Numer

Filozofuj! 2020 nr 5 (35)

Zapisz się do naszego newslettera

Wydaw­cą cza­so­pi­sma jest

Klik­nij, aby pobrać plik pdf nume­ru 5(35)/2020:

Zachęcamy do lektury!


Czy WIESZ, ŻE…

Down­lo­ad (PDF, 14.55MB)


Redak­tor pro­wa­dzą­cy nume­ru: dr hab. Mar­cin Jara­now­ski, prof. UMK

Podzię­ko­wa­nia za pra­cę nad nume­rem nale­żą się: Auto­rom tek­stów, Redak­to­rom, w szcze­gól­no­ści: Eli Droz­dow­skiej, Bła­że­jo­wi Gębu­rze, Mar­ci­no­wi Iwa­nic­kie­mu, Doro­cie Mon­kie­wicz-Cybul­skiej, Redak­to­rom języ­ko­wym: Alek­san­drze Sit­kie­wicz, Gra­fi­kom:  Nata­lii Bie­sia­dzie-Myszak, Pau­li­nie Bel­carz, Han­nie Byt­niew­skiej, Flo­ria­nen vinsi’Siegereith, Annie Kory­zmie, Mał­go­rza­cie Uglik, Patry­cji Walesz­czak, Spe­cja­li­stom DTP: Ada­mo­wi Doro­to­wi, Rober­to­wi Kryń­skie­mu, Patry­cji Walesz­czak, Naszym Hoj­nym Patro­nom, któ­rzy nas wspar­li w pro­jek­cie Patro­ni­te: Krzysz­to­fo­wi Dąb­kow­skie­mu, Kac­pro­wi Dyr­dzie, Danie­lo­wi Kozie, Syl­wii Kuchar­czak, Mate­uszo­wi Ozim­ko­wi, Ali­cji Pie­tras, Okta­wii Popraw­skiej, Jano­wi Rycher­to­wi, Toma­szo­wi Ste­pin­skie­mu, Jano­wi Swia­nie­wi­czo­wi, Zbi­gnie­wo­wi Sza­frań­co­wi, Sla­vo Szcze­śnia­ko­wi, Ani Wilk-Płasz­czyk, Józe­fo­wi Zono­wi, a tak­że wszyst­kim innym oso­bom, któ­re nam poma­ga­ły i nas wspie­ra­ły. Dzię­ku­je­my ser­decz­nie! Bez Was wyda­nie kolej­ne­go nume­ru było­by niemożliwe.


Zło jako brak dobra. Pry­wa­cyj­na teo­ria zła > Agniesz­ka Wosz­czyk
Pro­blem zła był podej­mo­wa­ny i rozu­mia­ny w dzie­jach filo­zo­fii na wie­le spo­so­bów. Pyta­nie: unde malum? („skąd zło?”) nale­ży do istot­nych kwe­stii meta­fi­zy­ki, rozu­mia­nej kla­sycz­nie jako nauka o pierw­szych zasa­dach bytu bądź jako sfe­ra tego, co nie może być roz­strzy­gnię­te na pod­sta­wie danych dostęp­nych w doświadczeniu.

Gene­za zła > Tomasz Kupś
Bogu­sław Wol­nie­wicz uwa­żał, że cywi­li­za­cja Zacho­du opie­ra się na dwóch fun­da­men­tach: chrze­ści­jań­stwie i naukach ści­słych. Nie ma zna­cze­nia, w jaki spo­sób obec­nie odno­si­my się do chrze­ści­jań­skiej tra­dy­cji reli­gij­nej, któ­rej korze­niem jest tekst Biblii, tak samo jak bez zna­cze­nia jest nasza wie­dza o osią­gnię­ciach nauk mate­ma­tycz­no-przy­rod­ni­czych. Fak­tem jest, że zarów­no Biblia, jak i nauka przez ponad dwa tysią­ce lat histo­rii kul­tu­ry euro­pej­skiej ukształ­to­wa­ły nasz świat idei. Jeśli więc podej­mu­je­my jakieś pod­sta­wo­we pyta­nia, to w spo­sób natu­ral­ny odpo­wie­dzi na nie odno­szą się też do fun­da­men­tów naszej cywi­li­za­cji. Podob­nie jest w przy­pad­ku pyta­nia o gene­zę zła.

Kalen­da­rium problemowe

Dziw­na współ­za­leż­ność zła i bez­myśl­no­ści”. O potrze­bie roz­wi­ja­nia cno­ty uważ­no­ści > Gra­ży­na Osi­ka
Nie wie­my, czy rację miał Antho­ny A.C. Sha­ftes­bu­ry, kie­dy zwra­cał uwa­gę na moż­li­wość ist­nie­nia tzw. zmy­słu moral­ne­go, czy­li intu­icji, któ­ra pozwa­la nam oce­nić, co jest dobre, a co złe, nato­miast wie­my, że sama pro­ble­ma­ty­ka dobra i zła towa­rzy­szy czło­wie­ko­wi od samych począt­ków jego inte­lek­tu­al­ne­go mie­rze­nia się ze światem.

Róż­ne obli­cza zła > Alfred Marek Wierz­bic­ki
Pod­czas gdy zło fizycz­ne ma swo­je źró­dło poza czło­wie­kiem i dla­te­go moż­na o nim powie­dzieć, że nie­za­leż­nie od tego, jak głę­bo­ko go doty­ka i nisz­czy, jest ono złem „poza­ludz­kim”, to zło moral­ne tkwi w samym czło­wie­ku, któ­ry jako jego spraw­ca sam sta­je się moral­nie zły.

Frag­ment z klasyka

O fascy­na­cji złem > Robert Rogo­ziec­ki
Edmund Bur­ke w Docie­ka­niach filo­zo­ficz­nych o pocho­dze­niu naszych idei wznio­sło­ści i pięk­na zauwa­żył, że praw­dzi­we nie­szczę­ścia i cier­pie­nia potra­fią ludzi przy­pra­wiać o nie­ma­łe zadowolenie.

Bóg kon­tra zło > Krzysz­tof Huba­czek
„Bóg albo chce usu­nąć zło, ale nie może, albo może, ale nie chce, albo ani nie jest chęt­ny, ani zdol­ny, by to uczy­nić. Jeśli jest chęt­ny, ale nie może, jest sła­by, co nie jest zgod­ne z cha­rak­te­rem Boga. Jeśli może, lecz nie chce, jest zło­śli­wy, co rów­nież kłó­ci się z isto­tą Boga. Jeśli nie może i nie chce, to jest sła­by i zło­śli­wy, więc nie jest Bogiem. Jeśli może i chce usnąć zło, dla­cze­go tego nie robi?”

Mrocz­ny urok Scha­den­freu­de > Filip Kobie­la
Daw­na bia­ło­ru­ska pieśń ludo­wa zaczy­na się w te sło­wa:
„Oj Wasy­lu, Wasy­lu, cóż tak się wese­lisz?
Czy ci żona poczę­ła? Czy się kro­wa ocie­li­ła?
– Kro­wa mi się nie cie­li, a żona nie poczę­ła.
To wój­ta dobro­dzie­ja cho­ro­ba wzię­ła!”.
Czy­tel­nik, któ­ry nigdy nie dozna­wał tego rodza­ju rado­ści, może sobie chy­ba pogra­tu­lo­wać nie­zwy­kle rzad­kie­go szla­chet­ne­go cha­rak­te­ru moral­ne­go. Choć radość z cudze­go nie­szczę­ścia – zazwy­czaj zwa­na z nie­miec­ka Scha­den­freu­de – jest zja­wi­skiem bar­dzo pospo­li­tym, to jed­nak pozo­sta­je czymś wyso­ce zagadkowym.

Wywiad
Nie każ­dy brak dobra musi ozna­czać zło > Wywiad z prof. Joan­ną Górnicką-Kalinowską

Narzę­dzia filo­zo­fa
Teo­ria argu­men­ta­cji: #30. Sche­ma­ty w służ­bie argu­men­ta­cji, cz. 2 > Krzysz­tof A. Wie­czo­rek
Eks­pe­ry­ment myślo­wy: Świat bez zła > Artur Szutta

Filo­zo­fia w lite­ra­tu­rze
Sko­rum­po­wa­na wola Staw­ro­gi­na – przy­kład rady­kal­ne­go zła > Nata­sza Szutta

Felie­to­ny
Zawsze wybie­ra­my dobro > Adam Gro­bler
Via Mala > Jacek Jaśtal

Saty­ra
Jestem! > Piotr Bartula

Gre­ka i łaci­na z wiel­ki­mi kla­sy­ka­mi
Zło > Michał Bizoń

Wokół tema­tu
Bóg a zło > Marek Dobrzeniecki

Z pół­ki filo­zo­fa…
Język dla bólu? > Jolan­ta Prochowicz

Filo­zo­fia w szko­le
Zabaw­na pra­ca, pra­co­wi­ta zaba­wa. Sce­na­riusz lek­cji ety­ki dla uczniów klas IV–V szkół pod­sta­wo­wych > Doro­ta Monkiewicz-Cybulska

Felie­ton
Czy zło ma natu­rę nega­tyw­ną? > Jan Woleński

Mean­dry meta­fo­ry
#4. Meta­fo­ra w gra­ni­cach poetyc­kiej wyobraź­ni > Marek Hetmański

Filo­zo­fia w fil­mie
M‑Morderca > Piotr Lipski

Filo­zo­fia z przy­mru­że­niem oka


 Dro­dzy Czy­tel­ni­cy,

pod­sta­wo­wa trud­ność w filo­zo­ficz­nym okre­śle­niu zła jest taka, że ma ono wie­le twa­rzy i zosta­wia swo­je pięt­no na nie­mal każ­dej aktyw­no­ści podej­mo­wa­nej przez czło­wie­ka. Nazna­cza rela­cje mię­dzy­ludz­kie, pro­ce­sy poli­tycz­ne, spo­ry świa­to­po­glą­do­we, reli­gię, sztu­kę, naukę. Zna­le­zie­nie wspól­ne­go mia­now­ni­ka, a więc tego, co nale­ży do isto­ty zła, wyma­ga prze­glą­du wie­lu aspek­tów zja­wi­ska. Nale­ży przez wszyst­kim odróż­nić zło moral­ne od zła fizycz­ne­go, przyj­rzeć się pro­ble­mo­wi korze­ni zła, zwra­ca­jąc szcze­gól­ną uwa­gę na teo­rię zła jako bra­ku dobra, pochy­lić się nad pro­ble­mem ist­nie­nia zła w świe­cie stwo­rzo­nym przez dobre­go i wszech­moc­ne­go Boga, a tak­że pod­jąć temat banal­no­ści zła i jed­no­cze­śnie ludz­kiej fascy­na­cji tym zjawiskiem.

Inny kło­pot, któ­re­go przy­spa­rza nam roz­wa­ża­nie tema­tu zła, sta­no­wi kon­sta­ta­cja, że to, co filo­zo­fia zazwy­czaj mówi o złu, wyda­je się nie­zgod­ne z naszym codzien­nym doświad­cze­niem. Trud­no prze­cież zgo­dzić się z poglą­dem, że zło jest tyl­ko bra­kiem dobra, sko­ro każ­de­go dnia reje­stru­je­my (lub wyrę­cza­ją nas w tym zada­niu środ­ki maso­we­go prze­ka­zu) ogrom­ną licz­bę przy­pad­ków zła. Z tej per­spek­ty­wy zło jest jak naj­bar­dziej real­ne, o czym nie­ste­ty przy­po­mi­na­ją zbrod­nie prze­ciw­ko ludz­ko­ści, woj­ny domo­we czy kata­stro­fy natu­ral­ne. Obser­wu­jąc świat, cza­sem moż­na wręcz odnieść wra­że­nie, że to raczej dobro peł­ni w nim rolę mira­żu, bez któ­re­go nie umie­my funk­cjo­no­wać. Być może jed­nak ten obraz jest zbyt pesymistyczny.

Podej­mu­jąc okre­ślo­ne decy­zje moral­ne, wpro­wa­dza­my zło do świa­ta albo ogra­ni­cza­my je, powstrzy­mu­jąc się od dzia­łań, któ­re łamią przy­ję­ty przez nas kodeks moral­ny. Mamy więc pewien wpływ na sto­pień obec­no­ści zła w świe­cie. Nie może­my się od nie­go uwol­nić, ale może­my się mu nie pod­da­wać. A jeśli tak, to powin­ni­śmy o nim myśleć. Dla­te­go w nume­rze znaj­dzie­cie m.in. tek­sty poświę­co­ne gene­zie zła, jego natu­rze, rodza­jom, a tak­że pro­ble­mo­wi zła w filo­zo­fii reli­gii. Jak zwy­kle publi­ku­je­my wywiad ze spe­cja­li­stą doty­czą­cy tema­ty­ki nume­ru. Pole­ca­my rów­nież sta­łe dzia­ły, w któ­rych zamie­ści­li­śmy m.in. kolej­ny felie­ton w ramach cyklu o meta­fo­rach, frag­men­ty tek­stów kla­sy­ków filo­zo­fii, recen­zję książ­ki filo­zo­ficz­nej i filo­zo­ficz­ną ana­li­zę fil­mu oraz kolej­ny sce­na­riusz lekcji.

Filo­zo­fuj­cie (to nic złego)!

Redak­cja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, któ­re chciał­by pomóc przy zor­ga­ni­zo­wa­niu spo­tka­nia Klu­bu „Filo­zo­fuj!” w swo­im mie­ście, zapra­sza­my do współ­pra­cy. Szcze­gó­ły > tutaj.



Down­lo­ad (PDF, 14.55MB)

Najnowszy numer można nabyć od 30 października w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

1 komentarz

Kliknij, aby skomentować

  • Ps. Dziś kwe­stia tzw. poli­tycz­nej popraw­no­ści /PC/ aż pro­si się, aby ją wresz­cie odważ­nie i bez kom­pro­mi­su opi­sać, zana­li­zo­wać i w peł­ni pokazać.
    Inny temat: bunt kobiet/dziewcząt, czy­li współ­cze­sny femi­nizm oraz… chaos.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy