Estetyka Numer

Filozofuj! 2018 nr 1 (19)

Tematyce piękna poświęcamy pierwszy numer „Filozofuj!” z 2018 roku. Piękno jest dla nas ważne. Bardzo ważne. Nie chodzi tylko o ten jego rodzaj, który spotykamy w sztuce, ale także ten, który magnetyzuje nas na co dzień. Idąc do sklepu, szukamy pięknych butów, kapeluszy, mebli, pięknie podany obiad wzmacnia nasz apetyt, zatrzymujemy się, by spojrzeć, jak piękny jest zachód słońca, przyciąga nasz wzrok uroda osób, które spotykamy. Jak wytłumaczyć ten magnetyzm piękna? Dlaczego poddajemy się jego działaniu? O tym jest ten numer. Oprócz artykułów tematykę tę poruszają cykliczne felietony. Nowością w numerze jest pierwsza z cyklu gawęd z filozofii języka autorstwa prof. Wojciecha Żełańca. Zachęcamy do lektury!

Zapisz się do naszego newslettera

Wydaw­cą cza­so­pi­sma jest

Klik­nij, aby pobrać plik pdf nume­ru:

Zachęcamy do lektury!


Czy WIESZ, ŻE…


Spis treści

Kalen­da­rium

Pięk­no > Miro­sław Żela­zny
Na czym pole­ga esen­cja pięk­na? Do odpo­wie­dzi na to pyta­nie przy­bli­ży nas kil­ka waż­nych obser­wa­cji.

Pięk­no w labo­ra­to­rium, czy­li o este­ty­ce eks­pe­ry­men­tal­nej > Moni­ka Boki­niec
Gdy­by­ście mie­li opi­sać swój wyma­rzo­ny pięk­ny obraz, jaki miał­by roz­miar? Jaki był­by jego domi­nu­ją­cy kolor? Przed­sta­wiał­by jakąś sce­nę reali­stycz­ną czy raczej abs­trak­cję? Kolo­ry raczej ostre czy roz­my­te? Nastrój na obra­zie raczej poważ­ny czy rado­sny? Sądzi­cie, że nie moż­na w ten spo­sób opi­sać wyma­rzo­ne­go obra­zu? Moż­na. Co wię­cej, jak poka­zał jeden z opi­sy­wa­nych poni­żej pro­jek­tów, zde­cy­do­wa­na więk­szość z nas opi­sze go podob­nie.

Sztu­ka, pięk­no a ewo­lu­cja > Jerzy Luty
Czy sztu­ka i ludz­kie pre­fe­ren­cje este­tycz­ne są eks­pre­sją bio­lo­gicz­nej natu­ry, czy raczej kul­tu­ro­wą „zasło­ną”? Czy peł­ni­ły istot­ną funk­cję w naszej ewo­lu­cyj­nej histo­rii, czy może są serią prak­tyk, któ­re wpraw­dzie dają ludziom satys­fak­cję, ale peł­nią mało istot­ną rolę w histo­rii nasze­go gatun­ku? Czy może­my mówić o uni­wer­sal­nych wyznacz­ni­kach este­tycz­nych? Na te i podob­ne pyta­nia sta­ra się odpo­wie­dzieć sto­sun­ko­wo mło­da, dyna­micz­nie roz­wi­ja­ją­ca się dys­cy­pli­na – este­ty­ka ewo­lu­cyj­na.

Jak opo­wie­dzieć taniec? > Piotr Kozak
Jest coś nie­po­ko­ją­ce­go w tym, że z jed­nej stro­ny przy­pi­su­je­my duże zna­cze­nie obco­wa­niu ze sztu­ką, a z dru­giej nie umie­my opi­sać swo­je­go doświad­cze­nia odbio­ru sztu­ki. Doświad­cze­nia sztu­ki nie da się prze­ka­zać, a jeże­li się daje, to tyl­ko za cenę jego bana­li­za­cji – chcąc prze­ka­zać treść opo­wia­da­nia Sta­ry czło­wiek i morze, może­my je stre­ścić jako ponad­stu­stro­ni­co­wy opis łowie­nia ryb. Kurio­zal­ne? Być może. Opis jest jed­nak popraw­ny. Pyta­nie brzmi więc, co nam umy­ka w tym opi­sie, cze­go nie potra­fi­my prze­ka­zać.

Per­cep­cja pięk­na: este­tycz­ne pomie­sza­nie zmy­słów > Anna Chęć­ka
Neu­ro­este­ty­ka jest jed­ną z pręż­nie roz­wi­ja­ją­cych się dzi­siaj dzie­dzin. Pozwa­la wyja­śniać, jak mózg kate­go­ry­zu­je rze­czy­wi­stość zmy­sło­wą. Spe­ku­lu­ją­cy filo­zof może do tych obja­śnień się­gać, aby pogłę­bić rozu­mie­nie takich kate­go­rii este­tycz­nych jak pięk­no, twór­czość czy prze­ży­cie este­tycz­ne. Neu­ro­este­ty­ka korzy­sta z wyni­ków badań neu­ro­bio­lo­gii, psy­cho­lo­gii poznaw­czej, kogni­ty­wi­sty­ki, opie­ra się tak­że na fak­tach, jakich dostar­cza­ją jej współ­cze­sne tech­ni­ki neu­ro­obra­zo­wa­nia (pozy­to­no­wa tomo­gra­fia emi­syj­na, rezo­nans magne­tycz­ny). Jed­nak nawet wobec fak­tów doty­czą­cych funk­cjo­no­wa­nia ludz­kie­go ukła­du ner­wo­we­go war­to zacho­wać poznaw­czy dystans. Kon­takt ze sztu­ką uczy poko­ry: wobec tajem­ni­cy pięk­na meto­da szkieł­ka i oka nie jest wystar­cza­ją­ca.

Cuda i ohy­dy – dyle­ma­ty este­ty­ki przy­ro­dy > Mate­usz Sal­wa
Jeleń na ryko­wi­sku, Mor­skie Oko, kor­mo­ra­nów sznur… – zapew­ne wie­le osób zgo­dzi­ło­by się, że wido­ki te są pięk­ne. Jak wie­le innych. Zapew­ne też wie­le osób uzna­ło­by, że gli­sta ludz­ka, kłę­bo­wi­sko żmij czy bagno są brzyd­kie, napa­wa­ją wręcz wstrę­tem. Bez wąt­pie­nia każ­dy mógł­by wymie­nić obiek­ty przy­ro­dy, któ­re uzna­je za pięk­ne albo brzyd­kie. Co w takim razie decy­du­je o este­tycz­nych pre­fe­ren­cjach? I czy każ­dy rodzaj este­tycz­nej oce­ny jest rów­nie upraw­nio­ny?

Wywiad
Pięk­no pozo­sta­je poza zasię­giem naszej mocy twór­czej > Wywiad z prof. Wła­dy­sła­wem Stró­żew­skim, jed­nym z naj­wy­bit­niej­szych żyją­cych współ­cze­śnie filo­zo­fów pol­skich

Narzę­dzia filo­zo­fa
Warsz­tat logicz­ny: #13. Czy maszy­na może rozu­mo­wać, choć wyma­ga to inwen­cji (a maszy­ny na nią nie stać)? > Witold Mar­ci­szew­ski
Sztu­ka argu­men­ta­cji: #15. Jeden obraz wart wię­cej niż tysiąc słów > Krzysz­tof A. Wie­czo­rek
Gawę­dy o języ­ku: #1. Dla­cze­go zda­nie nie jest listą nazw > Woj­ciech Żeła­niec
Eks­pe­ry­ment myślo­wy: Dzie­ła sztu­ki, pięk­no i pie­nią­dze? > Artur Szut­ta

Filo­zo­fia w lite­ra­tu­rze
Dorian Gray i zgub­ne skut­ki amo­ra­li­zmu > Nata­sza Szut­ta

Saty­ra
Gla­mo­ur  > Piotr Bar­tu­la

Felie­ton
Ćwi­cze­nie z kon­tem­pla­cji > Jacek Jaś­tal
Pod­cho­dy wokół pięk­na > Adam Gro­bler
Zawi­łe dzie­je este­ty­ki i sztuk pięk­nych > Jan Woleń­ski

Co to zna­czy?
Czym jest dia­log? > Aldo­na Pobo­jew­ska

Filo­zo­fia w szko­le
Pięk­no w życiu czło­wie­ka > Doro­ta Mon­kie­wicz-Cybul­ska

Filo­zo­fia w fil­mie
Nowo­cze­sny zawrót gło­wy > Iwo­na Kru­pec­ka

Filo­zo­fia z przy­mru­że­niem oka


Redak­tor pro­wa­dzą­cy nume­ru: Moni­ka Boki­niec


Dro­dzy Czy­tel­ni­cy,

czy zachwy­cił Was kie­dyś zachód słoń­ca albo jakiś utwór muzycz­ny w radio, a może czy­ta­li­ście wiersz peł­ni zachwy­tu? Na pyta­nie, skąd w Was ten zachwyt, odpo­wie­dzie­li­by­ście zapew­ne, że prze­cież ten zachód słoń­ca jest pięk­ny, że ujmu­je Was pięk­no utwo­ru muzycz­ne­go, pięk­no wier­sza. Czym jed­nak jest pięk­no? Jak to moż­li­we, że tak róż­ne w swo­jej natu­rze rze­czy, jak peł­ne barw i kształ­tów zja­wi­sko przy­rod­ni­cze, pełen sekwen­cji dźwię­ków utwór muzycz­ny czy ukry­ty za cią­giem zna­ków-słów utwór poetyc­ki, dzie­lą wspól­ną cechę? Jak ona wyglą­da? W jaki spo­sób jeste­śmy zdol­ni ją dostrzec? Jeśli pyta­my o pięk­no, to i zapy­taj­my o brzy­do­tę. Na czym pole­ga brzy­do­ta? Jak to się dzie­je, że zarów­no pięk­no, jak i brzy­do­ta mają na nas taki wpływ, że jed­no powo­du­je w nas przy­jem­ne dozna­nia, dru­gie zaś odra­zę? Jak to jest, że jed­no wzbu­dza pra­gnie­nie obco­wa­nia, dru­gie – pra­gnie­nie odda­le­nia się? Czy pięk­no lub brzy­do­ta są czymś, co ist­nie­je w rze­czach, poza naszy­mi umy­sła­mi? Czy są one czymś real­nym i obiek­tyw­nym, jak powie­dzie­li­by nie­któ­rzy filo­zo­fo­wie? A może nasze doświad­cze­nie pięk­na bądź brzy­do­ty jest jedy­nie ilu­zją, a zdol­ność do ich „widze­nia” powsta­ła w toku ewo­lu­cyj­nych prze­mian – prze­trwa­ła, ponie­waż moty­wo­wa­ła nas do podej­mo­wa­nia dzia­łań, dzię­ki któ­rym prze­trwa­li­śmy jako gatu­nek?

Z wytwa­rza­niem pięk­nych dzieł (takich jak obra­zy, rzeź­by, utwo­ry muzycz­ne, lite­rac­kie) zwią­za­na jest sztu­ka. Jak jed­nak oce­niać dzie­ła sztu­ki? Czy może­my powie­dzieć, że Sara­ban­da Bacha jest obiek­tyw­nie pięk­niej­sza od utwo­ru Despa­ci­to? A może te utwo­ry przy­na­le­żą do róż­nych dzie­dzin muzy­ki, któ­rych nie moż­na ze sobą porów­ny­wać, bo kie­ru­ją się odmien­ny­mi i nie­współ­mier­ny­mi kry­te­ria­mi pięk­na? Czy w takim razie ist­nie­ją uni­wer­sal­ne mia­ry pięk­na? W jaki spo­sób są one pozna­wal­ne? A może pięk­ne jest po pro­stu to, co się komu podo­ba? Są to wszyst­ko waż­ne pyta­nia filo­zo­ficz­ne, któ­ry­mi zaj­mu­je się dzie­dzi­na filo­zo­ficz­na zwa­na este­ty­ką.

Tema­ty­ce pięk­na poświę­ca­my niniej­szy numer „Filo­zo­fuj!”. Zamie­ści­li­śmy w nim sześć arty­ku­łów tema­tycz­nych, w któ­rych filo­zo­fo­wie zaj­mu­ją­cy się este­ty­ką pró­bu­ją odpo­wie­dzieć na nie­któ­re z powyż­szych pytań. Pro­ble­ma­ty­ce pięk­na poświę­co­ne są tak­że ankie­to­we wypo­wie­dzi filo­zo­fów, któ­rych zapy­ta­li­śmy o to, czym jest pięk­no oraz czy ist­nie­je tyl­ko jeden uni­wer­sal­ny kanon pięk­na. Głów­ne­mu tema­to­wi nume­ru poświę­co­ne zosta­ły tak­że nie­któ­re z naszych sta­łych dzia­łów: eks­pe­ry­ment myślo­wy oraz felie­to­ny…

Pro­po­nu­je­my Wam tak­że kolej­ną część kur­su logi­ki, sztu­ki argu­men­ta­cji, ety­ki w lite­ra­tu­rze. Otwie­ra­my nowy cykl, autor­stwa Woj­cie­cha Żełań­ca, któ­ry będzie poświę­co­ny filo­zo­fii języ­ka. W ramach tema­ty­ki edu­ka­cyj­nej publi­ku­je­my dwa tek­sty: roz­wa­ża­nia o dia­lo­gu autor­stwa prof. Aldo­ny Pobo­jew­skiej i kolej­ny sce­na­riusz lek­cji filo­zo­fii. Jak zwy­kle znaj­dzie­cie tak­że odro­bi­nę filo­zo­ficz­nej roz­ryw­ki z krzy­żów­ką i filo­zo­ficz­nym dow­ci­pem.

Życzy­my miłej i inspi­ru­ją­cej lek­tu­ry! Filo­zo­fuj­cie!

Redak­cja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, któ­re chciał­by pomóc przy zor­ga­ni­zo­wa­niu spo­tka­nia Klu­bu „Filo­zo­fuj!” w swo­im mie­ście, zapra­sza­my do współ­pra­cy. Szcze­gó­ły > tutaj.



Down­lo­ad (PDF, 7.92MB)

 

 

 

Najnowszy numer można nabyć od 2 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy