Filozofia w szkole

Filozofia w ponad tysiącu stu szkołach!

W wyniku reformy edukacji ze stycznia 2018 roku filozofia znalazła się w programie szkolnym, a od września 2019 roku uczniowie liceów i techników mogą uczęszczać na lekcje filozofii. Niewiadomą była skala wprowadzenia filozofii. Teraz mamy już dane.

Zapisz się do naszego newslettera

Dlaczego skala była niewiadomą?

Przed refor­mą filo­zofia była nauczana zaled­wie w 141 szkołach – 136 liceach i 5 tech­nikach. Przy­pom­ni­jmy, że refor­ma stanow­iła (pisal­iśmy o tym tutaj), że o tym, czy filo­zofia będzie, czy nie będzie nauczana w konkret­nej szkole, miał decy­dować dyrek­tor szkoły, który był zobow­iązany wprowadz­ić do naucza­nia w swo­jej szkole obow­iązkowe zaję­cia z jed­nego spośród trzech przed­miotów: filo­zofii, plas­ty­ki i muzy­ki. Trud­no było przewidzieć, jakich wyborów dokon­a­ją dyrek­torowie szkół. Okaza­ło się, że bard­zo wielu z nich nie bało się postaw­ić na filo­zofię. Obec­nie jest ona nauczana dokład­nie w 1176 szkołach – 680 liceach i 496 tech­nikach. To znaczny wzrost wzglę­dem poprzed­nich lat. Grat­u­lu­je­my odważnym i mądrym dyrek­torom szkół, którzy wybrali filo­zofię!

Zaprasza­my i zachę­camy ich do współpra­cy! Także nauczy­cieli uczą­cych filo­zofii!

Dla porów­na­nia: plas­ty­ki naucza się w 1651 szkołach (w 869 liceach i w 782 tech­nikach), a muzy­ki – w 1026 szkołach (w 647 liceach i w 379 tech­nikach).

Wszys­tkie dane poda­je­my za TVN24.

Wymiar nauczania filozofii

Zgod­nie z refor­mą filo­zofia nauczana jest w wymi­arze 1 godziny w tygod­niu i tylko w pier­wszej klasie liceum lub tech­nikum. Owszem, to niewiele, za mało! Nie jest też sytu­acją zgoła kom­for­tową „rywal­iza­c­ja” filo­zofii z plas­tyką i muzyką. Ale nieucz­ci­wie było­by nie dostrzec, że wzglę­dem poprzed­nich lat jest to bard­zo duży postęp w kwestii obec­noś­ci filo­zofii w szkole. Zresztą, moż­na też zauważyć pewne zale­ty tej „ostrożnoś­ci” we wprowadze­niu naucza­nia filo­zofii do szkół. Jed­ną z nich jest dos­tosowanie do zasobów kadrowych, jaki­mi obec­nie dys­ponu­je­my, czyli mówiąc proś­ciej – do iloś­ci wyk­wal­i­fikownych nauczy­cieli tego przed­mio­tu. Z tym prob­le­mem boryka­ją się nawet przed­mio­ty, które są nauczane w szkole od dziesiątek lat, a cóż dopiero filo­zofia, której pozy­c­ja w szkole była (i nadal jest) znacznie słab­sza. Wprowadze­nie filo­zofii do szkół zbyt spiesznie i w więk­szym wymi­arze mogło­by napotkać na prak­ty­czny prob­lem, że nie ma kto jej nauczać (na porząd­nym poziomie) i wów­czas mogło­by dojść do „fal­star­tu” w biegu filo­zofii do serc i umysłów dyrek­torów szkół, a przede wszys­tkim uczniów.

Rywal­iza­c­ja” z plas­tyką i muzyką (a od wrześ­nia 2020 także z łac­iną) też nie musi rodz­ić tylko złoczyn­nych kon­sek­wencji. Po pier­wsze, w wielu szkołach wybór filo­zofii wcale nie wyk­luczył naucza­nia muzy­ki i plas­ty­ki w tych placówkach. Po pros­tu w jed­nych klasach (zapewne po kon­sul­tac­jach z ucz­ni­a­mi lub/i rodzi­ca­mi) jest nauczana filo­zofia, a w innych muzy­ka lub plas­ty­ka. Po drugie, zestaw­ie­nie tych trzech przed­miotów do wyboru daje nam lep­szy pogląd na to, jakie jest fak­ty­cznie zapotrze­bowanie na filo­zofię w szkole, niż­by dało wprowadze­nie filo­zofii nieza­leżnie od wyboru jed­nego z trzech przed­miotów. Docelowo było­by wspaniale, gdy­by filo­zofia była „samodziel­nie” obow­iązkowa, ale zan­im stanie ona na własne nogi zarówno kadrowo, jak i w sen­sie pozy­cji w naucza­niu szkol­nym (pochod­nej zapewne zapotrze­bowa­nia na jej nauczanie) dobrze, że dzieli dolę już tak uznanych i twór­czych przed­miotów jak muzy­ka i plas­ty­ka.

Treści i sposób nauczania filozofii

Pro­gram naucza­nia filo­zofii (zob. pod­stawa pro­gramowa) w zakre­sie pod­sta­wowym stanowi zasad­nic­zo kurs filo­zofii starożyt­nej, ale tak pomyślany, by w real­iza­cji każdego tem­atu uwzględ­niono cztery aspek­ty:

    • aspekt his­to­ryczno-filo­zoficzny: przed­staw­ie­nie poglądów wybranych filo­zofów starożyt­nych na określone kwest­ie;
    • aspekt kul­tur­owy: zwróce­nie uwa­gi na wpływ omaw­ianych pojęć i kon­cepcji filo­zoficznych na różne dzi­ały kul­tu­ry europe­jskiej późniejszych epok;
    • aspekt prob­le­mowy: rekon­strukc­ja prob­lemów filo­zoficznych, porus­zonych niegdyś przez myśli­cieli starożyt­nych i aktu­al­nych aż do dziś;
    • aspekt log­iczny: anal­iza pytań filo­zoficznych oraz argu­men­tów, które moż­na wysunąć za dysku­towany­mi stanowiska­mi filo­zoficzny­mi lub prze­ciw nim.

Równomierne uwzględ­nie­nie tych czterech aspek­tów jest ważne, dlat­ego że lekc­je filo­zofii w klasie I liceum ogól­nok­sz­tałcącego lub tech­nikum nie powin­ny być jedynie lekc­ja­mi z zakre­su his­torii filo­zofii starożyt­nej, lecz przede wszys­tkim wprowadze­niem do filo­zofii za pośred­nictwem starożyt­nej filo­zofii greck­iej. Zale­ca się więc, by omaw­iać wybrane idee tej filo­zofii jako przykłady głównych zagad­nień i stanowisk poszczegól­nych dyscy­plin filo­zofii. W związku z tym należy zwracać uwagę na zapoc­zątkowane w starożyt­noś­ci, ale pon­ad­cza­sowe i wciąż pode­j­mowane prob­le­my i spory filo­zoficzne. Jeśli ułatwi to spełnie­nie tego celu, nauczy­ciel może w prezen­tacji mate­ri­ału odb­ie­gać od porząd­ku chrono­log­icznego oraz naw­iązy­wać do filo­zofów wybranych przez siebie epok. Warto zaczy­nać lekc­je nie od refer­atu poglądów danego filo­zo­fa, lecz od postaw­ienia pyta­nia filo­zoficznego, które pobudzi uczniów do poszuki­wa­nia włas­nych odpowiedzi i kon­fron­towa­nia ich z odpowiedzi­a­mi udzielany­mi przez klasyków filo­zofii

– napisano w warunk­ach i sposobach real­iza­cji pod­stawy pro­gramowej. Warto na to zwró­cić uwagę, bo częs­to pomi­ja się te zalece­nia w dyskusji nad pod­stawą pro­gramową.

Treś­ci i zalece­nia do naucza­nia to jed­no, a fak­ty­czne nauczanie to całkiem inna baj­ka. Tak naprawdę koniec końców wszys­tko zależy od tego ostat­niego – jeśli treś­ci i zalece­nia będą przekazy­wane w sposób monot­on­ny, sztam­powy, mało poglą­dowy i nud­ny, to jest niewiel­ka szansa, że uczniowie złapią bak­cy­la filo­zoficznego, a jeśli – prze­ci­wnie – nauczy­ciel będzie robił to żywo, niesz­ablonowo, poglą­dowo i z zaan­gażowaniem (nawet jeśli nie ma wyk­sz­tałce­nia filo­zoficznego i głębok­iej wiedzy), to może zaraz­ić filo­zofią na całe życie i z powodze­niem przy­go­tować uczniów nawet do Olimpiady Filo­zoficznej.

Ku maturze z filozofii

Prob­le­mem jest to, że taki wymi­ar naucza­nia filo­zofii (ciekawe były­by też dane na tem­at szkół, które real­izu­ją rozsz­er­zone nauczanie filo­zofii) zapewne w niewielkim stop­niu wpłynie na lep­sze przy­go­towanie uczniów do zdawa­nia matu­ry z tego przed­mio­tu, choć dla wielu z nich może w ogóle otworzyć taką per­spek­ty­wę. W zeszłym roku – jak poda­je TVN24 – maturę z filo­zofii pisało 1308 osób. Jak co roku kibicu­je­my maturzys­tom z filo­zofii i pil­nie śledz­imy, jak wyglą­da test mat­u­ral­ny, a także poda­je­my własne jego rozwiązanie (zob. matu­ra z filo­zofii: 2016, 2017, 20182019). Ciekawe, ile osób zde­cy­du­je się zdawać maturę z filo­zofii w tym roku.


Zob. wywiad z dr. Jack­iem Frydrychem o naucza­nia filo­zofii i ety­ki w szkole


Dlaczego warto uczyć się filozofii

Pisal­iśmy o tym wielokrot­nie. Ale poda­jmy raz jeszcze główne powody, dla których warto wprowadz­ić lekc­je filo­zofii w szkole:

  • nauczanie filo­zofii to zapoz­nawanie się z jed­nym z ważnych źródeł kul­tu­ry europe­jskiej (śródziem­nomorskiej), dzię­ki czemu lep­iej rozu­miemy otacza­jącą nas rzeczy­wis­tość społeczno-kul­tur­ową,
  • filo­zofia uczy staw­ia­nia pytań, samodziel­nego, kry­ty­cznego i twór­czego myśle­nia oraz kul­tu­ry dyskusji, co uzu­peł­nia domin­u­jącą obec­nie edukację opartą na biernym, niedyskursy­wnym zapamię­ty­wa­niu gotowych, podanych przez nauczy­ciela treś­ci (zob. artykuł Filo­zofia zmienia sposób myśle­nia uczniów),
  • filo­zofia uczy lep­szego rozu­mienia i poszanowa­nia innych poglądów, a także rzec­zowego argu­men­towa­nia za swoi­mi przeko­na­ni­a­mi, co jest szczegól­nie ważne w społeczeńst­wie demokraty­cznym,
  • filo­zofia uczy ori­en­tacji w świecie wartoś­ci – tego zada­nia nie pełni żad­na inna nau­ka (zob. artykuł Filo­zofia – jedyny GPS w świecie przekon­ań i wartoś­ci),
  • Naukow­cy z Uni­w­er­syte­tu w Durham wykaza­li w 2015 roku, że filo­zofia ma też pozy­ty­wny wpływ na nauczanie innych przed­miotów szkol­nych, w tym zdol­noś­ci językowe i matem­aty­czne uczniów (zob. artykuł Edukac­ja filo­zoficz­na dzieci pozy­ty­wnie wpływ na ich rozwój).

Skąd czerpać materiały do nauczania filozofii

Oczy­wiś­cie z naszego por­talu. Niestrudze­nie już 6. rok gro­madz­imy dla Was i opra­cowu­je­my przys­tęp­ne i fachowe mate­ri­ały o filo­zofii, które również świet­nie nada­ją się do dydak­ty­ki. Mamy już zgro­mad­zonych przeszło 1800 różnych mate­ri­ałów! Nauczy­cielom i uczniom szczegól­nie pole­camy dzi­ał „Filo­zofia w szkole”, gdzie zna­jdziecie m.in. sce­nar­iusze lekcji oraz filo­zoficzne omówienia lek­tur szkol­nych.

Sokrates i syreny 55 podróży filozoficznychWarto w tym kon­tekś­cie wspom­nieć, że na łamach „Filo­zo­fuj!” (od nr 2/20 z 2018 do 6/30 z 2019 – zob. w wer­sji online lub w wer­sji papierowej) opub­likowal­iśmy szer­sze omówie­nie pod­stawy pro­gramowej (w sum­ie 11 odcinków). Jego autorem jest twór­ca pod­stawy pro­gramowej z filo­zofii – prof. Jacek Woj­tysi­ak.

Wydawnict­wo Aca­d­e­mi­con opub­likowało też pomoc dydak­ty­czną zarówno dla uczniów rozpoczy­na­ją­cych swo­ją przy­godę z filo­zofią, jak i dla nauczy­cieli filo­zofii: Sokrates i syre­ny. 55 podróży filo­zoficznych po świecie pod­księży­cowym i nad­księży­cowym. Ta przeszło 200-stron­i­cowa pub­likac­ja zaw­iera ilus­trowane tek­sty źródłowe do pod­stawy pro­gramowej wraz z objaśnieni­a­mi i pyta­ni­a­mi do dyskusji na lekc­jach. Jest dostęp­na w całoś­ci bezpłat­nie.

Zachę­camy, zwłaszcza uczniów i nauczy­cieli, do lek­tu­ry numerów dwu­miesięczni­ka „Filo­zo­fuj!”, w których przys­tęp­nie i fachowo objaś­ni­amy pod­sta­wowe prob­le­my i teorie filo­zoficzne. Wszys­tkie numery są dostęp­ne bezpłat­nie online. Dla tych, którzy wolą czy­tać na papierze, mamy też wer­sję mag­a­zynową numerów do kupi­enia w naszym sklepie inter­ne­towym. W tym roku (praw­dopodob­nie w maju) nakła­dem Wydawnict­wa Aca­d­e­mi­con ukaże się też podręcznik do naucza­nia filo­zofii w wer­sji książkowej.


Rozważ­cie wspar­cie finan­sowe prowad­zonych przez nas dzieł pop­u­laryzu­ją­cych filo­zofię:
🔸 wspar­cie bezpośred­nie: https://filozofuj.eu/wsparcie/
🔸 za pośred­nictwem por­talu Patron­ite: https://patronite.pl/filozofuj

 

Najnowszy numer można nabyć od 3 stycznia w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

1 komentarz

Kliknij, aby skomentować

  • Filo­zofia powin­na być przed­miotem obow­iązkowym już w szkole pod­sta­wowej i dalej w śred­niej tak, jak dawno jest w innych kra­jach europe­js­kich i na całym świecie. Tuż obok języ­ka ojczys­tego matem­aty­ki, fizy­ki, języków obcych. I nikt tutaj łas­ki nie robi. Zresztą do nadro­bi­enia są zaległoś­ci z ostat­nich, powo­jen­nych, kilkudziesię­ciu lat. Real­nie zatem potrze­bu­je­my co najm­niej, eufemisty­cznie, kilkudziesię­ciu lat, żeby dojść do stanu i poziomu umysłowego uczniów sprzed znowu… kilkudziesię­ciu lat. A tak naprawdę jak uczy Biblia/ST i wędrówka Izraelitów po pustyni celem selekcji zgod­nie z nakazem Jah­we, trzy razy tyle, czyli min­i­mum 150 lat, nor­mal­nej i przyz­woitej edukacji. Ot taki mały para­dox i gorzko — smut­na praw­da.

Sklep

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy