Numer Ontologia

Filozofuj! 2020 nr 1 (31)

numer 1/2020 istota rzeczy

Zapisz się do naszego newslettera

Wydaw­cą cza­so­pi­sma jest

Klik­nij, aby pobrać plik pdf nume­ru 1(31)/2020:

Zachęcamy do lektury!


Czy WIESZ, ŻE…


Redak­tor pro­wa­dzą­cy nume­ru: mgr Karol Lenart

Podzię­ko­wa­nia nale­żą się: Auto­rom tek­stów, Redak­to­rom, w szcze­gól­no­ści: Eli Droz­dow­skiej, Bła­że­jo­wi Gębu­rze, Mar­ci­no­wi Iwa­nic­kie­mu, Doro­cie Mon­kie­wicz-Cybul­skiej, Mar­cie Rat­kie­wicz-Siłuch, Mał­go­si Szo­stak, Macie­jo­wi Wój­ci­ko­wi, Alek­san­dro­wi Wandt­ke, Domi­ni­ce Kopań­skiej, Annie Fala­nie-Jafrze, Redak­to­rom języ­ko­wym: Alek­san­drze Sit­kie­wicz, Oldze Tysz­ce, Justy­nie Grzesz­czuk, Gra­fi­kom: Nata­lii Bie­sia­dzie-Myszak, Zuzan­nie Boł­tryk, Wik­to­rii Jabłoń­skiej, Annie Kory­zmie, Mar­ko­wi Moso­ro­wi, Jędrze­jo­wi Paw­la­czy­ko­wi, Ryszar­do­wi Pęzie, Łuka­szo­wi Szo­sta­ko­wi, Moni­ce Try­puz, Mał­go­rza­cie Uglik, Hani Urban­kow­skiej, Patry­cji Walesz­czak, Spe­cja­li­stom DTP: Ada­mo­wi Doro­to­wi, Patry­cji Walesz­czak, Naszym Hoj­nym Patro­nom, któ­rzy nas wspar­li w pro­jek­cie Patro­ni­te: Sta­ni­sła­wo­wi Baj­kow­skie­mu, Szy­mo­no­wi Ara­ba­so­wi, Sla­vo Szcze­śnia­ko­wi, Toma­szo­wi Stę­piń­skie­mu, Jaro­sła­wo­wi Spy­cha­le, Ali­cji Pie­tras, a tak­że wszyst­kim innym oso­bom, któ­re nam poma­ga­ły i nas wspie­ra­ły. Dzię­ku­je­my ser­decz­nie! Bez Was wyda­nie kolej­ne­go nume­ru było­by nie­moż­li­we.


Spis treści

Meta­fi­zy­ka i esen­cja­lizm > Maciej Sen­dłak, Tade­usz Szub­ka
Za cel meta­fi­zy­ki uzna­je się opis i wyja­śnie­nie struk­tu­ry sze­ro­ko rozu­mia­nej rze­czy­wi­sto­ści. Już tak posta­wio­ne zada­nie może świad­czyć o dużym zna­cze­niu tej dys­cy­pli­ny. Jeśli uwzględ­ni­my przy tym, że sam Ary­sto­te­les bada­nia z zakre­su meta­fi­zy­ki nazy­wał „filo­zo­fią pierw­szą”, jej donio­słość poznaw­cza powin­na znaj­do­wać się poza wszel­ki­mi wąt­pli­wo­ścia­mi.

Praw­dzi­wy esen­cja­lizm? > David S. Ode­rberg
Czy jaki­kol­wiek przed­miot może być czym­kol­wiek, czy też wszyst­ko jest z koniecz­no­ści czymś? Jest to to jed­no z dzi­wacz­nych pytań, któ­re zada­ją tyl­ko filo­zo­fo­wie. Wyda­je się, że znaj­du­je się ono na gra­ni­cy tego, co da się spój­nie pomy­śleć, jed­nak tak napraw­dę jest ono bar­dzo istot­ne. Czy żyje­my w cha­otycz­nym świe­cie, w któ­rym możesz nagle zmie­nić sie­bie w owa­da (zob. Prze­mia­na Fran­za Kaf­ki), samo­chód w kro­wę, a zło­to w śnieg? Tak się nie dzie­je, a więc świat nie wyda­je się cha­otycz­ny, ale upo­rząd­ko­wa­ny.

Czy kró­lo­wa Elż­bie­ta II mogła­by mieć innych rodzi­ców? > Harold Noonan
Czy kró­lo­wa Elż­bie­ta II mogła mieć innych rodzi­ców? Czy drew­nia­ny stół, przy któ­rym sie­dzę, mógł zostać zro­bio­ny z inne­go drew­na niż to, z któ­re­go fak­tycz­nie powstał? Jeśli nie uwa­żasz, że jest to moż­li­we, obsta­jesz przy tezie o koniecz­no­ści pocho­dze­nia: że Kró­lo­wa z koniecz­no­ści mia­ła tych rodzi­ców, któ­rych mia­ła, i że ów stół z koniecz­no­ści powstał z dane­go ory­gi­nal­ne­go kawał­ka drew­na.

Frag­ment z kla­sy­ka

O koniecz­no­ści pocho­dze­nia > Peter Simons
Teza o koniecz­no­ści pocho­dze­nia jest sta­no­wi­skiem meta­fi­zycz­nym, któ­re spo­pu­la­ry­zo­wał Saul Krip­ke w swo­ich wykła­dach na Uni­wer­sy­te­cie w Prin­ce­ton pt. Nazy­wa­nie a koniecz­ność. Jed­nym z wie­lu zagad­nień, któ­re Krip­ke w nich oma­wiał, było pyta­nie o to, czy przed­mio­ty indy­wi­du­al­ne mają wła­sno­ści istot­ne.

Puchar z ubi­tym uchem. Isto­ty, czę­ści i toż­sa­mość rze­czy > Michał Gło­wa­la
W słow­ni­ku filo­zo­ficz­nym, jakim jest V księ­ga Meta­fi­zy­ki Ary­sto­te­le­sa, naj­bar­dziej dzi­wi hasło numer 27: grec­kie kolo­bon. Jest to całość pozba­wio­na waż­nej czę­ści, np. puchar z ubi­tym uchem lub orga­nizm bez koń­czy­ny.

Dla­cze­go kro­wa daje mle­ko? > Marek Piwo­war­czyk
Pew­ne­go let­nie­go dnia posze­dłem z moją pię­cio­let­nią cór­ką na spa­cer. W pew­nym momen­cie zna­leź­li­śmy się obok łąki, na któ­rej pasły się koń i kro­wa. W dzi­siej­szych cza­sach jest to na pol­skiej wsi widok już bar­dzo rzad­ki, dla­te­go cór­ka zare­ago­wa­ła na ten obra­zek dość żywo i chcia­ła podejść bli­żej. Nie­ste­ty na nasz widok zwie­rzę­ta sta­ły się nie­spo­koj­ne. Koń zaczął rżeć i bry­kać, a kro­wa muczeć. Cof­nę­li­śmy się, ale ja mimo wszyst­ko posta­no­wi­łem wyko­rzy­stać tę sytu­ację do celów edu­ka­cyj­nych.

Kalen­da­rium pro­ble­mo­we

Wywiad
Jaką rolę peł­ni poję­cie isto­ty w docie­ka­niach filo­zo­ficz­nych? > Wywiad z Fabri­cem Cor­re­ią, jed­nym z naj­wy­bit­niej­szych współ­cze­snych meta­fi­zy­ków

Narzę­dzia filo­zo­fa
Eks­pe­ry­ment myślo­wy: Esen­cjal­nie o esen­cjach, czy­li co do istot nale­ży oraz cze­go są one isto­ta­mi > Artur Szut­ta
Teo­ria argu­men­ta­cji: #26. Dwie dro­gi sku­tecz­nej per­swa­zji – jak się po nich spraw­nie poru­szać? > Krzysz­tof A. Wie­czo­rek
Gawę­dy o języ­ku: #13. Nic wię­cej i nic mniej > Woj­ciech Żeła­niec

Felie­to­ny
Kot, pies i czło­wiek w swo­jej isto­cie > Adam Gro­bler
Ja, mikro­ko­smos > Jacek Jaś­tal

Saty­ra
Isto­ta rze­czy i resz­ta świa­ta > Piotr Bar­tu­la

Filo­zo­fia w lite­ra­tu­rze
Mały Ksią­żę i isto­ta dobra > Nata­sza Szut­ta

Narzę­dzia filo­zo­fa
Gre­ka i łaci­na z wiel­ki­mi kla­sy­ka­mi: Isto­ta rze­czy > Michał Bizoń

Felie­ton
O isto­cie samot­no­ści > Marek Błasz­czyk

Filo­zo­fia w szko­le
Skąd te zmia­ny? Sce­na­riusz lek­cji filo­zo­fii dla uczniów szkół pod­sta­wo­wych > Doro­ta Mon­kie­wicz-Cybul­ska

Wokół tema­tu
Skan­dal kul­tu­ry – czy­li o tym, że… wszy­scy nosi­my oku­la­ry! > Tomasz Błasz­czyk

Z pół­ki filo­zo­fa…
Psi geniusz > Mał­go­rza­ta Szo­stak

Filo­zo­fia w fil­mie
Zie­lo­na książ­ka > Piotr Bił­go­raj­ski

Filo­zo­fia z przy­mru­że­niem oka


Dro­dzy Czy­tel­ni­cy,

Jeśli zasta­no­wić się nad tym, co tak napraw­dę przy­cią­ga ludzi do upra­wia­nia filo­zo­fii, to na myśl przy­cho­dzą od razu dwie „pew­ne” kan­dy­da­tu­ry: etycz­na i meta­fi­zycz­na. Nie­któ­rych kusi bowiem per­spek­ty­wa odkry­cia sen­su życia, wokół któ­re­go moż­na upo­rząd­ko­wać swo­je dąże­nia i moty­wa­cje, zaś inni pró­bu­ją za wszel­ką cenę usta­lić, czym jest ota­cza­ją­cy nas świat. Jak się w nim poru­szać? Cze­go się po nim spo­dzie­wać? Nie cho­dzi tu jed­nak tyl­ko o naszą pla­ne­tę, a nawet cały fizycz­ny kosmos, lecz o całe byto­we uni­ver­sum, a więc wszyst­ko, co w jakiś spo­sób ist­nie­je. Wyda­je się, że w celu uzy­ska­nia odpo­wie­dzi na te pyta­nia nale­ży naj­pierw roz­strzy­gnąć, czym są róż­ne­go rodza­ju przed­mio­ty, któ­re go wypeł­nia­ją.

Jakie cechy przed­mio­tów są dla nich istot­ne, a więc takie, że bez nich przed­miot nie mógł­by ist­nieć? Co nale­ży do isto­ty danej rze­czy? A może przed­mio­ty są jedy­nie wiąz­ka­mi cech i poszu­ki­wa­nie w nich jakie­goś sta­łe­go ele­men­tu byto­we­go, któ­ry miał­by gwa­ran­to­wać im toż­sa­mość w cza­sie, jest z góry ska­za­ne na klę­skę? Wyda­je się, że tego typu pro­ble­my zmu­sza­ją nas do roz­strzy­gnię­cia, czy słusz­nym sta­no­wi­skiem jest esen­cja­lizm, a więc pogląd, w myśl któ­re­go przed­mio­ty posia­da­ją isto­tę, czy­li ele­ment, któ­ry deter­mi­nu­je, czym jest dana rzecz. Mamy nadzie­ję, że wybór zagad­nie­nia isto­ty rze­czy na temat nume­ru jest traf­ny i przy­czy­ni się do uru­cho­mie­nia waszych wła­snych reflek­sji.

Wewnątrz nume­ru znaj­dzie­cie sta­łe dzia­ły pisma: wywiad, recen­zję książ­ki, krzy­żów­kę, sce­na­riusz lek­cji, filo­zo­fię w fil­mie, frag­ment z kla­sy­ka, kolej­ny odci­nek kur­su argu­men­ta­cji i kalen­da­rium pro­ble­mo­we. Waszą szcze­gól­ną uwa­gę zwra­ca­my na tek­sty poświę­co­ne tema­to­wi nume­ru, gdyż są one wyni­kiem pra­cy nie­zwy­kle doświad­czo­nych i kom­pe­tent­nych w tej pro­ble­ma­ty­ce auto­rów, zarów­no pol­skich, jak i zagra­nicz­nych. Jeśli uzna­cie, że lek­tu­ra naj­now­sze­go F! była war­ta wasze­go cen­ne­go cza­su, to zachę­ca­my do wspar­cia zbiór­ki na wyda­nie kolej­ne­go nume­ru. Filo­zo­fuj­cie!

Redak­cja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, któ­re chciał­by pomóc przy zor­ga­ni­zo­wa­niu spo­tka­nia Klu­bu „Filo­zo­fuj!” w swo­im mie­ście, zapra­sza­my do współ­pra­cy. Szcze­gó­ły > tutaj.



Down­lo­ad (PDF, 16.1MB)

Najnowszy numer można nabyć od 2 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy