Numer

Filozofuj! 2019 nr 1 (25)

Na czym w ogóle polega dowcip? Dlaczego żarty lub zabawne sytuacje czy zdarzenia nas śmieszą? Czym jest i skąd bierze się w nas poczucie humoru? Jaką ma wartość? Czy śmiech ściśle z humorem powiązany jest oznaką braku ogłady, błazenady czy wręcz przeciwnie: zdradza inteligencję śmiejącego się? Jakie procesy poznawcze (a może i jeszcze jakieś inne) towarzyszą naszemu rozpoznaniu dobrego żartu i odpowiadają za poczucie humoru? Czy twórczość humorystyczna może zasługiwać na miano sztuki? W miarę zadawania coraz to nowych pytań problem urósł do rozmiarów wielkiego zbioru zagadnień, który złożonością i doniosłością dorównuje największym kwestiom filozoficznym. Poprosiliśmy zatem filozofów z daleka i bliska, aby podzielili się z nami swoimi przemyśleniami na temat humoru. Efektem ich pracy są artykuły, które stanowią tematyczną część niniejszego numeru „Filozofuj!”.

Wydaw­cą cza­sopis­ma jest

Kliknij, aby pobrać plik pdf numeru 1(25)/2019:

Zachęcamy do lektury!


Czy WIESZ, ŻE…


Spis treści

Kalen­dar­i­um

O humorze na poważnie – teorie i kon­trow­er­sje > Moni­ka Bokiniec
W swo­jej najbardziej znanej powieś­ci, Imię róży, Umber­to Eco uch­wycił niek­tóre istotne aspek­ty humoru. Pamięta­cie zapewne, że kluczem do morder­stw dokony­wanych w śred­niowiecznym opactwie było zablokowanie dostępu do rozprawy Arys­tote­le­sa o śmiechu i komedii. „Ale co cię prz­er­az­iło w tym wykładzie o śmiechu?” zapy­tał główny bohater, prowadzą­cy śledzt­wo, mnicha-morder­cę, „Nie usuniesz śmiechu, usuwa­jąc tę księgę”.

Wiwisekc­ja żaby, czyli o tym, co nas śmieszy > Cezary Jurkiewicz
Podob­no anal­i­zowanie komedii jest jak wiwisekc­ja żaby – umiera pod­czas tego pro­ce­su. Spotkałem się z opini­a­mi komików, że wolą dzi­ałać intu­icją, bo stworze­nie sys­temów zabi­je mag­ię tego wszys­tkiego. Jed­nak wcale tak być nie musi.

Czy żar­ty są dzieła­mi sztu­ki? > Noël Car­roll
Gdy wejdziemy do Inter­ne­tu i wyświ­etlimy listę żartów na jak­iś tem­at, na przykład o prawnikach, albo otworzymy książkę z dow­ci­pa­mi o tytule typu Irlandz­ki humor, nie sądzę, byśmy pomyśleli, że patrzymy na dzieła sztu­ki. Wid­niejące tam żar­ty z pewnoś­cią nie są też dzieła­mi lit­er­acki­mi. W prze­ci­wieńst­wie do dobrego wier­sza nie warto ich czy­tać ponown­ie. Nie mają wielu inter­pre­tacji. Nie są czymś, co może­my sobie wysoko cenić. Kon­sumu­je­my je jak chip­sy.

Moralne granice żar­tu > Artur Szut­ta
Są tacy, dla których każdy dow­cip jest niemoral­ny – budzi rechot, który jest oznaką wywyższa­nia się, znieczu­le­nia lub bezmyśl­noś­ci tego, który się śmieje. O tych autorach przeczyta­cie w innych artykułach niniejszego numeru „Filo­zo­fuj!”. Są też tacy, którzy twierdzą, że żar­ty moż­na oce­ni­ać jedynie przez pryz­mat pięk­na, nie ma złych moral­nie dow­cipów, są tylko te genialne, takie sobie i słabe. Są też jed­nak i tacy, których zdaniem w świecie dow­cipów ist­nieje grani­ca między dobrem i złem moral­nym. Nasze pytanie brz­mi: czy taka grani­ca ist­nieje, a jeśli tak, którędy prze­b­ie­ga?

Paradoks poważnego humoru > Domini­ka Boroń
Humor od starożyt­noś­ci intere­sował filo­zofów. Rzad­ko jed­nak wykracza­li oni poza trak­towanie go jako specy­ficznie ludzkiego zachowa­nia lub też poza kry­tykę humoru jako reakcji i per­spek­ty­wy niegod­nej myśli­ciela, a nawet człowieka cywili­zowanego. Mało jest dziedzin ludzkiego myśle­nia, które zda­ją się tak bard­zo jak filo­zofia obaw­iać komiz­mu!

Dokąd nas to doprowadzi…? > Adam Kuchars­ki
Bada­jąc humor, częs­to sku­pi­amy się na samym przed­mio­cie, czyli na dow­ci­pach, zabawnych zachowa­ni­ach i zdarzeni­ach. Tym­cza­sem w zrozu­mie­niu tego fenomenu równie pomoc­ne są bada­nia nad tymi, którzy się śmieją (albo i nie śmieją), czyli psy­cholo­gia albo kog­ni­ty­wisty­ka humoru.

Humor w kul­turze: od wykry­wa­nia fałszu do unika­nia prawdy > Piotr Bił­go­ra­js­ki
Pop­u­lar­na ewolucjon­isty­cz­na teo­ria humoru głosi, że rozbaw­ie­nie jest reakcją na błędy poz­naw­cze, które są nieko­rzystne dla naszego przetr­wa­nia. Zgod­nie z tą kon­cepcją natu­ra moty­wu­je nas do wykry­wa­nia wszel­kich niespójnoś­ci, nagradza­jąc to przy­jem­nym doz­naniem – śmiechem. W tym kon­tekś­cie opowiadanie dow­cipów to ćwicze­nie się w sztuce wykry­wa­nia fałszu, co jest prze­cież warunk­iem poz­na­nia. Tak więc humor, jako siła napę­dowa umysłu, to poważ­na sprawa, doty­czy wszak kwestii prawdy. Tutaj nie ma się z czego śmi­ać.

Wywiad
Poczu­cie humoru to postawa wobec życia > Wywiad z prof. Bohdanem Dziemi­dok­iem, najwięk­szym pol­skim znaw­cą prob­lematy­ki filo­zofii humoru.

Narzędzia filo­zo­fa
Teo­ria argu­men­tacji: #20. Przez żart do zwycięst­wa – humor w argu­men­tacji i per­swazji > Krzysztof A. Wiec­zorek
Gre­ka i łaci­na z wielki­mi klasyka­mi: Humor > Michał Bizoń
Gawędy o języku: #7. Iry­tu­ją­ca niepochwyt­ność bycia > Woj­ciech Żełaniec

Filo­zofia w lit­er­aturze
Czy Jorge słusznie obaw­iał się Arys­tote­le­sowskiej nau­ki o śmiechu? > Natasza Szut­ta

Satyra
Krymi­nal­na his­to­ria filo­zofii (autor anon­i­mowy) > Piotr Bar­tu­la

Feli­eton
Śmiej się, pajacu! > Jacek Jaś­tal
Bóg, Humor i Ojczyz­na > Adam Grob­ler
Filo­zofia to rzecz poważ­na… > Jan Woleńs­ki

Narzędzia filo­zo­fa
Ekspery­ment myślowy: Wyobrażona zami­ana miejsc > Artur Szut­ta

Feli­eton
Iro­nia i miłość > Andrzej Sza­haj
Granice śmiechu > Jacek Hołówka

Wokół tem­atu i lek­tu­ry
Ran­ny ptaszek w głowę. O Słown­iku racjon­al­nym Hug­o­na Stein­hausa > Fil­ip Kobiela

Lekc­ja filo­zofii #6. Pla­ton > Jacek Woj­tysi­ak

Z pół­ki filo­zo­fa…
Siód­ma funkc­ja języ­ka > Mał­gorza­ta Szostak

Filo­zofia w filmie
Życie jest piękne > Piotr Bił­go­ra­js­ki

Filo­zofia z przym­ruże­niem oka


Redak­torzy prowadzą­cy numeru: Moni­ka Bokiniec, Piotr Bił­go­ra­js­ki


Drodzy Czytel­ni­cy,

geneza niniejszego numeru „Filo­zo­fuj!” jest nieco odmi­en­na od poprzed­nich. Jeden z dow­cipów opub­likowanych przez nasze cza­sopis­mo wzbudz­ił kon­trow­er­sje. Niek­tórzy z naszych czytel­ników argu­men­towali, że żart tego rodza­ju niespraw­iedli­wie trak­tu­je pewną grupę osób. Byliśmy odmi­en­nego zda­nia, a ponieważ niez­go­da dla filo­zo­fa stanowi zawsze impuls do reflek­sji, postanow­iliśmy zgłębić zagad­nie­nie humoru. Punk­tem wyjś­cia było dla nas pytanie o granicę moral­nej dopuszczal­noś­ci dow­cipu. Zas­tanaw­ial­iśmy się, kiedy moral­na kry­ty­ka żar­tu wyni­ka jedynie z fak­tu, że odbior­ca jest zbyt wrażli­wy albo nie ma poczu­cia humoru, a kiedy ma on lub ona słuszne pre­ten­sje.

W przy­pad­ku filo­zofii namysł nad jed­nym prob­le­mem niemal zawsze prowadzi do roztrząsa­nia dal­szych, pow­iązanych ze sobą niczym w pajęczej sieci. Na czym w ogóle pole­ga dow­cip? Dlaczego żar­ty lub zabawne sytu­acje czy zdarzenia nas śmieszą? Czym jest i skąd bierze się w nas poczu­cie humoru? Jaką ma wartość? Czy śmiech ściśle z humorem pow­iązany jest oznaką braku ogłady, błazenady czy wręcz prze­ci­wnie: zdradza inteligencję śmiejącego się? Jakie pro­cesy poz­naw­cze (a może i jeszcze jakieś inne) towarzyszą nasze­mu rozpoz­na­niu dobrego żar­tu i odpowiada­ją za poczu­cie humoru? Czy twór­c­zość humorysty­cz­na może zasługi­wać na miano sztu­ki? W miarę zadawa­nia coraz to nowych pytań prob­lem urósł do rozmi­arów wielkiego zbioru zagad­nień, który złożonoś­cią i doniosłoś­cią dorównu­je najwięk­szym kwes­t­iom filo­zoficznym. Poprosil­iśmy zatem filo­zofów z dale­ka i bliska, aby podzielili się z nami swoi­mi prze­myśle­ni­a­mi na tem­at humoru. Efek­tem ich pra­cy są artykuły, które stanow­ią tem­aty­czną część niniejszego numeru „Filo­zo­fuj!”.

Oczy­wiś­cie oprócz tek­stów tem­aty­cznych pro­ponu­je­my Wam także nasze stałe dzi­ały, z których niek­tóre również za przed­miot biorą tem­atykę humoru. Są to kurs sztu­ki argu­men­tacji, recen­z­ja filo­zoficz­na, feli­etony, ekspery­ment myślowy, ety­ka w lit­er­aturze, sce­nar­iusz lekcji filo­zoficznej, objaśnie­nie kole­jnego frag­men­tu pod­stawy pro­gramowej oraz filo­zofia w filmie. Mamy nadzieję, że spotkanie z 25. już numerem „Filo­zo­fuj!” będzie dla Was nie tylko okazją do filo­zoficznych apor­ii i wglądów, ale także da Wam możli­wość doświad­czenia najlep­szej strony humoru, która budzi śmiech – a przy­na­jm­niej delikat­ny uśmiech god­ny filo­zo­fa.

Z redak­cyjnym pozdrowie­niem – filo­zo­fu­j­cie!

Redakc­ja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, które chci­ał­by pomóc przy zor­ga­ni­zowa­niu spotka­nia Klubu „Filo­zo­fuj!” w swoim mieś­cie, zaprasza­my do współpra­cy. Szczegóły > tutaj.



Down­load (PDF, 13.53MB)

Najnowszy numer można nabyć od 3 stycznia w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

Sklep

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy