Nowości wydawnicze Numer Ontologia

Filozofuj! 2017 nr 1 (13)

Podlegamy nieustannym zmianom, zarówno psychologicznym, jak i fizycznym. Nasze umysły, ich treść – przekonania, pragnienia, wspomnienia, usposobienia – podlegają ciągłym zmianom. Jeśli wierzyć naukowcom, w naszych organizmach co kilka lat dochodzi do całkowitej wymiany atomów. Skoro tak się dzieje, to co gwarantuje nasze trwanie jako ta sama osoba? Co więcej, filozofowie nie ustają w generowaniu eksperymentów myślowych (statek Tezeusza, operacje mózgu, teleportacja), w świetle których pojęcie tożsamości osobowej wydaje się jeszcze bardziej tajemnicze. W numerze naświetlamy tę tajemnicę.

Najnowszy numer: Zrozumieć emocje

Zapisz się do newslettera:

---

Filozofuj z nami w social media

Nume­ry dru­ko­wa­ne moż­na zamó­wić onli­ne > tutaj. Pre­nu­me­ra­tę na rok 2017 moż­na zamó­wić > tutaj.

Magazyn można też nabyć od 4 sierpnia w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. > tutaj.

Aby dobro­wol­nie WESPRZEĆ naszą ini­cja­ty­wę dowol­ną kwo­tą, klik­nij „TUTAJ”.

Wydaw­cą cza­so­pi­sma jest

.

Klik­nij, aby pobrać plik pdf numeru:

 


CZY WIESZ, ŻE…


Kalendarium

Sta­tek Teze­usza > Kri­stie Miller

Wyda­je się, że dobrze rozu­mie­my, na czym pole­ga toż­sa­mość przed­mio­tów w cza­sie. Jed­nak dokład­niej­sza ana­li­za pro­ce­su wymia­ny czę­ści ujaw­nia zagad­kę, z któ­rą filo­zo­fo­wie zma­ga­ją się już od sta­ro­żyt­no­ści. Czy trwa­nie w cza­sie może być tyl­ko złu­dze­niem lub kwe­stią kon­wen­cji? A może wyma­ga ono przy­ję­cia, że oprócz czę­ści prze­strzen­nych posia­da­my rów­nież czę­ści czasowe?

Tajem­ni­cza ope­ra­cja > Eric Olson

Co sta­no­wi fun­da­ment naszej toż­sa­mo­ści? Nasza świa­do­mość? Nasz mózg? Nasz orga­nizm? A może coś jesz­cze inne­go? Jak trud­ne są to pyta­nia, poka­zu­je eks­pe­ry­ment myślo­wy doty­czą­cy pew­nej tajem­ni­czej operacji.

Urlop od toż­sa­mo­ści > Woj­ciech Lewandowski

Ponie­dzia­łek – ja, wto­rek – ja, śro­da – ja, czwar­tek – ja. Witold Gom­bro­wicz, Dzienniki

Ja, sub­stan­cja ducho­wa > Tomasz Kąkol

Czy jestem iden­tycz­ny z moim orga­ni­zmem? Ist­nie­ją poważ­ne argu­men­ty, że nie jestem, a nawet, że nie mogę nim być.

Dla­cze­go ja to ja? > Rafał Tryścień

Naj­czę­ściej zga­dza­my się, że zacho­wa­nie toż­sa­mo­ści oso­bo­wej w cza­sie jest czymś istot­nym. W odpo­wie­dzi na pyta­nie o to, czy na zdję­ciu szkol­nym jestem ja, czy ktoś inny, odpo­wia­dam, że to ja, bowiem pamię­tam oko­licz­no­ści, w jakich zdję­cie zosta­ło zro­bio­ne. Choć moje cia­ło jest inne niż wte­dy, to jed­nak wiem, bowiem pamię­tam, że to jestem ja. W tym wypad­ku pamięć wystar­cza. Co zro­bić nato­miast z przy­pad­ka­mi, kie­dy pamięć to za mało? I czy takie w ogó­le się zdarzają?

Toż­sa­mość naro­do­wa > Ken­neth Kemp

Czy ist­nie­je coś takie­go jak naro­do­wa toż­sa­mość? Czy sta­no­wi ona waż­ną część tego, kim my jako indy­wi­du­al­ne oso­by jeste­śmy? Czy moż­li­wy jest zdro­wy „nacjo­na­lizm”, któ­ry z jed­nej stro­ny uni­ka wro­go­ści wobec innych naro­dów, z dru­giej zaś ratu­je przed bez­na­ro­do­wo­ścio­wym kosmo­po­li­ty­zmem, pozba­wia­ją­cym nas waż­nej czę­ści nasze­go czło­wie­czeń­stwa? Pozy­tyw­ne odpo­wie­dzi na te pyta­nia są możliwe.

Wywiad
Bycie mną musi być kon­sty­tu­owa­ne przez coś nie­fi­zycz­ne­go > Wywiad z prof. Richar­dem Swinburne’em

Narzę­dzia filozofa
Warsz­tat logicz­ny: #6. Libe­ral­ny ide­ał spo­łe­czeń­stwa: obli­czal­ność i kre­atyw­ność > Witold Marciszewski
Teo­ria argu­men­ta­cji: #9: Czy czar­ny kot powo­du­je nie­szczę­ście? > Krzysz­tof A. Wieczorek

Spór o kry­te­rium toż­sa­mo­ści oso­bo­wej – infografika

Eks­pe­ry­ment myślo­wy: Kto jest za to mor­der­stwo odpo­wie­dzial­ny? > Artur Szutta

Gre­ka i łaci­na z wiel­ki­mi klasykami
Toż­sa­mość > Michał Bizoń

Ety­ka w literaturze
Pro­ces Kaf­ki i siła sytu­acyj­ne­go wpły­wu > Nata­sza Szutta

Felie­ton
Ja, czy­li moja histo­ria > Jacek Jaśtal

Saty­ra
Toż­sa­mość Y > Piotr Bartula

Felie­ton
Co byś zro­bił na moim miej­scu? > Adam Grobler

Filo­zo­fia niemiecka
O wol­no­ści czło­wie­ka i isto­cie abso­lu­tu > Han­na Urbankowska

Opi­nie
Współ­cze­śnie odpo­wie­dzi na pyta­nie o toż­sa­mość trze­ba szu­kać w neu­ro­nau­kach > Jan Woleński

Wokół tema­tu
Toż­sa­mość nar­ra­cyj­na i rozu­mie­nie same­go sie­bie > Adria­na Warmbier

Filo­zo­fia dla dzieci
Mam swo­je zda­nie i sza­nu­ję two­je > Doro­ta Monkiewicz-Cybulska

Filo­zo­fia w filmie
Nie­śmier­tel­ny czy­ste­go umy­słu blask > Mał­go­rza­ta Szostak

Who is who w pol­skiej filozofii
Marian Zdzie­chow­ski > Paweł Rzewuski

Filo­zo­ficz­ne Zoo
Wąż Nie­tz­sche­go > Jakub Jernajczyk

Z pół­ki filozofa…
Filo­zo­fia z przy­mru­że­niem oka


Redak­tor pro­wa­dzą­cy nume­ru: Rafał Tryścień.


Dro­dzy Czytelnicy,

spo­glą­da­li­ście zapew­ne nie­raz na swo­je foto­gra­fie z dzie­ciń­stwa, słu­cha­li­ście być może opo­wie­ści Waszych rodzi­ców lub dziad­ków o Waszych doko­na­niach w cza­sach, do któ­rych led­wie, jeśli w ogó­le, się­ga­cie pamię­cią. Czy macie jed­nak pew­ność, że to wła­śnie o Was – czy­ta­ją­cych w tej chwi­li te sło­wa – są te histo­rie? Czy te uśmie­cha­ją­ce się (a może pła­czą­ce) posta­ci na foto­gra­fiach to Wy? Na pozór takie pyta­nie może wyda­wać się sza­lo­ne. „Czy redak­to­rzy „Filo­zo­fuj!” suge­ru­ją, że ktoś, jakiś kar­te­zjań­ski demon, wsta­wił nas, czy­tel­ni­ków, na miej­sce innych istot żyją­cych przed nami?”. Otóż nic z tych rze­czy! Cho­ciaż i tego wyklu­czyć nie moż­na. Pyta­nie o toż­sa­mość oso­bo­wą, a dokład­niej o to, na jakiej pod­sta­wie może­my stwier­dzić, że jeste­śmy tą samą oso­bą w cza­sie, nie jest bynaj­mniej pozba­wio­ne pod­staw. Po pierw­sze, czy w peł­ni zda­je­my sobie spra­wę, co rozu­mie­my przez „bycie tą samą oso­bą w cza­sie”? Po dru­gie, czy potra­fi­my okre­ślić, dzię­ki cze­mu jeste­śmy tą samą oso­bą w czasie?

Oka­zu­je się, że nie są to łatwe kwe­stie. Pod­le­ga­my nie­ustan­nym zmia­nom, zarów­no psy­cho­lo­gicz­nym, jak i fizycz­nym. Nasze umy­sły, ich treść – prze­ko­na­nia, pra­gnie­nia, wspo­mnie­nia, uspo­so­bie­nia – pod­le­ga­ją cią­głym zmia­nom. Jeśli wie­rzyć naukow­com, w naszych orga­ni­zmach co kil­ka lat docho­dzi do cał­ko­wi­tej wymia­ny ato­mów. Sko­ro tak się dzie­je, to co gwa­ran­tu­je nasze trwa­nie jako ta sama oso­ba? Co wię­cej, filo­zo­fo­wie nie usta­ją w gene­ro­wa­niu eks­pe­ry­men­tów myślo­wych (sta­tek Teze­usza, ope­ra­cje mózgu, tele­por­ta­cja), w świe­tle któ­rych poję­cie toż­sa­mo­ści oso­bo­wej wyda­je się jesz­cze bar­dziej tajemnicze.

Jest ono tajem­ni­cze, ale też waż­ne zarów­no dla roz­wią­zy­wa­nia innych pro­ble­mów filo­zo­ficz­nych, jak i dla naszych fun­da­men­tal­nych decy­zji życio­wych. Na przy­kład jeśli nie potra­fi­my okre­ślić toż­sa­mo­ści danej oso­by w cza­sie, to w jaki spo­sób może­my przy­pi­sy­wać jej autor­stwo, a tym samym zasłu­gi lub odpo­wie­dzial­ność za czy­ny z prze­szło­ści? Nasza toż­sa­mość jako skła­do­wa tego, kim jeste­śmy, ma też zna­cze­nie dla okre­śle­nia, jaki sens ma nasze życie. Toż­sa­mość to nie tyl­ko rela­cja mię­dzy mną teraź­niej­szym a mną w prze­szło­ści, ale tak­że mną w przy­szło­ści. Czy moje „ja” umrze już jutro, a może umie­ra już w tej chwi­li, czy też prze­trwa jesz­cze kil­ka, kil­ka­dzie­siąt lat? Może war­to dbać o zdro­wie, dobrze się odży­wiać, ćwi­czyć cia­ło i umysł? Nie dla kogoś inne­go, ale dla nas samych. Jeśli obie­cu­ję tej jedy­nej wybra­nej prze­ze mnie oso­bie, że nie opusz­czę jej aż do śmier­ci, to co te sło­wa mogą zna­czyć, o jakiej przy­szło­ści w nich mowa? Jak widać, pro­blem toż­sa­mo­ści to poważ­na spra­wa, poważ­na i cie­ka­wa – i wła­śnie dla­te­go uczy­ni­li­śmy go tema­tem 13. już nume­ru „Filo­zo­fuj!”.

Na począ­tek pro­po­nu­je­my Wam dwa eks­pe­ry­men­ty myślo­we uka­zu­ją­ce pro­ble­my doty­czą­ce toż­sa­mo­ści: jeden o stat­ku Teze­usza, autor­stwa Kri­stie Mil­ler, dru­gi o tajem­ni­czej ope­ra­cji, napi­sa­ny przez Eri­ca Olso­na. Pewien wgląd w to, jak to jest mieć kło­po­ty z toż­sa­mo­ścią daje nam napi­sa­ny w for­mie dzien­ni­ka esej Woj­cie­cha Lewan­dow­skie­go „Urlop od toż­sa­mo­ści”. Bar­dziej cało­ścio­wą pró­bę ana­li­zy pro­ble­mu toż­sa­mo­ści pro­po­nu­ją auto­rzy dwóch kolej­nych arty­ku­łów: Tomasz Kąkol oraz Rafał Try­ścień. Z kolei Ken­neth Kemp pyta o toż­sa­mość w innym jesz­cze sen­sie, zasta­na­wia­jąc się, czy ist­nie­je coś takie­go jak toż­sa­mość naro­do­wa. Jak zwy­kle część tema­tycz­ną zamy­ka­my wywia­dem ze zna­nym i uzna­nym filo­zo­fem. W tym nume­rze jest to Richard Swin­bur­ne, któ­ry zasa­dy toż­sa­mo­ści oso­bo­wej dopa­tru­je się w nie­ma­te­rial­nej duszy.

Wie­le tek­stów tego nume­ru znaj­du­ją­cych się poza czę­ścią tema­tycz­ną tak­że na róż­ne spo­so­by poru­sza kwe­stię toż­sa­mo­ści. Są to: wypo­wiedź Jana Woleń­skie­go, felie­ton Ada­ma Gro­ble­ra, eks­pe­ry­ment myślo­wy Artu­ra Szut­ty, kolej­na część filo­zo­fii w lite­ra­tu­rze autor­stwa Nata­szy Szut­ty, a tak­że kolej­ny odci­nek gre­ki i łaci­ny z wiel­ki­mi kla­sy­ka­mi napi­sa­ny przez Micha­ła Bizo­nia. Odmien­ne spoj­rze­nie na toż­sa­mość uję­tą jako nar­ra­cyj­ne rozu­mie­nie sie­bie pro­po­nu­ją w swo­ich tek­stach Adria­na Warm­bier i Jacek Jaś­tal. Pewien humo­ry­stycz­ny akcent sta­no­wi kalo­pej­ska reflek­sja nad toż­sa­mo­ścią „y” autor­stwa nie­za­wod­ne­go Pio­tra Bar­tu­li. Oczy­wi­ście zapra­sza­my tak­że do inspi­ru­ją­cej lek­tu­ry naszych pozo­sta­łych dzia­łów, a tak­że do inte­li­gent­nej roz­ryw­ki, któ­rej dostar­czą Wam filo­zo­ficz­ne zoo, krzy­żów­ka i anegdoty.

Filo­zo­fuj­cie!

Redak­cja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, któ­re chciał­by pomóc przy zor­ga­ni­zo­wa­niu spo­tka­nia Klu­bu „Filo­zo­fuj!” w swo­im mie­ście, zapra­sza­my do współ­pra­cy. Szcze­gó­ły > tutaj.



Down­lo­ad (PDF, 7.7MB)

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

1 komentarz

Kliknij, aby skomentować

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wes­przeć tę ini­cja­ty­wę dowol­ną kwo­tą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakład­ki WSPARCIE na naszej stro­nie, kli­ka­jąc poniż­szy link. Klik: Chcę wes­przeć „Filo­zo­fuj!”

Polecamy