Filozofia nauki Numer

Filozofuj! 2019 nr 3 (27)

tajemnicza przyczynowość filozofuj
Czasopismo popularyzujące filozofię.

Zapisz się do naszego newslettera

Wydaw­cą cza­so­pi­sma jest

Klik­nij, aby pobrać plik pdf nume­ru 3(27)/2019:

Zachęcamy do lektury!


Czy WIESZ, ŻE…


Redak­tor­ka pro­wa­dzą­ca nume­ru: Joan­na Luc

Podzię­ko­wa­nia nale­żą się: Auto­rom tek­stów, Redak­to­rom, w szcze­gól­no­ści: Joan­nie Luc, Eli Droz­dow­skiej, Bła­że­jo­wi Gębu­rze, Mar­ci­no­wi Iwa­nic­kie­mu, Doro­cie Mon­kie­wicz-Cybul­skiej, Patry­ko­wi Popław­skie­mu, Mar­cie Rat­kie­wicz-Siłuch, Mał­go­si Szo­stak, Annie Zych, Redak­to­rom języ­ko­wym: Mał­go­rza­cie Szo­stak, Oldze Tysz­ce, Justy­nie Grzesz­czuk, Gra­fi­kom: Nata­lii Bie­sia­dzie-Myszak, Zuzan­nie Boł­tryk, Wik­to­rii Jabłoń­skiej, Mar­ko­wi Moso­ro­wi, Jędrze­jo­wi Paw­la­czy­ko­wi, Łuka­szo­wi Szo­sta­ko­wi, Mał­go­rza­cie Uglik, Hani Urban­kow­skiej, Patry­cji Walesz­czak, Spe­cja­li­stom DTP: Ada­mo­wi Doro­to­wi, Patry­cji Walesz­czak, Naszym Hoj­nym Patro­nom, któ­rzy nas wspar­li na w pro­jek­cie Patro­ni­te: Tade­uszo­wi Chel­kow­skie­mu, Toma­szo­wi Stę­piń­skie­mu, Sla­vo Szcze­śnia­ko­wi, Łuka­szo­wi Roj­ko­wi, Bła­że­jo­wi Bro­ży­nie, Jędrze­jo­wi Paw­la­czy­ko­wi, Ali­cji Pie­tras i Ali­cji Neu­mann, a tak­że wszyst­kim innym oso­bom, któ­re nam poma­ga­ły i nas wspie­ra­ły. Dzię­ku­je­my ser­decz­nie! Bez Was wyda­nie kolej­ne­go nume­ru było­by niemożliwe.


Spis treści

Przy­czy­no­wość a inde­ter­mi­nizm > Tomasz Pla­cek
„Czym są przy­czy­ny i jak dzia­ła­ją w fizycz­nym świe­cie?” – to jed­no z waż­niej­szych pytań meta­fi­zy­ki. Aby usta­lić ter­mi­no­lo­gię, będę mówił o przy­czy­nach, skut­kach i rela­cjach mię­dzy nimi, któ­re nazy­wam „powo­do­wa­niem”. Aby dać przy­kład: wystrze­le­nie kuli armat­niej jest przy­czy­ną powsta­nia w zie­mi leja, a ten lej w zie­mi jest skut­kiem wystrze­le­nia kuli. Wystrze­le­nie kuli spo­wo­do­wa­ło wytwo­rze­nie leja w ziemi.

David Hume o natu­rze związ­ków przy­czy­no­wych > Anna Toma­szew­ska
Co wie­dza nauko­wa ma wspól­ne­go z wia­rą? Kry­ty­ka przy­czy­no­wo­ści prze­pro­wa­dzo­na w XVIII wie­ku przez Davi­da Hume’a pro­wa­dzi do wnio­sku, że mię­dzy tymi dzie­dzi­na­mi nie ma istot­nych różnic.

Czy pira­ci powo­du­ją glo­bal­ne ocie­ple­nie? > Zalán Gyenis
Budzą­cy Nie­po­kój Biz­nes­men radzi się swo­je­go sta­ty­sty­ka.
BNB: Czę­sto muszę latać, a bar­dzo oba­wiam się bomb. Jakie jest praw­do­po­do­bień­stwo, że pasa­żer wnie­sie bom­bę na pokład?
S: Jak jeden do pię­ciu tysię­cy.
BNB: Och, to zbyt wie­le. Może mógł­bym coś z tym zro­bić?
S: Cóż, zawsze miej ze sobą w podró­ży bom­bę, ponie­waż praw­do­po­do­bień­stwo znaj­do­wa­nia się dwóch bomb na pokła­dzie jest o wie­le mniejsze.

Frag­ment z klasyka

Kalen­da­rium problemowe

Jak nie myśleć o przy­czy­no­wo­ści > John D. Nor­ton
Nauka upew­nia nas w tym, że zmia­na­mi w świe­cie rzą­dzą nie­za­wod­ne i powta­rzal­ne pra­wi­dło­wo­ści. Cia­ła spa­da­ją swo­bod­nie, cie­pło prze­pły­wa od miej­sca gorą­ce­go do zim­ne­go, a świa­tło roz­cho­dzi się z dużą pręd­ko­ścią po liniach pro­stych. To wszyst­ko jest przed­mio­tem bada­nia nauki: teo­rii gra­wi­ta­cji, ter­mo­dy­na­mi­ki i opty­ki. Te wszyst­kie fak­ty przed­sta­wia­ją sens upo­rząd­ko­wa­ne­go połą­cze­nia przed­mio­tów w naszym świe­cie. Meta­fi­zy­cy jed­nak powie­dzą, że odkry­li głęb­szą praw­dę na temat tego, jak rze­czy łączą się ze sobą.

Przy­czy­ny celo­we w fizy­ce > Tomasz Bigaj
Co to zna­czy podać przy­czy­nę dla jakie­goś zda­rze­nia? Pyta­nie to posta­wił sobie Ary­sto­te­les przed dwo­ma i pół tysią­ca­mi lat, a udzie­lo­na przez nie­go odpo­wiedź do dzi­siaj intryguje.

Czy ist­nie­je przy­czy­no­wość umy­sło­wa? > Robert Poczo­but
Prze­ko­na­nie, że umysł ma zdol­ność przy­czy­no­we­go oddzia­ły­wa­nia na sta­ny nasze­go cia­ła, sta­no­wi głów­ne zało­że­nie psy­cho­lo­gii potocz­nej. Powsta­je pyta­nie, czy zało­że­nie to jest praw­dzi­we. A jeśli tak, to na grun­cie jakich teo­rii umysłu?

Wywiad
Ist­nie­je wie­le róż­nych pojęć przy­czy­no­wo­ści > Wywiad z pro­fe­so­rem Chri­sto­phe­rem Hitch­coc­kiem, jed­nym z naj­waż­niej­szych współ­cze­snych filo­zo­fów nauki

Pierw­sza Przy­czy­na > Jacek Woj­ty­siak
Zda­rze­nia lub rze­czy, z któ­ry­mi mamy do czy­nie­nia, roz­pa­tru­je­my czę­sto w aspek­cie związ­ków przy­czy­no­wych. Zasad­ni­czo jest tak, że dowol­ny ele­ment jakie­goś łań­cu­cha przy­czy­no­we­go jest zara­zem przy­czy­ną jed­nych przed­mio­tów, jak i skut­kiem innych. Czy jed­nak ist­nie­je byt, któ­ry jest przy­czy­ną, nie będąc skut­kiem? Taki byt filo­zo­fo­wie nazy­wa­ją Pierw­szą Przy­czy­ną, spie­ra­jąc się o jego ist­nie­nie i naturę.

Narzę­dzia filo­zo­fa
Teo­ria argu­men­ta­cji: #22. Sztu­ka kontr­ar­gu­men­ta­cji (cz. 2) > Krzysz­tof A. Wie­czo­rek
Eks­pe­ry­ment myślo­wy: „Gra w życie”, czy­li o przy­czy­no­wo­ści ina­czej > Artur Szutta

Filo­zo­fia w lite­ra­tu­rze
Iwan Fio­do­ro­wicz Kara­ma­zow i cię­żar winy moral­ne­go zanie­cha­nia > Nata­sza Szut­ta
Gawę­dy o języ­ku: #9. Wystaw­my sobie przed­sta­wie­nie (ale bez wyobra­żeń)! > Woj­ciech Żełaniec

Saty­ra
Ham­let, czy­li o przy­czy­nach nie­dzia­ła­nia (pra­ca pisa­na bez celu i przy­czy­ny) > Piotr Bartula

Felie­to­ny
Natu­ra czy wycho­wa­nie? > Jacek Jaś­tal
Ćwi­cze­nie logicz­no-meto­do­lo­gicz­ne na temat pierw­szej przy­czy­ny > Adam Grobler

Filo­zo­ficz­ne zoo
Motyl Loren­za > Jakub Jernajczyk

Filo­zo­fia pra­wa
Praw­ne potycz­ki ze związ­kiem przy­czy­no­wym > Mar­ta Soniewicka

Filo­zo­fia w szko­le
Czy rzą­dzi nami przy­pa­dek? > Doro­ta Monkiewicz-Cybulska

Doda­tek maturalny

Lek­cja filo­zo­fii
#8. Wywiad z Epi­ku­rem > Jacek Wojtysiak

Z pół­ki filo­zo­fa…
Kobie­ta patrzy na Pie­tę > Jolan­ta Prochowicz

Filo­zo­fia w fil­mie
Czy przy­szłość może wpły­wać na prze­szłość? > Piotr Lipski

Filo­zo­fia z przy­mru­że­niem oka


Dro­dzy Czytelnicy,

w jed­nym z naj­bar­dziej intry­gu­ją­cych frag­men­tów Trak­ta­tu o natu­rze ludz­kiej David Hume stwier­dza, że podej­mo­wa­nie pro­ble­mów filo­zo­ficz­nych pro­wa­dzi czę­sto do pogrą­że­nia się w naj­głęb­szych ciem­no­ściach. Choć ten mrok mogą roz­pro­szyć roz­ryw­ki życia codzien­ne­go, pokro­ju gry w tryk­tra­ka i roz­mów z przy­ja­ciół­mi, to przej­mu­ją­ce pyta­nie o przy­czy­ny moje­go wła­sne­go ist­nie­nia nie tra­ci na zna­cze­niu i doma­ga się odpo­wie­dzi. Być może podob­ne reflek­sje towa­rzy­szy­ły Imma­nu­elo­wi Kan­to­wi, gdy wbi­jał do łuzy sto­łu bilar­do­we­go kolej­ną bilę i zasta­na­wiał się, czy napraw­dę jest tak, że to przy­czy­no­wość sta­no­wi pod­sta­wo­wy mecha­nizm prze­bie­gu tej gry. Dla obu myśli­cie­li przy­czy­no­wość oka­za­ła się z pew­no­ścią wyma­ga­ją­cym przeciwnikiem.

Choć wynik tego poje­dyn­ku nie jest jed­no­znacz­ny, to zain­te­re­so­wa­nie nim nie słab­nie. Filo­zo­fo­wie, by odwo­łać się do języ­ka komen­ta­to­rów meczów pił­ki noż­nej, wciąż odnaj­du­ją w sobie „spor­to­wą złość” i ata­ku­ją pro­blem przy­czy­no­wo­ści, któ­ry z per­spek­ty­wy nasze­go codzien­ne­go doświad­cze­nia moż­na uznać za wręcz pod­sta­wo­wy. Jeśli mia­ło­by się bowiem oka­zać, że nie rozu­mie­my, w jaki spo­sób przed­mio­ty oddzia­łu­ją na sie­bie, to nale­ża­ło­by wycią­gnąć wnio­sek, że świat w jed­nym ze swo­ich naj­bar­dziej fun­da­men­tal­nych aspek­tów jest dla nas głę­bo­ką ciem­no­ścią, a fakt, że po ude­rze­niu jed­nej bili dru­ga zaczy­na się poru­szać, był­by zupeł­nie niezrozumiały.

W tym nume­rze sta­ra­my się dotrzeć do sed­na spo­ru o przy­czy­no­wość, odwo­łu­jąc się nie tyl­ko do histo­rycz­nych dys­ku­sji na ten temat, ale tak­że now­szych roz­wią­zań i pro­po­zy­cji. Nasi auto­rzy udo­wad­nia­ją, że choć podej­mo­wa­na przez nich pro­ble­ma­ty­ka jest skom­pli­ko­wa­na, wie­lo­wąt­ko­wa i wyma­ga­ją­ca, to moż­na omó­wić ją w pre­cy­zyj­ny i czy­tel­ny spo­sób. W tek­stach prze­wi­ja­ją się poję­cia inde­ter­mi­ni­zmu, kore­la­cji i przy­czy­no­wo­ści umy­sło­wej, zaś kon­tek­stem roz­wa­żań jest nie tyl­ko meta­fi­zy­ka i epi­ste­mo­lo­gia, ale tak­że filo­zo­fia nauki czy filo­zo­fia prawa.

Zachę­ca­my Was rów­nież do poświę­ce­nia uwa­gi sta­łym dzia­łom pisma, w któ­rych tym razem prze­czy­ta­cie m.in. recen­zję książ­ki o epi­ste­mo­lo­gii femi­ni­stycz­nej, tekst o pętlach przy­czy­no­wych w Ter­mi­na­to­rze Jame­sa Came­ro­na, filo­zo­ficz­ną ana­li­zę Bra­ci Kara­ma­zow Fio­do­ra Dosto­jew­skie­go, a tak­że eks­klu­zyw­ny wywiad z Epi­ku­rem, w któ­rym filo­zof z Samos wyja­śnia, jak nale­ży rozu­mieć hedo­nizm. Filozofujcie!

Redak­cja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, któ­re chciał­by pomóc przy zor­ga­ni­zo­wa­niu spo­tka­nia Klu­bu „Filo­zo­fuj!” w swo­im mie­ście, zapra­sza­my do współ­pra­cy. Szcze­gó­ły > tutaj.



Down­lo­ad (PDF, 14.57MB)

Najnowszy numer można nabyć od 30 października w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy