Numer Ontologia

Filozofuj! 2017 nr 1 (13)

Podlegamy nieustannym zmianom, zarówno psychologicznym, jak i fizycznym. Nasze umysły, ich treść – przekonania, pragnienia, wspomnienia, usposobienia – podlegają ciągłym zmianom. Jeśli wierzyć naukowcom, w naszych organizmach co kilka lat dochodzi do całkowitej wymiany atomów. Skoro tak się dzieje, to co gwarantuje nasze trwanie jako ta sama osoba? Co więcej, filozofowie nie ustają w generowaniu eksperymentów myślowych (statek Tezeusza, operacje mózgu, teleportacja), w świetle których pojęcie tożsamości osobowej wydaje się jeszcze bardziej tajemnicze. W numerze naświetlamy tę tajemnicę.

Najnowszy numer: Kim jest osoba?

Zapisz się do newslettera:

---

Filozofuj z nami w social media

Najnowszy numer można nabyć od 1 sierpnia w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2018 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Wydaw­cą cza­sopis­ma jest

.

Kliknij, aby pobrać plik pdf numeru:

 


CZY WIESZ, ŻE…


Kalendarium

Statek Tezeusza > Kristie Miller

Wyda­je się, że dobrze rozu­miemy, na czym pole­ga tożsamość przed­miotów w cza­sie. Jed­nak dokład­niejsza anal­iza pro­ce­su wymi­any częś­ci ujaw­nia zagad­kę, z którą filo­zo­fowie zma­ga­ją się już od starożyt­noś­ci. Czy trwanie w cza­sie może być tylko złudze­niem lub kwest­ią kon­wencji? A może wyma­ga ono przyję­cia, że oprócz częś­ci przestrzen­nych posi­adamy również częś­ci cza­sowe?

Tajem­nicza oper­ac­ja > Eric Olson

Co stanowi fun­da­ment naszej tożsamoś­ci? Nasza świado­mość? Nasz mózg? Nasz orga­nizm? A może coś jeszcze innego? Jak trudne są to pyta­nia, pokazu­je ekspery­ment myślowy doty­czą­cy pewnej tajem­niczej oper­acji.

Urlop od tożsamoś­ci > Woj­ciech Lewandows­ki

Poniedzi­ałek – ja, wtorek – ja, śro­da – ja, czwartek – ja. Witold Gom­brow­icz, Dzi­en­ni­ki

Ja, sub­stanc­ja duchowa > Tomasz Kąkol

Czy jestem iden­ty­czny z moim orga­nizmem? Ist­nieją poważne argu­men­ty, że nie jestem, a nawet, że nie mogę nim być.

Dlaczego ja to ja? > Rafał Tryś­cień

Najczęś­ciej zgadza­my się, że zachowanie tożsamoś­ci osobowej w cza­sie jest czymś istot­nym. W odpowiedzi na pytanie o to, czy na zdję­ciu szkol­nym jestem ja, czy ktoś inny, odpowiadam, że to ja, bowiem pamię­tam okolicznoś­ci, w jakich zdję­cie zostało zro­bione. Choć moje ciało jest inne niż wtedy, to jed­nak wiem, bowiem pamię­tam, że to jestem ja. W tym wypad­ku pamięć wystar­cza. Co zro­bić nato­mi­ast z przy­pad­ka­mi, kiedy pamięć to za mało? I czy takie w ogóle się zdarza­ją?

Tożsamość nar­o­dowa > Ken­neth Kemp

Czy ist­nieje coś takiego jak nar­o­dowa tożsamość? Czy stanowi ona ważną część tego, kim my jako indy­wid­u­alne oso­by jesteśmy? Czy możli­wy jest zdrowy „nacjon­al­izm”, który z jed­nej strony uni­ka wro­goś­ci wobec innych nar­o­dów, z drugiej zaś ratu­je przed bez­nar­o­dowoś­ciowym kos­mopoli­tyzmem, pozbaw­ia­ją­cym nas ważnej częś­ci naszego człowieczeńst­wa? Pozy­ty­wne odpowiedzi na te pyta­nia są możli­we.

Wywiad
Bycie mną musi być kon­sty­tuowane przez coś niefizy­cznego > Wywiad z prof. Richar­dem Swinburne’em

Narzędzia filo­zo­fa
Warsz­tat log­iczny: #6. Lib­er­al­ny ideał społeczeńst­wa: obliczal­ność i kreaty­wność > Witold Mar­ciszews­ki
Teo­ria argu­men­tacji: #9: Czy czarny kot powodu­je nieszczęś­cie? > Krzysztof A. Wiec­zorek

Spór o kry­teri­um tożsamoś­ci osobowej – info­grafi­ka

Ekspery­ment myślowy: Kto jest za to morder­st­wo odpowiedzial­ny? > Artur Szut­ta

Gre­ka i łaci­na z wielki­mi klasyka­mi
Tożsamość > Michał Bizoń

Ety­ka w lit­er­aturze
Pro­ces Kaf­ki i siła sytu­a­cyjnego wpły­wu > Natasza Szut­ta

Feli­eton
Ja, czyli moja his­to­ria > Jacek Jaś­tal

Satyra
Tożsamość Y > Piotr Bar­tu­la

Feli­eton
Co byś zro­bił na moim miejs­cu? > Adam Grob­ler

Filo­zofia niemiec­ka
O wol­noś­ci człowieka i isto­cie abso­lu­tu > Han­na Urbankows­ka

Opinie
Współcześnie odpowiedzi na pytanie o tożsamość trze­ba szukać w neu­ronaukach > Jan Woleńs­ki

Wokół tem­atu
Tożsamość nar­ra­cyj­na i rozu­mie­nie samego siebie > Adri­ana Warm­bier

Filo­zofia dla dzieci
Mam swo­je zdanie i szanu­ję two­je > Doro­ta Monkiewicz-Cybul­s­ka

Filo­zofia w filmie
Nieśmiertel­ny czys­tego umysłu blask > Mał­gorza­ta Szostak

Who is who w pol­skiej filo­zofii
Mar­i­an Zdziechows­ki > Paweł Rzewus­ki

Filo­zoficzne Zoo
Wąż Niet­zschego > Jakub Jer­na­jczyk

Z pół­ki filo­zo­fa…
Filo­zofia z przym­ruże­niem oka


Redak­tor prowadzą­cy numeru: Rafał Tryś­cień.


Drodzy Czytel­ni­cy,

spoglą­dal­iś­cie zapewne nier­az na swo­je fotografie z dziecińst­wa, słuchal­iś­cie być może opowieś­ci Waszych rodz­iców lub dzi­ad­ków o Waszych doko­na­ni­ach w cza­sach, do których led­wie, jeśli w ogóle, się­ga­cie pamię­cią. Czy macie jed­nak pewność, że to właśnie o Was – czy­ta­ją­cych w tej chwili te słowa – są te his­to­rie? Czy te uśmiecha­jące się (a może płaczące) postaci na fotografi­ach to Wy? Na pozór takie pytanie może wydawać się sza­lone. „Czy redak­torzy „Filo­zo­fuj!” sugeru­ją, że ktoś, jak­iś kartez­jańs­ki demon, wstaw­ił nas, czytel­ników, na miejsce innych istot żyją­cych przed nami?”. Otóż nic z tych rzeczy! Cho­ci­aż i tego wyk­luczyć nie moż­na. Pytanie o tożsamość osobową, a dokład­niej o to, na jakiej pod­staw­ie może­my stwierdz­ić, że jesteśmy tą samą osobą w cza­sie, nie jest byna­jm­niej pozbaw­ione pod­staw. Po pier­wsze, czy w pełni zda­je­my sobie sprawę, co rozu­miemy przez „bycie tą samą osobą w cza­sie”? Po drugie, czy potrafimy określić, dzię­ki czemu jesteśmy tą samą osobą w cza­sie?

Okazu­je się, że nie są to łatwe kwest­ie. Podlegamy nieustan­nym zmi­anom, zarówno psy­cho­log­icznym, jak i fizy­cznym. Nasze umysły, ich treść – przeko­na­nia, prag­nienia, wspom­nienia, usposo­bi­enia – podle­ga­ją ciągłym zmi­anom. Jeśli wierzyć naukow­com, w naszych orga­niz­mach co kil­ka lat dochodzi do całkowitej wymi­any atom­ów. Sko­ro tak się dzieje, to co gwaran­tu­je nasze trwanie jako ta sama oso­ba? Co więcej, filo­zo­fowie nie usta­ją w gen­erowa­niu ekspery­men­tów myślowych (statek Tezeusza, oper­ac­je mózgu, tele­por­tac­ja), w świ­etle których poję­cie tożsamoś­ci osobowej wyda­je się jeszcze bardziej tajem­nicze.

Jest ono tajem­nicze, ale też ważne zarówno dla rozwiązy­wa­nia innych prob­lemów filo­zoficznych, jak i dla naszych fun­da­men­tal­nych decyzji życiowych. Na przykład jeśli nie potrafimy określić tożsamoś­ci danej oso­by w cza­sie, to w jaki sposób może­my przyp­isy­wać jej autorstwo, a tym samym zasłu­gi lub odpowiedzial­ność za czyny z przeszłoś­ci? Nasza tożsamość jako skład­owa tego, kim jesteśmy, ma też znacze­nie dla określe­nia, jaki sens ma nasze życie. Tożsamość to nie tylko relac­ja między mną ter­aźniejszym a mną w przeszłoś­ci, ale także mną w przyszłoś­ci. Czy moje „ja” umrze już jutro, a może umiera już w tej chwili, czy też przetr­wa jeszcze kil­ka, kilka­dziesiąt lat? Może warto dbać o zdrowie, dobrze się odży­wiać, ćwiczyć ciało i umysł? Nie dla kogoś innego, ale dla nas samych. Jeśli obiecu­ję tej jedynej wybranej przeze mnie oso­bie, że nie opuszczę jej aż do śmier­ci, to co te słowa mogą znaczyć, o jakiej przyszłoś­ci w nich mowa? Jak widać, prob­lem tożsamoś­ci to poważ­na sprawa, poważ­na i ciekawa – i właśnie dlat­ego uczynil­iśmy go tem­atem 13. już numeru „Filo­zo­fuj!”.

Na początek pro­ponu­je­my Wam dwa ekspery­men­ty myślowe ukazu­jące prob­le­my doty­czące tożsamoś­ci: jeden o statku Tezeusza, autorstwa Kristie Miller, dru­gi o tajem­niczej oper­acji, napisany przez Eri­ca Olsona. Pewien wgląd w to, jak to jest mieć kłopo­ty z tożsamoś­cią daje nam napisany w formie dzi­en­ni­ka esej Woj­ciecha Lewandowskiego „Urlop od tożsamoś­ci”. Bardziej całoś­ciową próbę anal­izy prob­le­mu tożsamoś­ci pro­ponu­ją autorzy dwóch kole­jnych artykułów: Tomasz Kąkol oraz Rafał Tryś­cień. Z kolei Ken­neth Kemp pyta o tożsamość w innym jeszcze sen­sie, zas­tanaw­ia­jąc się, czy ist­nieje coś takiego jak tożsamość nar­o­dowa. Jak zwyk­le część tem­aty­czną zamykamy wywia­dem ze znanym i uznanym filo­zofem. W tym numerze jest to Richard Swin­burne, który zasady tożsamoś­ci osobowej dopa­tru­je się w nie­ma­te­ri­al­nej duszy.

Wiele tek­stów tego numeru zna­j­du­ją­cych się poza częś­cią tem­aty­czną także na różne sposo­by porusza kwest­ię tożsamoś­ci. Są to: wypowiedź Jana Woleńskiego, feli­eton Adama Grob­lera, ekspery­ment myślowy Artu­ra Szut­ty, kole­j­na część filo­zofii w lit­er­aturze autorstwa Nataszy Szut­ty, a także kole­jny odcinek gre­ki i łaciny z wielki­mi klasyka­mi napisany przez Michała Bizo­nia. Odmi­enne spo­jrze­nie na tożsamość ujętą jako nar­ra­cyjne rozu­mie­nie siebie pro­ponu­ją w swoich tek­stach Adri­ana Warm­bier i Jacek Jaś­tal. Pewien humorysty­czny akcent stanowi kalope­js­ka reflek­s­ja nad tożsamoś­cią „y” autorstwa nieza­wod­nego Pio­tra Bar­tuli. Oczy­wiś­cie zaprasza­my także do inspiru­jącej lek­tu­ry naszych pozostałych dzi­ałów, a także do inteligent­nej rozry­w­ki, której dostar­czą Wam filo­zoficzne zoo, krzyżówka i aneg­do­ty.

Filo­zo­fu­j­cie!

Redakc­ja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, które chci­ał­by pomóc przy zor­ga­ni­zowa­niu spotka­nia Klubu „Filo­zo­fuj!” w swoim mieś­cie, zaprasza­my do współpra­cy. Szczegóły > tutaj.



Down­load (PDF, 7.7MB)

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

1 komentarz

Kliknij, aby skomentować

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Wesprzyj nasz projekt

Polecamy