Numer

Filozofuj! 2019 nr 3 (27)

tajemnicza przyczynowość filozofuj
Czasopismo popularyzujące filozofię.

Zapisz się do naszego newslettera

Wydaw­cą cza­sopis­ma jest

Kliknij, aby pobrać plik pdf numeru 3(27)/2019:

Zachęcamy do lektury!


Czy WIESZ, ŻE…


Redak­tor­ka prowadzą­ca numeru: Joan­na Luc

Podz­iękowa­nia należą się: Autorom tek­stów, Redak­torom, w szczegól­noś­ci: Joan­nie Luc, Eli Droz­dowskiej, Błaże­jowi Gęburze, Mar­ci­nowi Iwan­ick­iemu, Doro­cie Monkiewicz-Cybul­skiej, Patrykowi Popławskiemu, Mar­cie Ratkiewicz-Siłuch, Mał­gosi Szostak, Annie Zych, Redak­torom językowym: Mał­gorza­cie Szostak, Oldze Tyszce, Justynie Grzeszczuk, Grafikom: Natalii Biesi­adzie-Myszak, Zuzan­nie Bołtryk, Wik­torii Jabłońskiej, Markowi Mosorowi, Jędrze­jowi Pawlaczykowi, Łukas­zowi Szostakowi, Mał­gorza­cie Uglik, Hani Urbankowskiej, Patrycji Waleszczak, Spec­jal­is­tom DTP: Adamowi Doro­towi, Patrycji Waleszczak, Naszym Hojnym Patronom, którzy nas wspar­li na w pro­jek­cie Patron­ite: Tadeuszowi Chelkowskiemu, Tomas­zowi Stępińskiemu, Sla­vo Szcześ­ni­akowi, Łukas­zowi Rojkowi, Błaże­jowi Brożynie, Jędrze­jowi Pawlaczykowi, Alicji Pietras i Alicji Neu­mann, a także wszys­tkim innym osobom, które nam poma­gały i nas wspier­ały. Dzięku­je­my serdecznie! Bez Was wydanie kole­jnego numeru było­by niemożli­we.


Spis treści

Przy­czynowość a inde­ter­minizm > Tomasz Placek
„Czym są przy­czyny i jak dzi­ała­ją w fizy­cznym świecie?” – to jed­no z ważniejszych pytań metafizy­ki. Aby ustal­ić ter­mi­nologię, będę mówił o przy­czy­nach, skutkach i relac­jach między nimi, które nazy­wam „powodowaniem”. Aby dać przykład: wys­trze­le­nie kuli armat­niej jest przy­czyną pow­sta­nia w zie­mi leja, a ten lej w zie­mi jest skutkiem wys­trze­le­nia kuli. Wys­trze­le­nie kuli spowodowało wyt­worze­nie leja w zie­mi.

David Hume o naturze związków przy­czynowych > Anna Tomaszews­ka
Co wiedza naukowa ma wspól­nego z wiarą? Kry­ty­ka przy­czynowoś­ci przeprowad­zona w XVIII wieku przez Davi­da Hume’a prowadzi do wniosku, że między tymi dziedz­i­na­mi nie ma istot­nych różnic.

Czy piraci powodu­ją glob­alne ocieple­nie? > Zalán Gye­nis
Budzą­cy Niepokój Biz­nes­men radzi się swo­jego statysty­ka.
BNB: Częs­to muszę latać, a bard­zo obaw­iam się bomb. Jakie jest praw­dopodobieńst­wo, że pasażer wniesie bom­bę na pokład?
S: Jak jeden do pię­ciu tysię­cy.
BNB: Och, to zbyt wiele. Może mógłbym coś z tym zro­bić?
S: Cóż, zawsze miej ze sobą w podróży bom­bę, ponieważ praw­dopodobieńst­wo zna­j­dowa­nia się dwóch bomb na pokładzie jest o wiele mniejsze.

Frag­ment z klasy­ka

Kalen­dar­i­um prob­le­mowe

Jak nie myśleć o przy­czynowoś­ci > John D. Nor­ton
Nau­ka upew­nia nas w tym, że zmi­ana­mi w świecie rządzą nieza­wodne i pow­tarzalne praw­idłowoś­ci. Ciała spada­ją swo­bod­nie, ciepło przepły­wa od miejs­ca gorącego do zim­nego, a światło roz­chodzi się z dużą pręd­koś­cią po lini­ach prostych. To wszys­tko jest przed­miotem bada­nia nau­ki: teorii graw­itacji, ter­mo­dy­nami­ki i opty­ki. Te wszys­tkie fak­ty przed­staw­ia­ją sens uporząd­kowanego połączenia przed­miotów w naszym świecie. Metafizy­cy jed­nak powiedzą, że odkryli głęb­szą prawdę na tem­at tego, jak rzeczy łączą się ze sobą.

Przy­czyny celowe w fizyce > Tomasz Bigaj
Co to znaczy podać przy­czynę dla jakiegoś zdarzenia? Pytanie to postaw­ił sobie Arys­tote­les przed dwoma i pół tysią­ca­mi lat, a udzielona przez niego odpowiedź do dzisi­aj intrygu­je.

Czy ist­nieje przy­czynowość umysłowa? > Robert Poc­zobut
Przeko­nanie, że umysł ma zdol­ność przy­czynowego odd­zi­ały­wa­nia na stany naszego ciała, stanowi główne założe­nie psy­chologii potocznej. Pow­sta­je pytanie, czy założe­nie to jest prawdzi­we. A jeśli tak, to na grun­cie jakich teorii umysłu?

Wywiad
Ist­nieje wiele różnych pojęć przy­czynowoś­ci > Wywiad z pro­fe­sorem Christo­pherem Hitch­cock­iem, jed­nym z najważniejszych współczes­nych filo­zofów nau­ki

Pier­wsza Przy­czy­na > Jacek Woj­tysi­ak
Zdarzenia lub rzeczy, z który­mi mamy do czynienia, roz­pa­tru­je­my częs­to w aspekcie związków przy­czynowych. Zasad­nic­zo jest tak, że dowol­ny ele­ment jakiegoś łańcucha przy­czynowego jest zarazem przy­czyną jed­nych przed­miotów, jak i skutkiem innych. Czy jed­nak ist­nieje byt, który jest przy­czyną, nie będąc skutkiem? Taki byt filo­zo­fowie nazy­wa­ją Pier­wszą Przy­czyną, spier­a­jąc się o jego ist­nie­nie i naturę.

Narzędzia filo­zo­fa
Teo­ria argu­men­tacji: #22. Sztu­ka kon­trar­gu­men­tacji (cz. 2) > Krzysztof A. Wiec­zorek
Ekspery­ment myślowy: „Gra w życie”, czyli o przy­czynowoś­ci inaczej > Artur Szut­ta

Filo­zofia w lit­er­aturze
Iwan Fiodor­ow­icz Kara­ma­zow i ciężar winy moral­nego zaniecha­nia > Natasza Szut­ta
Gawędy o języku: #9. Wys­tawmy sobie przed­staw­ie­nie (ale bez wyobrażeń)! > Woj­ciech Żełaniec

Satyra
Ham­let, czyli o przy­czy­nach niedzi­ała­nia (pra­ca pisana bez celu i przy­czyny) > Piotr Bar­tu­la

Feli­etony
Natu­ra czy wychowanie? > Jacek Jaś­tal
Ćwicze­nie log­iczno-metodolog­iczne na tem­at pier­wszej przy­czyny > Adam Grob­ler

Filo­zoficzne zoo
Motyl Loren­za > Jakub Jer­na­jczyk

Filo­zofia prawa
Prawne poty­cz­ki ze związkiem przy­czynowym > Mar­ta Soniewic­ka

Filo­zofia w szkole
Czy rządzi nami przy­padek? > Doro­ta Monkiewicz-Cybul­s­ka

Dodatek mat­u­ral­ny

Lekc­ja filo­zofii
#8. Wywiad z Epikurem > Jacek Woj­tysi­ak

Z pół­ki filo­zo­fa…
Kobi­eta patrzy na Pietę > Jolan­ta Pro­chow­icz

Filo­zofia w filmie
Czy przyszłość może wpły­wać na przeszłość? > Piotr Lip­s­ki

Filo­zofia z przym­ruże­niem oka


Drodzy Czytel­ni­cy,

w jed­nym z najbardziej intrygu­ją­cych frag­men­tów Trak­tatu o naturze ludzkiej David Hume stwierdza, że pode­j­mowanie prob­lemów filo­zoficznych prowadzi częs­to do pogrąże­nia się w najgłęb­szych ciem­noś­ci­ach. Choć ten mrok mogą rozproszyć rozry­w­ki życia codzi­en­nego, pokro­ju gry w tryk­tra­ka i rozmów z przy­jaciół­mi, to prze­j­mu­jące pytanie o przy­czyny mojego włas­nego ist­nienia nie traci na znacze­niu i doma­ga się odpowiedzi. Być może podob­ne reflek­sje towarzyszyły Immanuelowi Kan­towi, gdy wbi­jał do łuzy stołu bilar­dowego kole­jną bilę i zas­tanaw­iał się, czy naprawdę jest tak, że to przy­czynowość stanowi pod­sta­wowy mech­a­nizm prze­biegu tej gry. Dla obu myśli­cieli przy­czynowość okaza­ła się z pewnoś­cią wyma­ga­ją­cym prze­ci­wnikiem.

Choć wynik tego poje­dynku nie jest jed­noz­naczny, to zain­tere­sowanie nim nie słab­nie. Filo­zo­fowie, by odwołać się do języ­ka komen­ta­torów meczów pił­ki nożnej, wciąż odna­j­du­ją w sobie „sportową złość” i ataku­ją prob­lem przy­czynowoś­ci, który z per­spek­ty­wy naszego codzi­en­nego doświad­czenia moż­na uznać za wręcz pod­sta­wowy. Jeśli miało­by się bowiem okazać, że nie rozu­miemy, w jaki sposób przed­mio­ty odd­zi­ału­ją na siebie, to należało­by wyciągnąć wniosek, że świat w jed­nym ze swoich najbardziej fun­da­men­tal­nych aspek­tów jest dla nas głęboką ciem­noś­cią, a fakt, że po uderze­niu jed­nej bili dru­ga zaczy­na się poruszać, był­by zupełnie niezrozu­mi­ały.

W tym numerze staramy się dotrzeć do sed­na sporu o przy­czynowość, odwołu­jąc się nie tylko do his­to­rycznych dyskusji na ten tem­at, ale także nowszych rozwiązań i propozy­cji. Nasi autorzy udowad­ni­a­ją, że choć pode­j­mowana przez nich prob­lematy­ka jest skom­p­likowana, wielowątkowa i wyma­ga­ją­ca, to moż­na omówić ją w pre­cyzyjny i czytel­ny sposób. W tek­stach przewi­ja­ją się poję­cia inde­ter­miniz­mu, korelacji i przy­czynowoś­ci umysłowej, zaś kon­tek­stem rozważań jest nie tylko metafizy­ka i epis­te­molo­gia, ale także filo­zofia nau­ki czy filo­zofia prawa.

Zachę­camy Was również do poświęce­nia uwa­gi stałym dzi­ałom pis­ma, w których tym razem przeczyta­cie m.in. recen­zję książ­ki o epis­te­mologii fem­i­nisty­cznej, tekst o pęt­lach przy­czynowych w Ter­mi­na­torze Jame­sa Camerona, filo­zoficzną anal­izę Braci Kara­ma­zow Fiodo­ra Dos­to­jew­skiego, a także ekskluzy­wny wywiad z Epikurem, w którym filo­zof z Samos wyjaś­nia, jak należy rozu­mieć hedo­nizm. Filo­zo­fu­j­cie!

Redakc­ja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, które chci­ał­by pomóc przy zor­ga­ni­zowa­niu spotka­nia Klubu „Filo­zo­fuj!” w swoim mieś­cie, zaprasza­my do współpra­cy. Szczegóły > tutaj.



Down­load (PDF, 14.57MB)

Najnowszy numer można nabyć od 3 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2019 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy