Numer Ontologia

Filozofuj! 2017 nr 1 (13)

Podlegamy nieustannym zmianom, zarówno psychologicznym, jak i fizycznym. Nasze umysły, ich treść – przekonania, pragnienia, wspomnienia, usposobienia – podlegają ciągłym zmianom. Jeśli wierzyć naukowcom, w naszych organizmach co kilka lat dochodzi do całkowitej wymiany atomów. Skoro tak się dzieje, to co gwarantuje nasze trwanie jako ta sama osoba? Co więcej, filozofowie nie ustają w generowaniu eksperymentów myślowych (statek Tezeusza, operacje mózgu, teleportacja), w świetle których pojęcie tożsamości osobowej wydaje się jeszcze bardziej tajemnicze. W numerze naświetlamy tę tajemnicę.

Wydaw­cą cza­sopis­ma jest

.

Kliknij, aby pobrać plik pdf numeru:

 


CZY WIESZ, ŻE…


Kalendarium

Statek Tezeusza > Kristie Miller

Wyda­je się, że dobrze rozu­miemy, na czym pole­ga tożsamość przed­miotów w cza­sie. Jed­nak dokład­niejsza anal­iza pro­ce­su wymi­any częś­ci ujaw­nia zagad­kę, z którą filo­zo­fowie zma­ga­ją się już od starożyt­noś­ci. Czy trwanie w cza­sie może być tylko złudze­niem lub kwest­ią kon­wencji? A może wyma­ga ono przyję­cia, że oprócz częś­ci przestrzen­nych posi­adamy również częś­ci cza­sowe?

Tajem­nicza oper­ac­ja > Eric Olson

Co stanowi fun­da­ment naszej tożsamoś­ci? Nasza świado­mość? Nasz mózg? Nasz orga­nizm? A może coś jeszcze innego? Jak trudne są to pyta­nia, pokazu­je ekspery­ment myślowy doty­czą­cy pewnej tajem­niczej oper­acji.

Urlop od tożsamoś­ci > Woj­ciech Lewandows­ki

Poniedzi­ałek – ja, wtorek – ja, śro­da – ja, czwartek – ja. Witold Gom­brow­icz, Dzi­en­ni­ki

Ja, sub­stanc­ja duchowa > Tomasz Kąkol

Czy jestem iden­ty­czny z moim orga­nizmem? Ist­nieją poważne argu­men­ty, że nie jestem, a nawet, że nie mogę nim być.

Dlaczego ja to ja? > Rafał Tryś­cień

Najczęś­ciej zgadza­my się, że zachowanie tożsamoś­ci osobowej w cza­sie jest czymś istot­nym. W odpowiedzi na pytanie o to, czy na zdję­ciu szkol­nym jestem ja, czy ktoś inny, odpowiadam, że to ja, bowiem pamię­tam okolicznoś­ci, w jakich zdję­cie zostało zro­bione. Choć moje ciało jest inne niż wtedy, to jed­nak wiem, bowiem pamię­tam, że to jestem ja. W tym wypad­ku pamięć wystar­cza. Co zro­bić nato­mi­ast z przy­pad­ka­mi, kiedy pamięć to za mało? I czy takie w ogóle się zdarza­ją?

Tożsamość nar­o­dowa > Ken­neth Kemp

Czy ist­nieje coś takiego jak nar­o­dowa tożsamość? Czy stanowi ona ważną część tego, kim my jako indy­wid­u­alne oso­by jesteśmy? Czy możli­wy jest zdrowy „nacjon­al­izm”, który z jed­nej strony uni­ka wro­goś­ci wobec innych nar­o­dów, z drugiej zaś ratu­je przed bez­nar­o­dowoś­ciowym kos­mopoli­tyzmem, pozbaw­ia­ją­cym nas ważnej częś­ci naszego człowieczeńst­wa? Pozy­ty­wne odpowiedzi na te pyta­nia są możli­we.

Wywiad
Bycie mną musi być kon­sty­tuowane przez coś niefizy­cznego > Wywiad z prof. Richar­dem Swinburne’em

Narzędzia filo­zo­fa
Warsz­tat log­iczny: #6. Lib­er­al­ny ideał społeczeńst­wa: obliczal­ność i kreaty­wność > Witold Mar­ciszews­ki
Teo­ria argu­men­tacji: #9: Czy czarny kot powodu­je nieszczęś­cie? > Krzysztof A. Wiec­zorek

Spór o kry­teri­um tożsamoś­ci osobowej – info­grafi­ka

Ekspery­ment myślowy: Kto jest za to morder­st­wo odpowiedzial­ny? > Artur Szut­ta

Gre­ka i łaci­na z wielki­mi klasyka­mi
Tożsamość > Michał Bizoń

Ety­ka w lit­er­aturze
Pro­ces Kaf­ki i siła sytu­a­cyjnego wpły­wu > Natasza Szut­ta

Feli­eton
Ja, czyli moja his­to­ria > Jacek Jaś­tal

Satyra
Tożsamość Y > Piotr Bar­tu­la

Feli­eton
Co byś zro­bił na moim miejs­cu? > Adam Grob­ler

Filo­zofia niemiec­ka
O wol­noś­ci człowieka i isto­cie abso­lu­tu > Han­na Urbankows­ka

Opinie
Współcześnie odpowiedzi na pytanie o tożsamość trze­ba szukać w neu­ronaukach > Jan Woleńs­ki

Wokół tem­atu
Tożsamość nar­ra­cyj­na i rozu­mie­nie samego siebie > Adri­ana Warm­bier

Filo­zofia dla dzieci
Mam swo­je zdanie i szanu­ję two­je > Doro­ta Monkiewicz-Cybul­s­ka

Filo­zofia w filmie
Nieśmiertel­ny czys­tego umysłu blask > Mał­gorza­ta Szostak

Who is who w pol­skiej filo­zofii
Mar­i­an Zdziechows­ki > Paweł Rzewus­ki

Filo­zoficzne Zoo
Wąż Niet­zschego > Jakub Jer­na­jczyk

Z pół­ki filo­zo­fa…
Filo­zofia z przym­ruże­niem oka


Redak­tor prowadzą­cy numeru: Rafał Tryś­cień.


Drodzy Czytel­ni­cy,

spoglą­dal­iś­cie zapewne nier­az na swo­je fotografie z dziecińst­wa, słuchal­iś­cie być może opowieś­ci Waszych rodz­iców lub dzi­ad­ków o Waszych doko­na­ni­ach w cza­sach, do których led­wie, jeśli w ogóle, się­ga­cie pamię­cią. Czy macie jed­nak pewność, że to właśnie o Was – czy­ta­ją­cych w tej chwili te słowa – są te his­to­rie? Czy te uśmiecha­jące się (a może płaczące) postaci na fotografi­ach to Wy? Na pozór takie pytanie może wydawać się sza­lone. „Czy redak­torzy „Filo­zo­fuj!” sugeru­ją, że ktoś, jak­iś kartez­jańs­ki demon, wstaw­ił nas, czytel­ników, na miejsce innych istot żyją­cych przed nami?”. Otóż nic z tych rzeczy! Cho­ci­aż i tego wyk­luczyć nie moż­na. Pytanie o tożsamość osobową, a dokład­niej o to, na jakiej pod­staw­ie może­my stwierdz­ić, że jesteśmy tą samą osobą w cza­sie, nie jest byna­jm­niej pozbaw­ione pod­staw. Po pier­wsze, czy w pełni zda­je­my sobie sprawę, co rozu­miemy przez „bycie tą samą osobą w cza­sie”? Po drugie, czy potrafimy określić, dzię­ki czemu jesteśmy tą samą osobą w cza­sie?

Okazu­je się, że nie są to łatwe kwest­ie. Podlegamy nieustan­nym zmi­anom, zarówno psy­cho­log­icznym, jak i fizy­cznym. Nasze umysły, ich treść – przeko­na­nia, prag­nienia, wspom­nienia, usposo­bi­enia – podle­ga­ją ciągłym zmi­anom. Jeśli wierzyć naukow­com, w naszych orga­niz­mach co kil­ka lat dochodzi do całkowitej wymi­any atom­ów. Sko­ro tak się dzieje, to co gwaran­tu­je nasze trwanie jako ta sama oso­ba? Co więcej, filo­zo­fowie nie usta­ją w gen­erowa­niu ekspery­men­tów myślowych (statek Tezeusza, oper­ac­je mózgu, tele­por­tac­ja), w świ­etle których poję­cie tożsamoś­ci osobowej wyda­je się jeszcze bardziej tajem­nicze.

Jest ono tajem­nicze, ale też ważne zarówno dla rozwiązy­wa­nia innych prob­lemów filo­zoficznych, jak i dla naszych fun­da­men­tal­nych decyzji życiowych. Na przykład jeśli nie potrafimy określić tożsamoś­ci danej oso­by w cza­sie, to w jaki sposób może­my przyp­isy­wać jej autorstwo, a tym samym zasłu­gi lub odpowiedzial­ność za czyny z przeszłoś­ci? Nasza tożsamość jako skład­owa tego, kim jesteśmy, ma też znacze­nie dla określe­nia, jaki sens ma nasze życie. Tożsamość to nie tylko relac­ja między mną ter­aźniejszym a mną w przeszłoś­ci, ale także mną w przyszłoś­ci. Czy moje „ja” umrze już jutro, a może umiera już w tej chwili, czy też przetr­wa jeszcze kil­ka, kilka­dziesiąt lat? Może warto dbać o zdrowie, dobrze się odży­wiać, ćwiczyć ciało i umysł? Nie dla kogoś innego, ale dla nas samych. Jeśli obiecu­ję tej jedynej wybranej przeze mnie oso­bie, że nie opuszczę jej aż do śmier­ci, to co te słowa mogą znaczyć, o jakiej przyszłoś­ci w nich mowa? Jak widać, prob­lem tożsamoś­ci to poważ­na sprawa, poważ­na i ciekawa – i właśnie dlat­ego uczynil­iśmy go tem­atem 13. już numeru „Filo­zo­fuj!”.

Na początek pro­ponu­je­my Wam dwa ekspery­men­ty myślowe ukazu­jące prob­le­my doty­czące tożsamoś­ci: jeden o statku Tezeusza, autorstwa Kristie Miller, dru­gi o tajem­niczej oper­acji, napisany przez Eri­ca Olsona. Pewien wgląd w to, jak to jest mieć kłopo­ty z tożsamoś­cią daje nam napisany w formie dzi­en­ni­ka esej Woj­ciecha Lewandowskiego „Urlop od tożsamoś­ci”. Bardziej całoś­ciową próbę anal­izy prob­le­mu tożsamoś­ci pro­ponu­ją autorzy dwóch kole­jnych artykułów: Tomasz Kąkol oraz Rafał Tryś­cień. Z kolei Ken­neth Kemp pyta o tożsamość w innym jeszcze sen­sie, zas­tanaw­ia­jąc się, czy ist­nieje coś takiego jak tożsamość nar­o­dowa. Jak zwyk­le część tem­aty­czną zamykamy wywia­dem ze znanym i uznanym filo­zofem. W tym numerze jest to Richard Swin­burne, który zasady tożsamoś­ci osobowej dopa­tru­je się w nie­ma­te­ri­al­nej duszy.

Wiele tek­stów tego numeru zna­j­du­ją­cych się poza częś­cią tem­aty­czną także na różne sposo­by porusza kwest­ię tożsamoś­ci. Są to: wypowiedź Jana Woleńskiego, feli­eton Adama Grob­lera, ekspery­ment myślowy Artu­ra Szut­ty, kole­j­na część filo­zofii w lit­er­aturze autorstwa Nataszy Szut­ty, a także kole­jny odcinek gre­ki i łaciny z wielki­mi klasyka­mi napisany przez Michała Bizo­nia. Odmi­enne spo­jrze­nie na tożsamość ujętą jako nar­ra­cyjne rozu­mie­nie siebie pro­ponu­ją w swoich tek­stach Adri­ana Warm­bier i Jacek Jaś­tal. Pewien humorysty­czny akcent stanowi kalope­js­ka reflek­s­ja nad tożsamoś­cią „y” autorstwa nieza­wod­nego Pio­tra Bar­tuli. Oczy­wiś­cie zaprasza­my także do inspiru­jącej lek­tu­ry naszych pozostałych dzi­ałów, a także do inteligent­nej rozry­w­ki, której dostar­czą Wam filo­zoficzne zoo, krzyżówka i aneg­do­ty.

Filo­zo­fu­j­cie!

Redakc­ja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, które chci­ał­by pomóc przy zor­ga­ni­zowa­niu spotka­nia Klubu „Filo­zo­fuj!” w swoim mieś­cie, zaprasza­my do współpra­cy. Szczegóły > tutaj.



Down­load (PDF, 7.7MB)

Najnowszy numer można nabyć od 3 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy