Numer

Filozofuj! 2018 nr 3 (21)

Czasopismo popularyzujące filozofię.
Czym zatem jest sprawiedliwość? Na czym polega? Czego dotyczy? W kolejnych artykułach nasi autorzy zastanawiają się nad naturą sprawiedliwości, jej rodzajami, pytają o sprawiedliwy system społeczny. Zastanawiają się, który model sprawiedliwego społeczeństwa jest najbardziej przekonujący. Pytają, czy można mówić także o sprawiedliwości globalnej, obejmującej relacje między społeczeństwami. Czy możliwa jest wojna sprawiedliwa? Na czym polega sprawiedliwe prawo? Czy Bóg może być jednocześnie sprawiedliwy i miłosierny? Mamy nadzieję, że te rozważania będą stanowiły inspirację dla Waszych własnych przemyśleń i dyskusji z innymi miłośnikami filozofii.

Zapisz się do naszego newslettera

Wydaw­cą cza­so­pi­sma jest

Klik­nij, aby pobrać plik pdf nume­ru:

Zachęcamy do lektury!


Czy WIESZ, ŻE…


Spis treści

Kalen­da­rium

Róż­ne obli­cza spra­wie­dli­wo­ści > Artur Szut­ta
Już w przed­szko­lu moż­na usły­szeć wykrzy­cza­ne w emo­cjach „To nie­spra­wie­dli­we! On dostał dwa cukier­ki, a ja tyl­ko jeden!”. Wyda­je się, że nasze intu­icje doty­czą­ce spra­wie­dli­wo­ści są tak powszech­ne, że nie powin­ni­śmy mieć kło­po­tów z usta­le­niem, czym ona jest. Tym­cza­sem nad jej okre­śle­niem i sto­so­wa­niem w róż­nych kon­tek­stach toczą się nie­ustan­ne spo­ry pośród poli­ty­ków, praw­ni­ków, a przede wszyst­kim filo­zo­fów.

Spra­wie­dli­wość jako cno­ta > Micha­el Slo­te
Wszy­scy mówi­my o spra­wie­dli­wo­ści, ale zwy­kle sku­pia­my się na spra­wie­dli­wo­ści spo­łecz­nej, na tym, co czy­ni spo­łe­czeń­stwo spra­wie­dli­wym lub nie­spra­wie­dli­wym. Jed­nak­że w cza­sach sta­ro­żyt­nych – tutaj mam na myśli nie tyl­ko sta­ro­żyt­ną Gre­cję i Rzym, ale tak­że sta­ro­żyt­ne Chi­ny – spra­wie­dli­wość była postrze­ga­na jako cno­tli­wa cecha cha­rak­te­ru kon­kret­ne­go czło­wie­ka.

Libe­ral­na spra­wie­dli­wość spo­łecz­na > Woj­ciech Ciszew­ski
„Jak praw­da w sys­te­mach wie­dzy, tak spra­wie­dli­wość jest pierw­szą cno­tą spo­łecz­nych insty­tu­cji. Teo­rię nie­praw­dzi­wą, choć­by nawet wiel­ce eko­no­micz­ną i ele­ganc­ką, trze­ba odrzu­cić albo zre­wi­do­wać; podob­nie pra­wa i spo­łecz­ne insty­tu­cje […] muszą zostać zre­for­mo­wa­ne bądź znie­sio­ne, jeśli są nie­spra­wie­dli­we”.

Zasa­dy wybie­ra­ne przez puste „ja” – czy­li o komu­ni­ta­riań­skiej kry­ty­ce teo­rii spra­wie­dli­wo­ści Joh­na Rawl­sa > Rafał Pro­stak
Czy mogę wybrać zasa­dy spra­wie­dli­wo­ści, jeśli w swo­jej oce­nie mam igno­ro­wać swo­ją wspól­no­to­wą toż­sa­mość, moje rozu­mie­nie dobra, war­to­ści czy sen­su życia? Tego doma­ga się teo­ria spra­wie­dli­wo­ści pro­po­no­wa­na przez Joh­na Rawl­sa. Zda­niem komu­ni­ta­ry­stów, pod­kre­śla­ją­cych wagę wspól­no­to­we­go zako­rze­nie­nia jed­nost­ki dla jej zdol­no­ści do wszel­kich istot­nych wybo­rów, jest to wymóg nie­moż­li­wy do speł­nie­nia.

W imię pań­stwa mini­mum – liber­ta­ria­nie wobec spra­wie­dli­wo­ści spo­łecz­nej > Artur Szut­ta
Pewien ojciec prze­ka­zał trój­ce swo­ich dzie­ci po jed­nej trze­ciej swo­je­go mająt­ku. Pierw­sze z nich, korzy­sta­jąc z talen­tów i szczę­ścia, sta­ło się boga­czem. Dru­gie z powo­du leni­stwa i roz­rzut­no­ści roz­trwo­ni­ło swo­je dzie­dzic­two. Trze­cie zapa­dło na cięż­ką cho­ro­bę i pomi­mo sta­rań pomno­że­nia otrzy­ma­ne­go mająt­ku sta­ło się bied­ne. Czy nie­rów­ność w bogac­twie pomię­dzy trój­ką rodzeń­stwa jest nie­spra­wie­dli­wa? Czy naj­star­sze z rodzeń­stwa w imię spra­wie­dli­wo­ści powin­no oddać część swo­je­go mająt­ku pozo­sta­łej dwój­ce? A może pań­stwo w imię spra­wie­dli­wo­ści spo­łecz­nej powin­no ode­brać mu część jego mająt­ku i prze­ka­zać go gorzej usy­tu­owa­nym?

Spra­wie­dli­we pra­wo, praw­na spra­wie­dli­wość > Jerzy Zaja­dło
Jakie powin­no być pra­wo? Na tak zada­ne pyta­nie róż­ni ludzie udzie­li­li­by róż­nych odpo­wie­dzi – pew­ne, sta­bil­ne, jasne, pre­cy­zyj­ne, zro­zu­mia­łe itd., ale wśród wie­lu tego typu przy­miot­ni­ków zna­la­zł­by się tak­że z pew­no­ścią jesz­cze jeden: spra­wie­dli­we. Co to jed­nak zna­czy?

Spra­wie­dli­wość na świe­cie > Mar­ta Sonie­wic­ka
W dzi­siej­szych cza­sach sze­ro­kość geo­gra­ficz­na jest naj­bar­dziej zna­czą­cym czyn­ni­kiem okre­śla­ją­cym poziom nasze­go życia i wyzna­cza­ją­cym gra­ni­ce naszych moż­li­wo­ści. Jeśli miesz­kasz w takim kra­ju jak Pol­ska, jesteś wybrań­cem losu. Kraj ten na począt­ku XXI wie­ku dołą­czył do eli­tar­nej gru­py naj­bar­dziej roz­wi­nię­tych kra­jów świa­ta według rapor­tu ONZ utwo­rzo­ne­go na bazie współ­czyn­ni­ka roz­wo­ju spo­łecz­ne­go.

Czy woj­na może być spra­wie­dli­wa? > Brian Orend
W tej spra­wie są trzy moż­li­we odpo­wie­dzi:
a) woj­na spra­wie­dli­wa to poję­cie sprzecz­ne;
b) na woj­nie wszyst­ko ujdzie; c) jest moż­li­wa woj­na spra­wie­dli­wa, ale pod pew­ny­mi warun­ka­mi.

Boża spra­wie­dli­wość i miło­sier­dzie > Ryszard Mor­dar­ski
Moż­na by pomy­śleć, że dosko­na­łe miło­sier­dzie Boga i jego dosko­na­ła spra­wie­dli­wość to cechy, któ­re nie mogą współ­wy­stę­po­wać w jed­nej oso­bie. Spra­wie­dli­wy Bóg za zło karze, miło­sier­ny zło prze­ba­cza. Albo jed­no, albo dru­gie. Czy rze­czy­wi­ście?

Wywiad
Spra­wie­dli­wość jest pod­sta­wo­wą dosko­na­ło­ścią moral­ną czło­wie­ka > Wywiad z prof. Mar­kiem Pie­cho­wia­kiem, filo­zo­fem zaj­mu­ją­cym się pra­wem, pierw­szym Rzecz­ni­kiem Praw Dziec­ka

Narzę­dzia filo­zo­fa
Teo­ria argu­men­ta­cji: #17. Argu­men­ty z kon­se­kwen­cji > Krzysz­tof A. Wie­czo­rek
Kon­cep­cje spra­wie­dli­wo­ści spo­łecz­nej – info­gra­fi­ka
Eks­pe­ry­ment myślo­wy: W poszu­ki­wa­niu spra­wie­dli­wo­ści jutra > Artur Szut­ta
Gawę­dy o języ­ku: #3. Czy Moni­ka jest pięk­ną dziew­czy­ną? > Woj­ciech Żeła­niec

Filo­zo­fia w lite­ra­tu­rze
For­my niesprawie­dli­wości w Orwel­low­skiej anty­uto­pii > Nata­sza Szut­ta

Saty­ra
Sym­po­zjon katów > Piotr Bar­tu­la

Felie­ton
Dwa obli­cza spra­wie­dli­wo­ści (ćwi­cze­nie z filo­zo­fii poli­tycz­nej) > Jacek Jaś­tal
Miło­sier­ne obli­cze spra­wie­dli­wo­ści > Adam Gro­bler
Spra­wie­dli­wość nie­jed­no ma imię > Jan Woleń­ski

Gdzie na stu­dia filo­zo­ficz­ne? Doda­tek matu­ral­ny 2018

Lek­cja filo­zo­fii
#2. Pierw­sze pyta­nie filo­zo­ficz­ne > Jacek Woj­ty­siak

Filo­zo­fia w szko­le
W poszu­ki­wa­niu spra­wie­dli­wo­ści > Doro­ta Mon­kie­wicz-Cybul­ska

Z pół­ki filo­zo­fa…
Rowan Wil­liams o spo­łecz­nej potrze­bie reli­gii > Piotr Bił­go­raj­ski

Filo­zo­fia w fil­mie
Dwu­na­stu gniew­nych ludzi – stu­dium demo­kra­cji w dzia­ła­niu > Artur Szut­ta

Filo­zo­fia z przy­mru­że­niem oka

 


Redak­tor pro­wa­dzą­cy nume­ru: Artur Szut­ta


Dro­dzy Czy­tel­ni­cy,

Pew­nych rze­czy – takich jak zdro­wie, świe­że powie­trze, cisza – nie dostrze­ga­my wokół nas, dopó­ki nam ich nie zabrak­nie. Podob­nie jest ze spra­wie­dli­wo­ścią. Żyjąc pośród ludzi, któ­rzy trak­tu­ją nas spra­wie­dli­wie, w spra­wie­dli­wie (na mia­rę moż­li­wo­ści) urzą­dzo­nym spo­łe­czeń­stwie, może­my – szcze­gól­nie jeśli brak w nas skłon­no­ści do filo­zo­ficz­nej docie­kli­wo­ści – osią­gnąć wiek pode­szły i ani razu o niej nie pomy­śleć. Z tego sta­nu nie­świa­do­mo­ści ist­nie­nia cze­goś takie­go jak spra­wie­dli­wość wytrą­ca nas jed­nak zde­rze­nie z jej bra­kiem. Brak ten jest tak bar­dzo odczu­wal­ny, że nie­kie­dy wręcz bole­śnie uwie­ra, budzi złość, chęć odwe­tu, wie­lu (choć pew­nie nie dość wie­lu) pcha do czy­nu, cza­sa­mi do rewo­lu­cji, choć bywa, że rodzi poczu­cie bez­sil­no­ści, rezy­gna­cji, pro­wa­dzi do roz­pa­czy.

Kwe­stia spra­wie­dli­wo­ści nie jest zatem jedy­nie abs­trak­cyj­nym pro­ble­mem, być może cie­ka­wym, ale jedy­nie takim, któ­re obcho­dzi tyl­ko mędr­ców zamknię­tych w wie­żach z kości sło­nio­wej. Jest to pro­blem prak­tycz­ny, któ­ry doty­czy każ­de­go czło­wie­ka. Nie­zro­zu­mie­nie jej natu­ry, albo – co gor­sza – obo­jęt­ność wobec niej może mieć (i czę­sto mia­ło) kon­se­kwen­cje tra­gicz­ne dla milio­nów ludzi.

Czym zatem jest spra­wie­dli­wość? Na czym pole­ga? Cze­go doty­czy? Wasze pierw­sze doświad­cze­nia z nią (a raczej – zgod­nie z tym, co napi­sa­li­śmy powy­żej – z jej bra­kiem) zapew­ne się­ga­ją jesz­cze cza­sów wcze­sne­go dzie­ciń­stwa, kie­dy dzie­li­li­ście się z rodzeń­stwem daro­wa­ną przez rodzi­ców cze­ko­la­dą, nego­cjo­wa­li­ście, kto powi­nien dane­go dnia posprzą­tać wspól­nie dzie­lo­ny pokój albo kto w danej chwi­li będzie mógł uży­wać wspól­ne­go kom­pu­te­ra lub zabaw­ki. Być może już w pierw­szych latach szko­ły otrzy­ma­li­ście nie­spra­wie­dli­wą oce­nę albo czu­li­ście się ofia­rą nie­spra­wie­dli­we­go komen­ta­rza ze stro­ny nauczy­cie­la. Być może wasze pierw­sze prze­my­śle­nia na temat spra­wie­dli­wo­ści zwią­za­ne były z lek­tu­rą lub fil­mem o nie­ludz­kim trak­to­wa­niu ludzi w komu­ni­stycz­nych łagrach sowiec­kiej Rosji, czar­no­skó­rych nie­wol­ni­ków w obu Ame­ry­kach albo sytu­acji robot­ni­ków w pierw­szych latach kapi­ta­li­zmu (w nie­któ­rych kra­jach tak­że i dziś).

Tego rodza­ju doświad­cze­nia pro­wo­ku­ją do zada­wa­nia pytań o natu­rę spra­wie­dli­wo­ści. Moty­wu­ją też do snu­cia roz­wa­żań o tym, jak być powin­no, aby było spra­wie­dli­wie. Pyta­nia te mają oczy­wi­ście natu­rę filo­zo­ficz­ną, a dokład­niej – przy­na­le­żą do dzie­dzi­ny filo­zo­fii spo­łecz­nej. Stąd też w koń­cu przy­szła kolej na ich posta­wie­nie w jed­nym z nume­rów „Filo­zo­fuj!” W kolej­nych arty­ku­łach nasi auto­rzy zasta­na­wia­ją się nad natu­rą spra­wie­dli­wo­ści, jej rodza­ja­mi, pyta­ją o spra­wie­dli­wy sys­tem spo­łecz­ny. Zasta­na­wia­ją się, któ­ry model spra­wie­dli­we­go spo­łe­czeń­stwa jest naj­bar­dziej prze­ko­nu­ją­cy. Pyta­ją, czy moż­na mówić tak­że o spra­wie­dli­wo­ści glo­bal­nej, obej­mu­ją­cej rela­cje mię­dzy spo­łe­czeń­stwa­mi. Czy moż­li­wa jest woj­na spra­wie­dli­wa? Na czym pole­ga spra­wie­dli­we pra­wo? Czy Bóg może być jed­no­cze­śnie spra­wie­dli­wy i miło­sier­ny? Mamy nadzie­ję, że te roz­wa­ża­nia będą sta­no­wi­ły inspi­ra­cję dla Waszych wła­snych prze­my­śleń i dys­ku­sji z inny­mi miło­śni­ka­mi filo­zo­fii.

Oczy­wi­ście jak zawsze obok naszych tema­tycz­nych arty­ku­łów znaj­dzie­cie w tym nume­rze „Filo­zo­fuj!” tek­sty z naszych sta­łych dzia­łów: kurs argu­men­ta­cji, eks­pe­ry­ment myślo­wy, ety­kę w lite­ra­tu­rze, lek­cję filo­zo­fii, filo­zo­ficz­ną recen­zję fil­mu, ese­je filo­zo­ficz­ne, a tak­że daw­kę filo­zo­ficz­ne­go humo­ru i krzy­żów­kę spraw­dza­ją­cą efek­ty obco­wa­nia z dwu­dzie­stym pierw­szym już nume­rem nasze­go cza­so­pi­sma.

Życzy­my przy­jem­nej i owoc­nej lek­tu­ry. Filo­zo­fuj­cie!

Redak­cja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, któ­re chciał­by pomóc przy zor­ga­ni­zo­wa­niu spo­tka­nia Klu­bu „Filo­zo­fuj!” w swo­im mie­ście, zapra­sza­my do współ­pra­cy. Szcze­gó­ły > tutaj.



Down­lo­ad (PDF, 15.11MB)

 

 

 

Najnowszy numer można nabyć od 2 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy