Epistemologia Etyka Filozofia w szkole Historia filozofii starożytnej Lekcja filozofii Nowości wydawnicze Ontologia

Sokrates i syreny. 55 podróży filozoficznych po świecie podksiężycowym i nadksiężycowym

Sokrates i syreny 55 podróży filozoficznych
Z dumą przedstawiamy Państwu pomoc dydaktyczną zarówno dla uczniów rozpoczynających swoją przygodę z filozofią, jak i dla nauczycieli filozofii: Sokrates i syreny. 55 podróży filozoficznych po świecie podksiężycowym i nadksiężycowym. Ta przeszło 200-stronicowa publikacja zawiera ilustrowane teksty źródłowe wraz z objaśnieniami i pytaniami do dyskusji na lekcjach. Ma jeszcze jedną wielką zaletę – jest dostępna całkowicie za darmo! Pobierz wersję PDF poniżej.
Kliknij, aby pobrać Sokrates i syreny. 55 podróży filozoficznych po świecie podksiężycowym i nadksiężycowymPDF:

PDF

Down­lo­ad (PDF, 28.15MB)


Autora­mi opra­cow­a­nia są dr Mar­cin Iwan­ic­ki (wybór i opra­cow­anie tek­stów) i Mira Zyś­ko (ilus­trac­je), zwy­cięż­czy­ni 28. edy­cji Olim­pia­dy Filo­zoficznej (zob. wywiad z Mirą Zyś­ko na naszym por­talu). Zosta­ło ono pomy­śla­ne jako uzu­pełnie­nie do – pub­likowanego na łamach mag­a­zynu „Filo­zo­fuj!” – cyk­lu prof. Jac­ka Woj­tysi­a­ka „Lekc­ja filo­zofii”, w któ­rym omaw­ia obow­iązu­jącą pod­stawę pro­gramową z filo­zofii. Nie­mal wszys­tkie odcin­ki cyk­lu zosta­ły zebra­ne > tutaj.

Wydaw­cą pub­likacji jest Wydawnict­wo Aca­d­e­mi­con.


Podziękowania od Autorów

Za opie­kę i uwa­gi do wcze­śniej­szej wer­sji tego dzie­ła dzię­ku­je­my Kal­lio­pe, Klio, Era­to, Euter­pe, Mel­po­me­nie, Poli­hym­ni, Talii, Terp­sy­cho­rze i Ura­nii. Mamy nadzie­ję, że wezmą one na sie­bie część odpo­wie­dzial­no­ści za zawar­te w nim nie­do­sko­na­ło­ści. Za żad­ną z uste­rek nie pono­si nato­miast winy sze­ścio­ro cno­tli­wych śmier­tel­ni­ków – Jacek Jaroc­ki, Piotr Lip­ski, Woj­tek Lewan­dow­ski, Joan­na Teske, Syl­wia Wil­czew­ska i Jacek Woj­ty­siak – któ­rzy podzie­li­li się z nami swo­imi pomysłami.

Oto słowo wstępne:

Pub­likac­ja ta jest przez­nac­zona dla uczniów szko­ły śred­niej rozpoczy­na­ją­cych swo­ją przy­godę z filo­zofią. Zebral­iśmy w niej wszys­tkie lek­tu­ry obow­iązkowe zamieszc­zone w nowej pod­staw­ie pro­gramowej, a tak­że kil­ka pow­iązanych z nimi tem­aty­cznie tek­stów ubocz­nych – zarów­no filo­zoficznych, jak i lit­er­ac­kich. Pod tek­sta­mi zna­j­du­ją się pyta­nia mają­ce uła­twić ich zrozu­mie­nie i kry­ty­czną analizę.

Całość skła­da się z sześ­ciu częś­ci: I. Sokra­tes i Pla­ton. II. Arys­tote­les. III. Epi­ku­re­izm. IV. Sto­icyzm. V. Scep­ty­cyzm. VI. Aure­liusz Augu­styn. Na począt­ku wybo­ru zna­jdzie Czytel­nik oś chrono­log­iczną, mapę starożyt­nego świa­ta oraz mapę Aten z zaz­nac­zony­mi szkoła­mi filo­zoficzny­mi. Na koń­cu wybo­ru zamieś­cil­iśmy frag­ment pod­stawy pro­gramowej, któ­ry może być pomoc­ny w porząd­kowa­niu nota­tek. Ze wzglę­du na czę­ste odnie­sie­nia do his­torii i mito­lo­gii greck­iej, jakie pojaw­ia­ją się u filo­zofów starożyt­nych, w trak­cie lek­tu­ry war­to mieć pod ręką encyklopedię. 

W zamieszc­zonych w tym wybo­rze tek­stach zna­jdzie Czytel­nik sfor­mułowanie wie­lu naj­waż­niej­szych prob­lemów filo­zoficznych, takich jak ist­nie­nie i natu­ra bóst­wa, struk­tu­ra świa­ta, nieśmiertel­ność duszy, kon­flik­ty wewnętrz­ne mię­dzy rozu­mem, emoc­ja­mi i namięt­noś­ci­a­mi, natu­ra szczęś­cia i doskon­ałoś­ci moral­nej, wol­ność i odpowiedzial­ność moral­na, różni­ca mię­dzy złudze­niem a rzeczy­wis­toś­cią czy gra­ni­ce naszej wie­dzy. Przyj­dzie mu zara­zem obcow­ać z mis­trza­mi pió­ra, zręczny­mi dysku­tan­ta­mi, nietuzinkowy­mi i bar­wny­mi posta­ci­a­mi swo­ich cza­sów. Trze­ba uprzedz­ić, że niek­tóre z tych tek­stów napi­sa­ne są języ­kiem trud­nym i zakłada­ją­cym już pew­ne wyćwicze­nie w samodziel­nym myśle­niu – ich zrozu­mie­nie i doce­nie­nie wyma­ga więc uważ­nej i nier­az wielokrot­nej lek­tu­ry. Pię­kno filo­zofii, w odróżnie­niu od pięk­na syren, jest ukry­te. Stąd tytuł: Sokra­tes i syreny.

Niek­tóre poglą­dy filo­zofów starożyt­nych mogą się dziś wydać skra­jne, a nawet bul­w­er­su­jące. Jak Sokra­tes może twierdz­ić, że zawsze wybier­amy to, co dla nas najlep­sze? Dla­cze­go Pla­ton pos­tu­lu­je ist­nie­nie przed­miotów nie­ma­te­ri­al­nych i nieśmiertel­nej duszy? Czy Arys­tote­les napraw­dę sądzi, że czło­wiek nie może być uzna­ny za szczęśli­wego, dopó­ki jego życie nie dobie­gło koń­ca? Jak Epi­kur może nam wmaw­iać, że śmierć nie jest niczym strasz­nym, a Epik­tet – że miłość, bogact­wo i sła­wa nie przy­czy­ni­a­ją się ani na jotę do szczęś­cia, ba, wręcz sto­ją mu na prze­szko­dzie? Czy scep­ty­cy twier­dząc, że nic nie jest niepoz­nawalne, sami sobie nie przeczą? 

Na żad­ne z tych pytań nie otrzy­mamy tele­gra­ficz­nej odpo­wie­dzi – nie tyl­ko dlat­ego, że w starożyt­noś­ci nie było jesz­cze telegra­fu – ale samo ich zada­nie pozwa­la wnikli­wiej spo­jrzeć na świat i nasze wła­sne życie. Nie musi­my zga­dzać się z Pla­tonem, że świat zmy­sło­wy to tyl­ko gra zwod­niczych cie­ni, by doce­nić jego intu­icję, iż świat może być czymś innym niż się wyda­je – być może odbi­ciem cze­goś znacz­nie doskon­al­szego i niefizy­cznego, a może tyl­ko, jak woleli­by powie­dzieć epikure­jczy­cy i sto­icy, jed­nym z nieskończe­nie wie­lu świa­tów fizy­cznych, na swój spo­sób doskon­ałym i rząd­zonym przez rozum­ne prawa.

Dzie­ła filo­zofów starożyt­nych mogą wywo­łać zach­wyt, mogą też wzbudz­ić sprze­ciw. Czy wol­no nam podzi­wiać społeczeńst­wa starożyt­nych Aten i Rzy­mu, w któ­rych za cenę niewol­nict­wa i dyskrymi­nacji kobi­et wyk­sz­tałceni męż­czyź­ni mogli się odd­awać ucie­chom filo­zofii i sztu­ki? Czy w naszym niekła­manym podzi­wie dla Pla­tona i Arys­tote­le­sa jest coś moral­nie wąt­pli­wego? Czy mamy przys­tać na to, że dąże­nie do doskon­ałoś­ci jest waż­niej­sze niż dąże­nie do równoś­ci spo­łecz­nej? Staw­ia­jąc te pyta­nia wkracza­my chcąc nie chcąc do kra­iny filo­zofii – i widać od razu, że jest ona tyleż wcią­ga­ją­ca, co niebez­piecz­na. Stąd rów­nież, jak się ter­az okazu­je wieloz­naczny, tytuł: Sokra­tes i syre­ny.

Ktoś mógł­by nat­u­ral­nie spy­tać: po co w ogól­ne zaj­mować się czymś tak nieprak­ty­cznym jak filo­zofia? I czym w ogó­le jest to, co robią filozofowie?

Wpraw­dzie ety­mo­log­icznie filo­zofia to miłość mądroś­ci, ale już daw­no wyszło na jaw, że filo­zo­fowie naj­bar­dziej kocha­ją dyskus­je i argu­men­ty. Dlat­ego w pyta­ni­ach i ćwiczeni­ach do tek­stów kła­dzie­my nacisk na anal­izę tek­stu, na rac­je za i prze­ci­wko zawar­tym w nich wprost lub domyśl­nie tezom, oraz na rekon­strukcję pro­stych argu­men­tów. W ram­kach zamieś­cil­iśmy wyja­śnie­nia niek­tórych narzę­dzi log­icznych niezbęd­nych do prze­pro­wa­dze­nia takich rekonstrukcji. 

Moż­na wska­zać dwa naj­waż­niej­sze pyta­nia, któ­re zada­je filo­zof oce­ni­a­jąc war­tość argu­men­tu: Czy przesłan­ki są prawdzi­we? Czy wnio­sek wyni­ka z prze­sła­nek? Jeśli wszys­tkie przesłan­ki argu­men­tu są prawdzi­we, mówi­my, że jest on popraw­ny mate­ri­al­nie, a gdy wnio­sek wyni­ka log­icznie z prze­sła­nek – że jest popraw­ny for­mal­nie. Oto przykład­owy spo­sób, w jaki może­my zapi­sać argu­ment (będzie­my się nim dalej posługiwać):

Przesłan­ka 1: Wszys­tko nale­ży do bogów.

Przesłan­ka 2: Filo­zo­fowie są przy­jaciół­mi bogów.

Przesłan­ka 3: Przy­ja­ciele wszys­tko mają wspólne.

Wnio­sek: Wszys­tko nale­ży do filozofów.

Sko­ro zaś wszys­tko nale­ży do filo­zofów – to rów­nież bogact­wo, sła­wa i powodze­nie w miłoś­ci. Tyle w odpo­wie­dzi na sły­sza­ny nier­az zarzut, że filo­zofia jest niepraktyczna.

Spis treści

Sło­wo wstępne
Mapa sta­ro­żyt­nej Grecji

I. SOKRATESPLATON

1. ŚWIAT PONADZMYSŁOWY
Pla­ton, Ale­go­ria jaskini

2. BÓG, KOSMOS I ZŁO
Pla­ton, Dru­ga podróż Sokra­te­sa
Pla­ton, Począ­tek świata
Tuki­dy­des, Zara­za w Ate­nach
Zbi­gniew Her­bert, Dla­cze­go kla­sy­cy
Pla­ton,  Dyle­mat Eutyfrona

3. DUSZA
Pla­ton, Nie­śmier­tel­ność duszy
Pla­ton, Mit Era
Pla­ton, Zaprzęg uskrzy­dlo­nych koni
Homer, Ody­se­usz i syre­ny
Alfred Ten­ny­son, Ulis­ses
Pla­ton, Leon­tios i tru­py
Pla­ton, Roz­ter­ka Alki­bia­de­sa
Owi­diusz, Mono­log zako­cha­nej Medei
Eury­pi­des, Mono­log zdra­dzo­nej Medei

4. MIŁOŚĆ
Pla­ton, Dra­bi­na Dio­ty­my
Pla­ton, Mit o Alkestis
Rainer, Maria Ril­ke, Alke­stis
Pla­ton, Mit o połów­kach
Safo­na, Pieśń pożegnania

5. CNOTA I SZCZĘŚCIE
Pla­ton, Pier­ścień Gyge­sa
Tuki­dy­des, Dia­log melij­ski
Mapa Aten

II. ARYSTOTELES

1. CNOTA, SZCZĘŚCIE I DOBRA ZEWNĘTRZNE
Ary­sto­te­les, Szczę­ście jako dzia­ła­nie zgod­ne z rozu­mem i cno­tą
Ary­sto­te­les, Cno­ta jako śred­nia mia­ra
Ary­sto­te­les, Los Pria­ma
Kon­stan­di­nos Kawa­fis, Tro­ja­nie
Hero­dot, Roz­mo­wa Solo­na z Kre­zu­sem
Hero­dot, Poli­kra­tes i zazdrość bóstwa

2. PRZYJAŹŃ
Ary­sto­te­les, Rodza­je przyjaźni 

3. SZTUKA
Ary­sto­te­les, Gene­za twór­czo­ści poetyckiej
Ary­sto­te­le, Zasa­dy tragiczności 

III. EPIKUREJCZYCY

Epi­kur, List do Meno­ikeu­sa
Tytus Lukre­cjusz Karus, Wiecz­ność minio­na i przy­szła
Pro­di­kos z Keos, Hera­kles na roz­dro­żach
Plu­tarch, Roz­mo­wa Pyr­ru­sa z Kine­asem
Hora­cy, Do Deliusza

IV. STOICY

Epik­tet, Obo­jęt­ność wobec rze­czy od nas nie­za­leż­nych
Epik­tet, Zbrod­nia Medei
Marek Aure­liusz, Twier­dza wewnętrz­na
Zbi­gniew Her­bert, Do Mar­ka Aure­le­go
Zbi­gniew Her­bert, Moja filo­zo­fia życia
Lucjusz Anne­usz Sene­ka, Opatrz­ność i zło
Sene­ka, Błaź­ni­ca Har­pa­sta
Hora­cy, Do Leukonoe

V. SCEPTYCY

Dio­ge­nes Laer­tios, Tro­py scep­tyc­kie
Pla­ton, Czło­wiek jest mia­rą wszech­rze­czy
Hero­dot, Zwy­czaj jest panem wszystkiego

VI. AURELIUSZ AUGUSTYN

1. PRZEDWIEDZA A WOLNOŚĆ
Homer, Śmierć Sar­pe­do­na
Lukian, Dzeus ma trud­no­ści w dys­ku­sji
Augu­styn Aure­liusz, Przed­wie­dza boska a wol­ność człowieka
Augu­styn Aure­liusz, Przy­szłość zapi­sa­na  w gwiazdach
Plu­tarch, Uczo­ny i wieszczek

2. CNOTAWIEDZA
Aure­liusz Augu­styn, Bez­in­te­re­sow­ne zło
Aure­liusz Augu­styn, Roz­sz­cze­pio­na wola

3. BÓG, KOSMOS I ZŁO
Aure­liusz Augu­styn, Skąd zło?
W. H. Auden, Musée des Beaux Arts 

Pod­sta­wa pro­gra­mo­wa (frag­ment)
Podzię­ko­wa­nia
Pole­ca­na literatura


Pod­stawa pro­gramowa dostęp­na jest > tutaj.

Najnowszy numer można nabyć od 5 maja w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

2 komentarze

Kliknij, aby skomentować

  • Bar­dzo cie­ka­wy pomysł na książ­kę. Jak na razie odby­łem “jed­ną” podróż i mi się bar­dzo spodo­ba­ła. Wspa­nia­le, że udo­stęp­nia­cie książ­ki za darmo.

  • A pro­pos Sokra­te­sa, jest jed­nym z naj­wy­bit­niej­szych myśli­cie­li, obok Jezu­sa Chry­stu­sa /czło­wie­ka-Boga/ i Ary­sto­te­le­sa, jakich nasza zie­mia wyda­ła. I mimo że nie napi­sał nicze­go jak J. Chry­stus /Arystoteles to nie­wąt­pli­wie nad­ro­bił-impo­nu­ja­ce dzie­ła wszystkie!/.
    Sam Sokra­tes tak napraw­dę nie został ska­za­ny za m.in. depra­wa­cje mło­dzie­ży /pedereastie?!/, lecz za to, iż mówiąc deli­kat­nie iry­to­wal ludzi, udo­wad­nia­jąc im, że są w swej masie i indy­wi­du­al­nie durniami/idiotami! Jak to w naj­glup­szym systemie/ustroju, czy­li demo­kra­cji! Dzi­siaj to jest socjalizm/JKM/.
    Cha cha
    Z pozdrowieniami!

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy