Numer

Filozofuj! 2019 nr 1 (25)

Na czym w ogóle polega dowcip? Dlaczego żarty lub zabawne sytuacje czy zdarzenia nas śmieszą? Czym jest i skąd bierze się w nas poczucie humoru? Jaką ma wartość? Czy śmiech ściśle z humorem powiązany jest oznaką braku ogłady, błazenady czy wręcz przeciwnie: zdradza inteligencję śmiejącego się? Jakie procesy poznawcze (a może i jeszcze jakieś inne) towarzyszą naszemu rozpoznaniu dobrego żartu i odpowiadają za poczucie humoru? Czy twórczość humorystyczna może zasługiwać na miano sztuki? W miarę zadawania coraz to nowych pytań problem urósł do rozmiarów wielkiego zbioru zagadnień, który złożonością i doniosłością dorównuje największym kwestiom filozoficznym. Poprosiliśmy zatem filozofów z daleka i bliska, aby podzielili się z nami swoimi przemyśleniami na temat humoru. Efektem ich pracy są artykuły, które stanowią tematyczną część niniejszego numeru „Filozofuj!”.

Zapisz się do naszego newslettera

Wydaw­cą cza­sopis­ma jest

Kliknij, aby pobrać plik pdf numeru 1(25)/2019:

Zachęcamy do lektury!


Czy WIESZ, ŻE…


Spis treści

Kalen­dar­i­um

O humorze na poważnie – teorie i kon­trow­er­sje > Moni­ka Bokiniec
W swo­jej najbardziej znanej powieś­ci, Imię róży, Umber­to Eco uch­wycił niek­tóre istotne aspek­ty humoru. Pamięta­cie zapewne, że kluczem do morder­stw dokony­wanych w śred­niowiecznym opactwie było zablokowanie dostępu do rozprawy Arys­tote­le­sa o śmiechu i komedii. „Ale co cię prz­er­az­iło w tym wykładzie o śmiechu?” zapy­tał główny bohater, prowadzą­cy śledzt­wo, mnicha-morder­cę, „Nie usuniesz śmiechu, usuwa­jąc tę księgę”.

Wiwisekc­ja żaby, czyli o tym, co nas śmieszy > Cezary Jurkiewicz
Podob­no anal­i­zowanie komedii jest jak wiwisekc­ja żaby – umiera pod­czas tego pro­ce­su. Spotkałem się z opini­a­mi komików, że wolą dzi­ałać intu­icją, bo stworze­nie sys­temów zabi­je mag­ię tego wszys­tkiego. Jed­nak wcale tak być nie musi.

Czy żar­ty są dzieła­mi sztu­ki? > Noël Car­roll
Gdy wejdziemy do Inter­ne­tu i wyświ­etlimy listę żartów na jak­iś tem­at, na przykład o prawnikach, albo otworzymy książkę z dow­ci­pa­mi o tytule typu Irlandz­ki humor, nie sądzę, byśmy pomyśleli, że patrzymy na dzieła sztu­ki. Wid­niejące tam żar­ty z pewnoś­cią nie są też dzieła­mi lit­er­acki­mi. W prze­ci­wieńst­wie do dobrego wier­sza nie warto ich czy­tać ponown­ie. Nie mają wielu inter­pre­tacji. Nie są czymś, co może­my sobie wysoko cenić. Kon­sumu­je­my je jak chip­sy.

Moralne granice żar­tu > Artur Szut­ta
Są tacy, dla których każdy dow­cip jest niemoral­ny – budzi rechot, który jest oznaką wywyższa­nia się, znieczu­le­nia lub bezmyśl­noś­ci tego, który się śmieje. O tych autorach przeczyta­cie w innych artykułach niniejszego numeru „Filo­zo­fuj!”. Są też tacy, którzy twierdzą, że żar­ty moż­na oce­ni­ać jedynie przez pryz­mat pięk­na, nie ma złych moral­nie dow­cipów, są tylko te genialne, takie sobie i słabe. Są też jed­nak i tacy, których zdaniem w świecie dow­cipów ist­nieje grani­ca między dobrem i złem moral­nym. Nasze pytanie brz­mi: czy taka grani­ca ist­nieje, a jeśli tak, którędy prze­b­ie­ga?

Paradoks poważnego humoru > Domini­ka Boroń
Humor od starożyt­noś­ci intere­sował filo­zofów. Rzad­ko jed­nak wykracza­li oni poza trak­towanie go jako specy­ficznie ludzkiego zachowa­nia lub też poza kry­tykę humoru jako reakcji i per­spek­ty­wy niegod­nej myśli­ciela, a nawet człowieka cywili­zowanego. Mało jest dziedzin ludzkiego myśle­nia, które zda­ją się tak bard­zo jak filo­zofia obaw­iać komiz­mu!

Dokąd nas to doprowadzi…? > Adam Kuchars­ki
Bada­jąc humor, częs­to sku­pi­amy się na samym przed­mio­cie, czyli na dow­ci­pach, zabawnych zachowa­ni­ach i zdarzeni­ach. Tym­cza­sem w zrozu­mie­niu tego fenomenu równie pomoc­ne są bada­nia nad tymi, którzy się śmieją (albo i nie śmieją), czyli psy­cholo­gia albo kog­ni­ty­wisty­ka humoru.

Humor w kul­turze: od wykry­wa­nia fałszu do unika­nia prawdy > Piotr Bił­go­ra­js­ki
Pop­u­lar­na ewolucjon­isty­cz­na teo­ria humoru głosi, że rozbaw­ie­nie jest reakcją na błędy poz­naw­cze, które są nieko­rzystne dla naszego przetr­wa­nia. Zgod­nie z tą kon­cepcją natu­ra moty­wu­je nas do wykry­wa­nia wszel­kich niespójnoś­ci, nagradza­jąc to przy­jem­nym doz­naniem – śmiechem. W tym kon­tekś­cie opowiadanie dow­cipów to ćwicze­nie się w sztuce wykry­wa­nia fałszu, co jest prze­cież warunk­iem poz­na­nia. Tak więc humor, jako siła napę­dowa umysłu, to poważ­na sprawa, doty­czy wszak kwestii prawdy. Tutaj nie ma się z czego śmi­ać.

Wywiad
Poczu­cie humoru to postawa wobec życia > Wywiad z prof. Bohdanem Dziemi­dok­iem, najwięk­szym pol­skim znaw­cą prob­lematy­ki filo­zofii humoru.

Narzędzia filo­zo­fa
Teo­ria argu­men­tacji: #20. Przez żart do zwycięst­wa – humor w argu­men­tacji i per­swazji > Krzysztof A. Wiec­zorek
Gre­ka i łaci­na z wielki­mi klasyka­mi: Humor > Michał Bizoń
Gawędy o języku: #7. Iry­tu­ją­ca niepochwyt­ność bycia > Woj­ciech Żełaniec

Filo­zofia w lit­er­aturze
Czy Jorge słusznie obaw­iał się Arys­tote­le­sowskiej nau­ki o śmiechu? > Natasza Szut­ta

Satyra
Krymi­nal­na his­to­ria filo­zofii (autor anon­i­mowy) > Piotr Bar­tu­la

Feli­eton
Śmiej się, pajacu! > Jacek Jaś­tal
Bóg, Humor i Ojczyz­na > Adam Grob­ler
Filo­zofia to rzecz poważ­na… > Jan Woleńs­ki

Narzędzia filo­zo­fa
Ekspery­ment myślowy: Wyobrażona zami­ana miejsc > Artur Szut­ta

Feli­eton
Iro­nia i miłość > Andrzej Sza­haj
Granice śmiechu > Jacek Hołówka

Wokół tem­atu i lek­tu­ry
Ran­ny ptaszek w głowę. O Słown­iku racjon­al­nym Hug­o­na Stein­hausa > Fil­ip Kobiela

Lekc­ja filo­zofii #6. Pla­ton > Jacek Woj­tysi­ak

Z pół­ki filo­zo­fa…
Siód­ma funkc­ja języ­ka > Mał­gorza­ta Szostak

Filo­zofia w filmie
Życie jest piękne > Piotr Bił­go­ra­js­ki

Filo­zofia z przym­ruże­niem oka


Redak­torzy prowadzą­cy numeru: Moni­ka Bokiniec, Piotr Bił­go­ra­js­ki


Drodzy Czytel­ni­cy,

geneza niniejszego numeru „Filo­zo­fuj!” jest nieco odmi­en­na od poprzed­nich. Jeden z dow­cipów opub­likowanych przez nasze cza­sopis­mo wzbudz­ił kon­trow­er­sje. Niek­tórzy z naszych czytel­ników argu­men­towali, że żart tego rodza­ju niespraw­iedli­wie trak­tu­je pewną grupę osób. Byliśmy odmi­en­nego zda­nia, a ponieważ niez­go­da dla filo­zo­fa stanowi zawsze impuls do reflek­sji, postanow­iliśmy zgłębić zagad­nie­nie humoru. Punk­tem wyjś­cia było dla nas pytanie o granicę moral­nej dopuszczal­noś­ci dow­cipu. Zas­tanaw­ial­iśmy się, kiedy moral­na kry­ty­ka żar­tu wyni­ka jedynie z fak­tu, że odbior­ca jest zbyt wrażli­wy albo nie ma poczu­cia humoru, a kiedy ma on lub ona słuszne pre­ten­sje.

W przy­pad­ku filo­zofii namysł nad jed­nym prob­le­mem niemal zawsze prowadzi do roztrząsa­nia dal­szych, pow­iązanych ze sobą niczym w pajęczej sieci. Na czym w ogóle pole­ga dow­cip? Dlaczego żar­ty lub zabawne sytu­acje czy zdarzenia nas śmieszą? Czym jest i skąd bierze się w nas poczu­cie humoru? Jaką ma wartość? Czy śmiech ściśle z humorem pow­iązany jest oznaką braku ogłady, błazenady czy wręcz prze­ci­wnie: zdradza inteligencję śmiejącego się? Jakie pro­cesy poz­naw­cze (a może i jeszcze jakieś inne) towarzyszą nasze­mu rozpoz­na­niu dobrego żar­tu i odpowiada­ją za poczu­cie humoru? Czy twór­c­zość humorysty­cz­na może zasługi­wać na miano sztu­ki? W miarę zadawa­nia coraz to nowych pytań prob­lem urósł do rozmi­arów wielkiego zbioru zagad­nień, który złożonoś­cią i doniosłoś­cią dorównu­je najwięk­szym kwes­t­iom filo­zoficznym. Poprosil­iśmy zatem filo­zofów z dale­ka i bliska, aby podzielili się z nami swoi­mi prze­myśle­ni­a­mi na tem­at humoru. Efek­tem ich pra­cy są artykuły, które stanow­ią tem­aty­czną część niniejszego numeru „Filo­zo­fuj!”.

Oczy­wiś­cie oprócz tek­stów tem­aty­cznych pro­ponu­je­my Wam także nasze stałe dzi­ały, z których niek­tóre również za przed­miot biorą tem­atykę humoru. Są to kurs sztu­ki argu­men­tacji, recen­z­ja filo­zoficz­na, feli­etony, ekspery­ment myślowy, ety­ka w lit­er­aturze, sce­nar­iusz lekcji filo­zoficznej, objaśnie­nie kole­jnego frag­men­tu pod­stawy pro­gramowej oraz filo­zofia w filmie. Mamy nadzieję, że spotkanie z 25. już numerem „Filo­zo­fuj!” będzie dla Was nie tylko okazją do filo­zoficznych apor­ii i wglądów, ale także da Wam możli­wość doświad­czenia najlep­szej strony humoru, która budzi śmiech – a przy­na­jm­niej delikat­ny uśmiech god­ny filo­zo­fa.

Z redak­cyjnym pozdrowie­niem – filo­zo­fu­j­cie!

Redakc­ja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, które chci­ał­by pomóc przy zor­ga­ni­zowa­niu spotka­nia Klubu „Filo­zo­fuj!” w swoim mieś­cie, zaprasza­my do współpra­cy. Szczegóły > tutaj.



Down­load (PDF, 13.53MB)

Najnowszy numer można nabyć od 10 lipca w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2019 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy