Numer Ontologia

Filozofuj! 2017 nr 1 (13)

Podlegamy nieustannym zmianom, zarówno psychologicznym, jak i fizycznym. Nasze umysły, ich treść – przekonania, pragnienia, wspomnienia, usposobienia – podlegają ciągłym zmianom. Jeśli wierzyć naukowcom, w naszych organizmach co kilka lat dochodzi do całkowitej wymiany atomów. Skoro tak się dzieje, to co gwarantuje nasze trwanie jako ta sama osoba? Co więcej, filozofowie nie ustają w generowaniu eksperymentów myślowych (statek Tezeusza, operacje mózgu, teleportacja), w świetle których pojęcie tożsamości osobowej wydaje się jeszcze bardziej tajemnicze. W numerze naświetlamy tę tajemnicę.

Zapisz się do naszego newslettera

Wydaw­cą cza­so­pi­sma jest

.

Klik­nij, aby pobrać plik pdf nume­ru:

 


CZY WIESZ, ŻE…


Kalendarium

Sta­tek Teze­usza > Kri­stie Mil­ler

Wyda­je się, że dobrze rozu­mie­my, na czym pole­ga toż­sa­mość przed­mio­tów w cza­sie. Jed­nak dokład­niej­sza ana­li­za pro­ce­su wymia­ny czę­ści ujaw­nia zagad­kę, z któ­rą filo­zo­fo­wie zma­ga­ją się już od sta­ro­żyt­no­ści. Czy trwa­nie w cza­sie może być tyl­ko złu­dze­niem lub kwe­stią kon­wen­cji? A może wyma­ga ono przy­ję­cia, że oprócz czę­ści prze­strzen­nych posia­da­my rów­nież czę­ści cza­so­we?

Tajem­ni­cza ope­ra­cja > Eric Olson

Co sta­no­wi fun­da­ment naszej toż­sa­mo­ści? Nasza świa­do­mość? Nasz mózg? Nasz orga­nizm? A może coś jesz­cze inne­go? Jak trud­ne są to pyta­nia, poka­zu­je eks­pe­ry­ment myślo­wy doty­czą­cy pew­nej tajem­ni­czej ope­ra­cji.

Urlop od toż­sa­mo­ści > Woj­ciech Lewan­dow­ski

Ponie­dzia­łek – ja, wto­rek – ja, śro­da – ja, czwar­tek – ja. Witold Gom­bro­wicz, Dzien­ni­ki

Ja, sub­stan­cja ducho­wa > Tomasz Kąkol

Czy jestem iden­tycz­ny z moim orga­ni­zmem? Ist­nie­ją poważ­ne argu­men­ty, że nie jestem, a nawet, że nie mogę nim być.

Dla­cze­go ja to ja? > Rafał Try­ścień

Naj­czę­ściej zga­dza­my się, że zacho­wa­nie toż­sa­mo­ści oso­bo­wej w cza­sie jest czymś istot­nym. W odpo­wie­dzi na pyta­nie o to, czy na zdję­ciu szkol­nym jestem ja, czy ktoś inny, odpo­wia­dam, że to ja, bowiem pamię­tam oko­licz­no­ści, w jakich zdję­cie zosta­ło zro­bio­ne. Choć moje cia­ło jest inne niż wte­dy, to jed­nak wiem, bowiem pamię­tam, że to jestem ja. W tym wypad­ku pamięć wystar­cza. Co zro­bić nato­miast z przy­pad­ka­mi, kie­dy pamięć to za mało? I czy takie w ogó­le się zda­rza­ją?

Toż­sa­mość naro­do­wa > Ken­neth Kemp

Czy ist­nie­je coś takie­go jak naro­do­wa toż­sa­mość? Czy sta­no­wi ona waż­ną część tego, kim my jako indy­wi­du­al­ne oso­by jeste­śmy? Czy moż­li­wy jest zdro­wy „nacjo­na­lizm”, któ­ry z jed­nej stro­ny uni­ka wro­go­ści wobec innych naro­dów, z dru­giej zaś ratu­je przed bez­na­ro­do­wo­ścio­wym kosmo­po­li­ty­zmem, pozba­wia­ją­cym nas waż­nej czę­ści nasze­go czło­wie­czeń­stwa? Pozy­tyw­ne odpo­wie­dzi na te pyta­nia są moż­li­we.

Wywiad
Bycie mną musi być kon­sty­tu­owa­ne przez coś nie­fi­zycz­ne­go > Wywiad z prof. Richar­dem Swinburne’em

Narzę­dzia filo­zo­fa
Warsz­tat logicz­ny: #6. Libe­ral­ny ide­ał spo­łe­czeń­stwa: obli­czal­ność i kre­atyw­ność > Witold Mar­ci­szew­ski
Teo­ria argu­men­ta­cji: #9: Czy czar­ny kot powo­du­je nie­szczę­ście? > Krzysz­tof A. Wie­czo­rek

Spór o kry­te­rium toż­sa­mo­ści oso­bo­wej – info­gra­fi­ka

Eks­pe­ry­ment myślo­wy: Kto jest za to mor­der­stwo odpo­wie­dzial­ny? > Artur Szut­ta

Gre­ka i łaci­na z wiel­ki­mi kla­sy­ka­mi
Toż­sa­mość > Michał Bizoń

Ety­ka w lite­ra­tu­rze
Pro­ces Kaf­ki i siła sytu­acyj­ne­go wpły­wu > Nata­sza Szut­ta

Felie­ton
Ja, czy­li moja histo­ria > Jacek Jaś­tal

Saty­ra
Toż­sa­mość Y > Piotr Bar­tu­la

Felie­ton
Co byś zro­bił na moim miej­scu? > Adam Gro­bler

Filo­zo­fia nie­miec­ka
O wol­no­ści czło­wie­ka i isto­cie abso­lu­tu > Han­na Urban­kow­ska

Opi­nie
Współ­cze­śnie odpo­wie­dzi na pyta­nie o toż­sa­mość trze­ba szu­kać w neu­ro­nau­kach > Jan Woleń­ski

Wokół tema­tu
Toż­sa­mość nar­ra­cyj­na i rozu­mie­nie same­go sie­bie > Adria­na Warm­bier

Filo­zo­fia dla dzie­ci
Mam swo­je zda­nie i sza­nu­ję two­je > Doro­ta Mon­kie­wicz-Cybul­ska

Filo­zo­fia w fil­mie
Nie­śmier­tel­ny czy­ste­go umy­słu blask > Mał­go­rza­ta Szo­stak

Who is who w pol­skiej filo­zo­fii
Marian Zdzie­chow­ski > Paweł Rze­wu­ski

Filo­zo­ficz­ne Zoo
Wąż Nie­tz­sche­go > Jakub Jer­naj­czyk

Z pół­ki filo­zo­fa…
Filo­zo­fia z przy­mru­że­niem oka


Redak­tor pro­wa­dzą­cy nume­ru: Rafał Try­ścień.


Dro­dzy Czy­tel­ni­cy,

spo­glą­da­li­ście zapew­ne nie­raz na swo­je foto­gra­fie z dzie­ciń­stwa, słu­cha­li­ście być może opo­wie­ści Waszych rodzi­ców lub dziad­ków o Waszych doko­na­niach w cza­sach, do któ­rych led­wie, jeśli w ogó­le, się­ga­cie pamię­cią. Czy macie jed­nak pew­ność, że to wła­śnie o Was – czy­ta­ją­cych w tej chwi­li te sło­wa – są te histo­rie? Czy te uśmie­cha­ją­ce się (a może pła­czą­ce) posta­ci na foto­gra­fiach to Wy? Na pozór takie pyta­nie może wyda­wać się sza­lo­ne. „Czy redak­to­rzy „Filo­zo­fuj!” suge­ru­ją, że ktoś, jakiś kar­te­zjań­ski demon, wsta­wił nas, czy­tel­ni­ków, na miej­sce innych istot żyją­cych przed nami?”. Otóż nic z tych rze­czy! Cho­ciaż i tego wyklu­czyć nie moż­na. Pyta­nie o toż­sa­mość oso­bo­wą, a dokład­niej o to, na jakiej pod­sta­wie może­my stwier­dzić, że jeste­śmy tą samą oso­bą w cza­sie, nie jest bynaj­mniej pozba­wio­ne pod­staw. Po pierw­sze, czy w peł­ni zda­je­my sobie spra­wę, co rozu­mie­my przez „bycie tą samą oso­bą w cza­sie”? Po dru­gie, czy potra­fi­my okre­ślić, dzię­ki cze­mu jeste­śmy tą samą oso­bą w cza­sie?

Oka­zu­je się, że nie są to łatwe kwe­stie. Pod­le­ga­my nie­ustan­nym zmia­nom, zarów­no psy­cho­lo­gicz­nym, jak i fizycz­nym. Nasze umy­sły, ich treść – prze­ko­na­nia, pra­gnie­nia, wspo­mnie­nia, uspo­so­bie­nia – pod­le­ga­ją cią­głym zmia­nom. Jeśli wie­rzyć naukow­com, w naszych orga­ni­zmach co kil­ka lat docho­dzi do cał­ko­wi­tej wymia­ny ato­mów. Sko­ro tak się dzie­je, to co gwa­ran­tu­je nasze trwa­nie jako ta sama oso­ba? Co wię­cej, filo­zo­fo­wie nie usta­ją w gene­ro­wa­niu eks­pe­ry­men­tów myślo­wych (sta­tek Teze­usza, ope­ra­cje mózgu, tele­por­ta­cja), w świe­tle któ­rych poję­cie toż­sa­mo­ści oso­bo­wej wyda­je się jesz­cze bar­dziej tajem­ni­cze.

Jest ono tajem­ni­cze, ale też waż­ne zarów­no dla roz­wią­zy­wa­nia innych pro­ble­mów filo­zo­ficz­nych, jak i dla naszych fun­da­men­tal­nych decy­zji życio­wych. Na przy­kład jeśli nie potra­fi­my okre­ślić toż­sa­mo­ści danej oso­by w cza­sie, to w jaki spo­sób może­my przy­pi­sy­wać jej autor­stwo, a tym samym zasłu­gi lub odpo­wie­dzial­ność za czy­ny z prze­szło­ści? Nasza toż­sa­mość jako skła­do­wa tego, kim jeste­śmy, ma też zna­cze­nie dla okre­śle­nia, jaki sens ma nasze życie. Toż­sa­mość to nie tyl­ko rela­cja mię­dzy mną teraź­niej­szym a mną w prze­szło­ści, ale tak­że mną w przy­szło­ści. Czy moje „ja” umrze już jutro, a może umie­ra już w tej chwi­li, czy też prze­trwa jesz­cze kil­ka, kil­ka­dzie­siąt lat? Może war­to dbać o zdro­wie, dobrze się odży­wiać, ćwi­czyć cia­ło i umysł? Nie dla kogoś inne­go, ale dla nas samych. Jeśli obie­cu­ję tej jedy­nej wybra­nej prze­ze mnie oso­bie, że nie opusz­czę jej aż do śmier­ci, to co te sło­wa mogą zna­czyć, o jakiej przy­szło­ści w nich mowa? Jak widać, pro­blem toż­sa­mo­ści to poważ­na spra­wa, poważ­na i cie­ka­wa – i wła­śnie dla­te­go uczy­ni­li­śmy go tema­tem 13. już nume­ru „Filo­zo­fuj!”.

Na począ­tek pro­po­nu­je­my Wam dwa eks­pe­ry­men­ty myślo­we uka­zu­ją­ce pro­ble­my doty­czą­ce toż­sa­mo­ści: jeden o stat­ku Teze­usza, autor­stwa Kri­stie Mil­ler, dru­gi o tajem­ni­czej ope­ra­cji, napi­sa­ny przez Eri­ca Olso­na. Pewien wgląd w to, jak to jest mieć kło­po­ty z toż­sa­mo­ścią daje nam napi­sa­ny w for­mie dzien­ni­ka esej Woj­cie­cha Lewan­dow­skie­go „Urlop od toż­sa­mo­ści”. Bar­dziej cało­ścio­wą pró­bę ana­li­zy pro­ble­mu toż­sa­mo­ści pro­po­nu­ją auto­rzy dwóch kolej­nych arty­ku­łów: Tomasz Kąkol oraz Rafał Try­ścień. Z kolei Ken­neth Kemp pyta o toż­sa­mość w innym jesz­cze sen­sie, zasta­na­wia­jąc się, czy ist­nie­je coś takie­go jak toż­sa­mość naro­do­wa. Jak zwy­kle część tema­tycz­ną zamy­ka­my wywia­dem ze zna­nym i uzna­nym filo­zo­fem. W tym nume­rze jest to Richard Swin­bur­ne, któ­ry zasa­dy toż­sa­mo­ści oso­bo­wej dopa­tru­je się w nie­ma­te­rial­nej duszy.

Wie­le tek­stów tego nume­ru znaj­du­ją­cych się poza czę­ścią tema­tycz­ną tak­że na róż­ne spo­so­by poru­sza kwe­stię toż­sa­mo­ści. Są to: wypo­wiedź Jana Woleń­skie­go, felie­ton Ada­ma Gro­ble­ra, eks­pe­ry­ment myślo­wy Artu­ra Szut­ty, kolej­na część filo­zo­fii w lite­ra­tu­rze autor­stwa Nata­szy Szut­ty, a tak­że kolej­ny odci­nek gre­ki i łaci­ny z wiel­ki­mi kla­sy­ka­mi napi­sa­ny przez Micha­ła Bizo­nia. Odmien­ne spoj­rze­nie na toż­sa­mość uję­tą jako nar­ra­cyj­ne rozu­mie­nie sie­bie pro­po­nu­ją w swo­ich tek­stach Adria­na Warm­bier i Jacek Jaś­tal. Pewien humo­ry­stycz­ny akcent sta­no­wi kalo­pej­ska reflek­sja nad toż­sa­mo­ścią „y” autor­stwa nie­za­wod­ne­go Pio­tra Bar­tu­li. Oczy­wi­ście zapra­sza­my tak­że do inspi­ru­ją­cej lek­tu­ry naszych pozo­sta­łych dzia­łów, a tak­że do inte­li­gent­nej roz­ryw­ki, któ­rej dostar­czą Wam filo­zo­ficz­ne zoo, krzy­żów­ka i aneg­do­ty.

Filo­zo­fuj­cie!

Redak­cja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, któ­re chciał­by pomóc przy zor­ga­ni­zo­wa­niu spo­tka­nia Klu­bu „Filo­zo­fuj!” w swo­im mie­ście, zapra­sza­my do współ­pra­cy. Szcze­gó­ły > tutaj.



Down­lo­ad (PDF, 7.7MB)

Najnowszy numer można nabyć od 2 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy