­wym sta­no­wi zasad­ni­czo kurs filo­zo­fii sta­ro­żyt­nej, ale tak pomy­śla­ny, by w reali­za­cji każ­de­go tema­tu uwzględ­nio­no czte­ry aspekty:

    • aspekt histo­rycz­no-filo­zo­ficz­ny: przed­sta­wie­nie poglą­dów wybra­nych filo­zo­fów sta­ro­żyt­nych na okre­ślo­ne kwestie;
    • aspekt kul­tu­ro­wy: zwró­ce­nie uwa­gi na wpływ oma­wia­nych pojęć i kon­cep­cji filo­zo­ficz­nych na róż­ne dzia­ły kul­tu­ry euro­pej­skiej póź­niej­szych epok;
    • aspekt pro­ble­mo­wy: rekon­struk­cja pro­ble­mów filo­zo­ficz­nych, poru­szo­nych nie­gdyś przez myśli­cie­li sta­ro­żyt­nych i aktu­al­nych aż do dziś;
    • aspekt logicz­ny: ana­li­za pytań filo­zo­ficz­nych oraz argu­men­tów, któ­re moż­na wysu­nąć za dys­ku­to­wa­ny­mi sta­no­wi­ska­mi filo­zo­ficz­ny­mi lub prze­ciw nim.

Rów­no­mier­ne uwzględ­nie­nie tych czte­rech aspek­tów jest waż­ne, dla­te­go że lek­cje filo­zo­fii w kla­sie I liceum ogól­no­kształ­cą­ce­go lub tech­ni­kum nie powin­ny być jedy­nie lek­cja­mi z zakre­su histo­rii filo­zo­fii sta­ro­żyt­nej, lecz przede wszyst­kim wpro­wa­dze­niem do filo­zo­fii za pośred­nic­twem sta­ro­żyt­nej filo­zo­fii grec­kiej. Zale­ca się więc, by oma­wiać wybra­ne idee tej filo­zo­fii jako przy­kła­dy głów­nych zagad­nień i sta­no­wisk poszcze­gól­nych dys­cy­plin filo­zo­fii. W związ­ku z tym nale­ży zwra­cać uwa­gę na zapo­cząt­ko­wa­ne w sta­ro­żyt­no­ści, ale ponad­cza­so­we i wciąż podej­mo­wa­ne pro­ble­my i spo­ry filo­zo­ficz­ne. Jeśli uła­twi to speł­nie­nie tego celu, nauczy­ciel może w pre­zen­ta­cji mate­ria­łu odbie­gać od porząd­ku chro­no­lo­gicz­ne­go oraz nawią­zy­wać do filo­zo­fów wybra­nych przez sie­bie epok. War­to zaczy­nać lek­cje nie od refe­ra­tu poglą­dów dane­go filo­zo­fa, lecz od posta­wie­nia pyta­nia filo­zo­ficz­ne­go, któ­re pobu­dzi uczniów do poszu­ki­wa­nia wła­snych odpo­wie­dzi i kon­fron­to­wa­nia ich z odpo­wie­dzia­mi udzie­la­ny­mi przez kla­sy­ków filozofii

– napi­sa­no w warun­kach i spo­so­bach reali­za­cji pod­sta­wy pro­gra­mo­wej. War­to na to zwró­cić uwa­gę, bo czę­sto pomi­ja się te zale­ce­nia w dys­ku­sji nad pod­sta­wą programową.

Tre­ści i zale­ce­nia do naucza­nia to jed­no, a fak­tycz­ne naucza­nie to cał­kiem inna baj­ka. Tak napraw­dę koniec koń­ców wszyst­ko zale­ży od tego ostat­nie­go – jeśli tre­ści i zale­ce­nia będą prze­ka­zy­wa­ne w spo­sób mono­ton­ny, sztam­po­wy, mało poglą­do­wy i nud­ny, to jest nie­wiel­ka szan­sa, że ucznio­wie zła­pią bak­cy­la filo­zo­ficz­ne­go, a jeśli – prze­ciw­nie – nauczy­ciel będzie robił to żywo, nie­sza­blo­no­wo, poglą­do­wo i z zaan­ga­żo­wa­niem (nawet jeśli nie ma wykształ­ce­nia filo­zo­ficz­ne­go i głę­bo­kiej wie­dzy), to może zara­zić filo­zo­fią na całe życie i z powo­dze­niem przy­go­to­wać uczniów nawet do Olim­pia­dy Filozoficznej.

Ku maturze z filozofii

Pro­ble­mem jest to, że taki wymiar naucza­nia filo­zo­fii (cie­ka­we były­by też dane na temat szkół, któ­re reali­zu­ją roz­sze­rzo­ne naucza­nie filo­zo­fii) zapew­ne w nie­wiel­kim stop­niu wpły­nie na lep­sze przy­go­to­wa­nie uczniów do zda­wa­nia matu­ry z tego przed­mio­tu, choć dla wie­lu z nich może w ogó­le otwo­rzyć taką per­spek­ty­wę. W zeszłym roku – jak poda­je TVN24 – matu­rę z filo­zo­fii pisa­ło 1308 osób. Jak co roku kibi­cu­je­my matu­rzy­stom z filo­zo­fii i pil­nie śle­dzi­my, jak wyglą­da test matu­ral­ny, a tak­że poda­je­my wła­sne jego roz­wią­za­nie (zob. matu­ra z filo­zo­fii: 2016, 2017, 20182019). Cie­ka­we, ile osób zde­cy­du­je się zda­wać matu­rę z filo­zo­fii w tym roku.


Zob. wywiad z dr. Jac­kiem Fry­dry­chem o naucza­nia filo­zo­fii i ety­ki w szkole


Dlaczego warto uczyć się filozofii

Pisa­li­śmy o tym wie­lo­krot­nie. Ale podaj­my raz jesz­cze głów­ne powo­dy, dla któ­rych war­to wpro­wa­dzić lek­cje filo­zo­fii w szkole:

  • naucza­nie filo­zo­fii to zapo­zna­wa­nie się z jed­nym z waż­nych źró­deł kul­tu­ry euro­pej­skiej (śród­ziem­no­mor­skiej), dzię­ki cze­mu lepiej rozu­mie­my ota­cza­ją­cą nas rze­czy­wi­stość społeczno-kulturową,
  • filo­zo­fia uczy sta­wia­nia pytań, samo­dziel­ne­go, kry­tycz­ne­go i twór­cze­go myśle­nia oraz kul­tu­ry dys­ku­sji, co uzu­peł­nia domi­nu­ją­cą obec­nie edu­ka­cję opar­tą na bier­nym, nie­dy­skur­syw­nym zapa­mię­ty­wa­niu goto­wych, poda­nych przez nauczy­cie­la tre­ści (zob. arty­kuł Filo­zo­fia zmie­nia spo­sób myśle­nia uczniów),
  • filo­zo­fia uczy lep­sze­go rozu­mie­nia i posza­no­wa­nia innych poglą­dów, a tak­że rze­czo­we­go argu­men­to­wa­nia za swo­imi prze­ko­na­nia­mi, co jest szcze­gól­nie waż­ne w spo­łe­czeń­stwie demokratycznym,
  • filo­zo­fia uczy orien­ta­cji w świe­cie war­to­ści – tego zada­nia nie peł­ni żad­na inna nauka (zob. arty­kuł Filo­zo­fia – jedy­ny GPS w świe­cie prze­ko­nań i war­to­ści),
  • Naukow­cy z Uni­wer­sy­te­tu w Dur­ham wyka­za­li w 2015 roku, że filo­zo­fia ma też pozy­tyw­ny wpływ na naucza­nie innych przed­mio­tów szkol­nych, w tym zdol­no­ści języ­ko­we i mate­ma­tycz­ne uczniów (zob. arty­kuł Edu­ka­cja filo­zo­ficz­na dzie­ci pozy­tyw­nie wpływ na ich roz­wój).

Skąd czerpać materiały do nauczania filozofii

Oczy­wi­ście z nasze­go por­ta­lu. Nie­stru­dze­nie już 6. rok gro­ma­dzi­my dla Was i opra­co­wu­je­my przy­stęp­ne i facho­we mate­ria­ły o filo­zo­fii, któ­re rów­nież świet­nie nada­ją się do dydak­ty­ki. Mamy już zgro­ma­dzo­nych prze­szło 1800 róż­nych mate­ria­łów! Nauczy­cie­lom i uczniom szcze­gól­nie pole­ca­my dział „Filo­zo­fia w szko­le”, gdzie znaj­dzie­cie m.in. sce­na­riu­sze lek­cji oraz filo­zo­ficz­ne omó­wie­nia lek­tur szkolnych.

Sokrates i syreny 55 podróży filozoficznychWar­to w tym kon­tek­ście wspo­mnieć, że na łamach „Filo­zo­fuj!” (od nr 2/20 z 2018 do 6/30 z 2019 – zob. w wer­sji onli­ne lub w wer­sji papie­ro­wej) opu­bli­ko­wa­li­śmy szer­sze omó­wie­nie pod­sta­wy pro­gra­mo­wej (w sumie 11 odcin­ków). Jego auto­rem jest twór­ca pod­sta­wy pro­gra­mo­wej z filo­zo­fii – prof. Jacek Wojtysiak.

Wydaw­nic­two Aca­de­mi­con opu­bli­ko­wa­ło też pomoc dydak­tycz­ną zarów­no dla uczniów roz­po­czy­na­ją­cych swo­ją przy­go­dę z filo­zo­fią, jak i dla nauczy­cie­li filo­zo­fii: Sokra­tes i syre­ny. 55 podró­ży filo­zo­ficz­nych po świe­cie pod­księ­ży­co­wym i nad­księ­ży­co­wym. Ta prze­szło 200-stro­ni­co­wa publi­ka­cja zawie­ra ilu­stro­wa­ne tek­sty źró­dło­we do pod­sta­wy pro­gra­mo­wej wraz z obja­śnie­nia­mi i pyta­nia­mi do dys­ku­sji na lek­cjach. Jest dostęp­na w cało­ści bezpłatnie.

Zachę­ca­my, zwłasz­cza uczniów i nauczy­cie­li, do lek­tu­ry nume­rów dwu­mie­sięcz­ni­ka „Filo­zo­fuj!”, w któ­rych przy­stęp­nie i facho­wo obja­śnia­my pod­sta­wo­we pro­ble­my i teo­rie filo­zo­ficz­ne. Wszyst­kie nume­ry są dostęp­ne bez­płat­nie onli­ne. Dla tych, któ­rzy wolą czy­tać na papie­rze, mamy też wer­sję maga­zy­no­wą nume­rów do kupie­nia w naszym skle­pie inter­ne­to­wym. W tym roku (praw­do­po­dob­nie w maju) nakła­dem Wydaw­nic­twa Aca­de­mi­con uka­że się też pod­ręcz­nik do naucza­nia filo­zo­fii w wer­sji książkowej.


Roz­waż­cie wspar­cie finan­so­we pro­wa­dzo­nych przez nas dzieł popu­la­ry­zu­ją­cych filozofię:
🔸 wspar­cie bez­po­śred­nie: https://filozofuj.eu/wsparcie/
🔸 za pośred­nic­twem por­ta­lu Patro­ni­te: https://patronite.pl/filozofuj

 

Najnowszy numer można nabyć od 1 marca w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

1 komentarz

Kliknij, aby skomentować

  • Filo­zo­fia powin­na być przed­mio­tem obo­wiąz­ko­wym już w szko­le pod­sta­wo­wej i dalej w śred­niej tak, jak daw­no jest w innych kra­jach euro­pej­skich i na całym świe­cie. Tuż obok języ­ka ojczy­ste­go mate­ma­ty­ki, fizy­ki, języ­ków obcych. I nikt tutaj łaski nie robi. Zresz­tą do nad­ro­bie­nia są zale­gło­ści z ostat­nich, powo­jen­nych, kil­ku­dzie­się­ciu lat. Real­nie zatem potrze­bu­je­my co naj­mniej, eufe­mi­stycz­nie, kil­ku­dzie­się­ciu lat, żeby dojść do sta­nu i pozio­mu umy­sło­we­go uczniów sprzed zno­wu… kil­ku­dzie­się­ciu lat. A tak napraw­dę jak uczy Biblia/ST i wędrów­ka Izra­eli­tów po pusty­ni celem selek­cji zgod­nie z naka­zem Jah­we, trzy razy tyle, czy­li mini­mum 150 lat, nor­mal­nej i przy­zwo­itej edu­ka­cji. Ot taki mały para­dox i gorz­ko — smut­na prawda.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy